Начальнік зноў назваў мяне змагаром. Амаль уся ўправа называла мяне так, з-за таго, што я размаўляю амаль выключна на беларускай мове. Што тут дзіўнага? Я жыву ў Беларусі, я — беларус. Мая мама была настаўніцай беламовы ў школе. Чаму я не павінен гаварыць на роднай мове? Хаця… ніхто прама і не кажа, што не павінен. Проста ўсе вакол глядзяць на мяне, як на прышэльца. Ды яшчэ гэтыя жарты…
— Дык ты бачыў? — паўтарыў сваё пытанне Аляксандр Браніслававіч.
— Што менавіта?
— Надпіс на нашым будынку, што! — адрэзаў начальнік.
— Не. Неяк не заўважыў. Спяшаўся на дзяжурства.
— Злева ад уваходу здаравеннымі літарамі напісана «Дыктатура», — сказаў Аляксандр Браніслававіч, голас якога станавіўся ўсё больш сярдзітым.
— Шчыра кажу, не бачыў.
— Ну так схадзі і паглядзі! Потым вернешся!
Я выйшаў з кабінета і пайшоў па доўгім калідоры да выхаду з будынка. Мой бацька быў міліцыянерам, як і мой дзед. Але можа быць мне не варта было працягваць гэтую традыцыю? Дынастыя? Ну так… Дынастыя. Але калісьці ж трэба пачаць новую… Навошта мне гэта? Проста я з дзяцінства марыў стаць міліцыянерам. І вось — стаў! Працую некалькі гадоў. Праца, вядома, не цукар. Неяк я бег за хуліганам і выкрыкваў загады спыніцца, а ён на судзе потым сказаў, што не разумеў мяне, бо не ведае мовы, на якой я яму крычаў. Белабрысы беларускі хлопец з прозвішчам Андрушевiч не ведае мовы…
Я выйшаў на вуліцу і агледзеўся. Злева ад уваходу сапраўды ззяў яркi вялікi надпіс: «Дыктатура» выпісаны жоўтымі літарамі, даволі акуратна. Я вярнуўся ў кабінет начальніка.
— Ну шо, бачыў? — спытаў Аляксандр Браніслававіч, адарваўшыся ад вывучэння дакументаў.
— Так точна.
— Я вось думаю, ці не ты гэта напісаў, змагар ты наш. А?
— Што? — мой голас гучаў здзіўлена. — Ды як вы наогул можаце мяне падазраваць? Глупства нейкае. Навошта мне гэта?
— Дык ты ж у нас самы несвядомы.
— Гэта чаму ж?
— Сам ведаеш! — заявіў начальнік.
— Паняцця не маю.
— Ну хопіць прыдурвацца, Астапеня! — прыкрыкнуў палкоўнік. — Ты, * ляць, усё разумееш… А калі не хочаш, каб цябе, у такіх сітуацыях, падазравалі, то і паводзь сябе як чалавек, размаўляй нармальна…
— А я што ненармальна размаўляю? Я што не маю права размаўляць на роднай мове, якая, дарэчы, дзяржаўная?..
— Маеш-маеш, — перапыніў мяне Аляксандр Браніслававіч, — я проста табе па-добраму хацеў параіць… ну каб ты ў такія вось сітуацыі не трапляў.
— Ды якія такія? У вас наогул ніякіх падстаў мяне падазраваць няма.
— А вось і ёсць.
— Не, няма падстаў.
— Ты мне яшчэ будзеш тут спрачацца, нягоднік! — крыкнуў начальнік.
— Не-не, — адказаў я.
— Кароч, ясна ўсё з табой… Ідзі і падумай аб сваіх паводзінах!
— Пра што канкрэтна падумаць?
— Вольны! — гаркнуў палкоўнік і я выйшаў з кабінета.
Надпіс зафарбавалі хутка. Але праз некалькі дзён ён зноўку з'явіўся на тым жа месцы, амаль такi ж, як першы. Вялікi, зроблены жоўтай фарбай, надпіс: «Дыктатура» зноў бударажыў наша міліцэйскае ўпраўленне, будынак якога раскінулася ў цэнтры горада на невялікай горцы. З раніцы я быў на працы і мяне зноў выклікалі да Аляксандра Браніслававіча.
— Бачыў? — спытаў палкоўнік, гледзячы на мяне спадылба.
— Так точна, бачыў.
— Што думаеш?
— А што я магу думаць?
— Ты мне дурня не ляпі! — крыкнуў начальнік.
— Вінаваты…
— Ну, карацей, Астапеня, спытаю прама: ты пісаў?
— Не, не я, — сказаў я цвёрдым тонам, гледзячы палкоўніку прама ў вочы.
— Хм… А я вось на цябе падумаў.
— Гэта я ўжо зразумеў.
— Ну раз не ты, то добра. Давай тады займіся гэтай справай. Трэба знайсці гэтага мастака *ляць, маць яго… Зайдзі да Колі. Хай табе пакажа запісы з камер. Круціся як хочаш, а знайдзі гэтага *ляць Айвазоўскага…
— Айвазоўскі пісаў марскія пейзажы, — сказаў я і тут жа прыкусіў язык.
— Ты што яшчэ і разумнічаць будзеш? — з кіслай усмешкай спытаў начальнік.
— Не.
— Пайшоў нахрэн адсюль да Колі! — загрымеў Аляксандр Браніслававіч, узнімаючыся з крэсла і хутка чырванеючы.
— Ёсць! — спалохана крыкнуў я і, чаканячы крокi, выйшаў з кабінета, пачуўшы ў спіну «Змагар, маць тваю».
— Здарова, Андруха змагарок, БЧБ не захапіў? — сказаў Коля, калі я ўвайшоў у яго кабінет. — Ты, мабыць, наконт запісаў з камеры над сценкай, на якой гэты хрэнаў надпіс, так?
— Так, — адказаў я.
— Няма там нічога.
— Як гэта нічога няма? — прамармытаў я. — З крайняй камеры павінна быць бачна.
— Павінна, але не бачна, — сказаў Коля.
— Мда… — сказаў я задуменна.
Праз тыдзень надпіс зафарбавалі, а яшчэ праз дзень ён з'явiўся зноў.
— Ну як поспехі? — спакойна спытаў Аляксандр Браніслававіч, але маё натрэніраванае вуха пачула ледзь улоўныя ноткі гневу ў яго голасе.
— Я… я не ведаю… — прамармытаў я.
— А хто ведае? Хто павінен, маць тваю, ведаць, — зароў начальнік. — У Колі быў ці бегаў на мітынг з БЧБ?
— Так точна, быў, — адказаў я.
— І што? — спытаў палкоўнік.
— Нічога. На вiдэа нічога няма.
— Маць вашу, ды як на вiдэа можа нічога не быць, калі крайняя камера ахоплівае гэтую сценку, а?
— Я… я не ведаю… — прабуркаў я.
— Трыдварасы, маць вашу, — бушаваў начальнік. — Добра, я сёе-тое прыдумаў, — сказаў ён трохі супакоіўшыся.