– Быў яшчэ – святой памяці – брат, але, казалі, недзе загінуў на панскай катарзе… Толькі адкуль ты, чалавеча, знаеш, як мяне клікаць?.. Няўжэ гэта – ты, брацятка, вярнуўся з таго свету?
26/ХІ
Напісаў некалькі слабых газетных вершаў. Стаю над сваёй пустой студняй паэзіі, з якой вычарпаў усё, і не знаю, як хутка зноў яна напоўніцца жывой бруёй. А можа, не напоўніцца?
Плыве рака
Малінаўка,
Лянівая, драмлівая.
У змрочнай тоні, глыбіні
Спяць шчупакі, самы, ліні,
Чараўнікі,
Вадзенікі.
I лес, які стаіць над ёй,
Абвіты мохам, дзеразой
I цішынёй.
А ягады, якія тут
На купінах сівых растуць, –
Крывавыя ды чорныя,
Атрутныя, снатворныя.
Ці звер, ці птушка іх глыне,
Адразу сцішыцца, засне
Каля ракі
Малінаўкі.
Я з краю гэтага ледзь-ледзь
Уцёк у свет, дзе можна пець,
Дзе можна цешыцца, тужыць,
З адкрытымі вачамі жыць.
27/ХІ
Як хутка Вілейка мяняе свае аблічча! Быццам нехта разбудзіў гэты горад, і ён ажыў, пачаў раптам будавацца, як не будаваўся за ўсю сваю гісторыю. Кожны дзень перавозяць сюды апусцелыя асадніцкія ды панскія асабнякі. Трэба было б некаму запісваць і ўчарашні, і сённяшні дзень Вілейкі, найбольш слаўныя даты, імёны былых падпольшчыкаў-рэвалюцыянераў. А то агледзімся мы, ды будзе позна, калі ўсё пакрыецца пылам забыцця. У кожным горадзе, пасёлку трэба, каб быў свой летапісец, каб нічога, вартага ўвагі, не загінула. Бо ніводная газетная хроніка не можа ахапіць усяго, ды часта яе аб’ектыў бывае пастаўлены толькі на парадную старану жыцця.
Пры агарку свечкі (зноў на нашай вуліцы выключылі святло) дачытаў на польскай мове трылогію Перл Бак "Зямля бласлаўлёная". Калісьці бачыў пастаўлены па гэтай эпапеі фільм, які, як і кніга, пакінуў глыбокае ўражанне. Шкада, што па перакладу не магу меркаваць аб прыгажосці мовы арыгінала. Чалавек, які ведае толькі адну мову, нагадвае матроса, які плавае па водах закрытага мора.
28/ХІ
Атрымаў тэлеграму ад М. Лынькова, які выклікае мяне ў Мінск. Цэлы дзень бегаў, афармляў дакументы (камандзіроўку, пропуск), рыхтаваўся да паездкі.
Усё радзей і радзей бяруся за пяро, каб прадоўжыць свае нататкі. Можа, таму, што, перагортваючы іх старонкі, усё перажытае мне здаецца вельмі і вельмі далёкім і нават нейкім нерэальным. Сённяшні дзень запоўніў сабой нават мінулае. Верасень пралёг граніцай паміж тым, што было і што ёсць. Граніцу гэту нават не трэба пільнаваць, бо ніхто з нас праз яе не захоча вяртацца назад, нават калі па той бок і асталося нешта каштоўнае.
У мяне ж асталіся толькі мае лукішскія дзённікі, нумары "Кратаў" і "Палітзака", запоўненыя наіўнымі юнацкімі думамі-марамі, раннімі апавяданнямі і вершамі. Можа, і сёння ляжаць яны ў вентыляцыйных прадухах камер 10, 14, 124… Хай ляжаць, пакуль вецер свабоды, які раскрыў турэмныя дзверы, канчаткова не разбурыць і набраклыя слязамі, горам, крывёй народа муры ненавісных казематаў.
На сцяне вісіць нядаўна куплены каляндар, на якім, апроч даты, даўжыні дня, гадзін усходу і захаду сонца, напісана, колькі год Вялікай Кастрычніцкай рэвалюцыі, якая пераможна крочыць па ўсёй зямлі.