Праз тыдзень над тым самым месцам, якое аблюбаваў для сябе няўрымслівы мастак, паставілі яшчэ адну камеру. Надпіс паспелі зафарбаваць за два дні да гэтага. Аднак праз некалькі дзён ён з'явіўся зноўку, а Коля далажыў, што і новая камера не змагла зафіксаваць няўлоўнага аматара жоўтай фарбы.
— Ты мне пакладзеш пасведчанне на стол, змагар! — пагрозліва прашыпеў палкоўнік, калі я зноў увайшоў у яго кабінет.
— Ды за што? — амаль выгукнуў я.
— А за тое, змагар, — адрэзаў Аляксандр Браніслававіч.
— Ды я ж не вінаваты… Што я магу зрабіць?
— Тое-сёе можаш, тваю маць, — сказаў палкоўнік, злёгку пастукваючы пальцамі па стале і радасна пасміхаючыся. — З сённяшняй ночы будзеш дзяжурыць у машыне і падпільноўваць гэтага Айвазоўскага…
— Айвазоўскі… — пачаў я.
— Што? Што ты там хацеў сказаць? — спытаў Аляксандр Браніслававіч, злёгку прыўздымаючыся ў крэсле.
— Не, нічога, — адказаў я і апусціў вочы.
— Вось так лепш, — заўважыў начальнік. — Можаце ісці, Астапеня.
Тры наступных ночы я дзяжурыў у машыне, запаркаваннай непадалёк ад сценкі, на якой перыядычна красаваўся жоўты надпіс. Было вельмі цяжка, але я дамогся выніку! Надпіс не з'явіўся.
— Ну вось бачыш, Андрэй, — сказаў Аляксандр Браніслававіч, — ёсць вынік. Можа пакінуць цябе дзяжурыць яшчэ на месяцок?
— Але… — пачаў я.
— Ну хай там, — сказаў палкоўнік і засмяяўся. — Бачу, што ты ледзь на нагах стаіш. Можаш адаспацца. Скачы дадому, як гэтая ваша Павоня.
— Пагоня! — паправіў я.
— Вольны! — сказаў палкоўнік і махнуў рукой.
Я выйшаў з кабінета. А праз два дні жоўты надпіс: «Дыктатура» зноўку віднеўся на сцяне ўправы. Ён здаваўся нават крыху большым, чым папярэднія. Я быў у жаху, прадчуваючы, што зараз зробіць са мною начальнік. Але мяне ніхто не выклікаў. Усё было ціха. А яшчэ праз некалькі дзён да непераможнага жоўтага слова, якое чамусьці не сталі зафарбоўваць, дадаўся больш дробны і каравы надпіс, зроблены чырвонай фарбай. Гэта было адно слова: «пралетарыяту».
— Дыктатура пралетарыяту! — прачытаў услых Коля, стоячы побач са мною ля распісанай сценкі.
— А чаму не зафарбоўваюць? — спытаў я.
— А навошта? — адказаў пытаннем на пытанне Коля. — Гэта адну дыктатуру нельга, а дыктатуру пралетарыяту — можна. Адно слова падобна да адной чаркi — дробязь, а можа ўсё памяняць, — дадаў ён і паднёс да рота цыгарэту.
— Слухай, Коля, што гэта ўсё значыць? Ты ж кiруешь камерамі. Ты ж разумееш, што такога не можа быць, каб надпіс з'явіўся, а таго, хто гэта пісаў на відэа не было.
Коля трохі памаўчаў, а потым паглядзеў мне прама ў вочы і сказаў:
— Ну так, я сапраўды загадчык камер, так што калі я сам з гэтымі запісамі паваражу, то і канцоў няма. Быў чалавек на відэа і сплыў.
Коля зарагатаў, гледзячы на мой здзіўлены выраз твару.
— Але… навошта табе гэта? — спытаў я разгубленым тонам.
— Ну дык гэта ж я і пісаў на сцяне, — адказаў Коля.
— Ты? — шэптам прагаварыў я, гледзячы на яго шырока расплюшчанымі вачыма.
— Я! Табе вось, прызнаюся. Таму што ты, можна сказаць, мой герой.
— Але навошта ты гэта рабіў?
— Ты нешта гаворыш на роднай мове, а я на ёй пішу, — адказаў Коля і глыбока зацягнуўся цыгарэтай. — Я дык наогул з дзяцінства люблю пахуліганіць. І Купалу таксама вельмі люблю. І Багдановіча люблю, больш за ўсiх, дарэчы. І цябе таксама люблю. Нас тут такіх — уся ўправа, акрамя начальства. І мы ўсе цябе любім. А кпім, каб на нас не падумалі… ну што цябе падтрымліваем не падумалі. Можа быць і не трэба было мне прызнавацца. Але ты ж мяне не выдасі, праўда?
Я стаяў моўчкі, асэнсоўваючы інфармацыю.
— А навошта ты дапісаў «пралетарыяту»? — праз хвіліну спытаў я.
— Дык гэта не я, — адказаў Коля. — Гэта Аляксандр Браніслававіч. Сам пацiху накалякаў ноччу. Выкруціўся-такі, хітрун, — дадаў Коля і засмяяўся.
Вёска Вароны даволі-такі вялікая. Калісьці была яшчэ большай, але людзі пераязджалі хто куды. Шмат хто ў суседняе Дэмбрава, а хтосьці ў Мінск ці Гродна.
Наша з бацькам хата стаяла ля самага краю. Побач тут з аднаго боку лясок, а з другога жылі Капцэвічы. Муж, жонка і сынок іх. Міцька Капцэвіч мужык лагодны і вясёлы. У калгасе ён на добрым рахунку быў тады, але потым сышоў з сям'і, ды і з'ехаў з вёскі. Не ведаю куды. Кажуць, у Сібір падаўся. Моцна мучыла яго жонка — Ірка. Калі ў хаце ня ладзіцца, усё наўкол ня граецца. Так мой бацька казаў. Моцна Ірка дурыла мужыка. Так дурыла, што ён аж моцна піць пачаў. Міцька таксама, вядома, быў той яшчэ жук вусаты. Часам і з бабамі мог на рэчку пайсці. Там яны нiбыта купаюцца, а ён ім песні пад баян спявае. Спяваць любіў вельмі. Спяваў пакуль не цямнела. А што далей у іх там, тое ўжо ў цемры і не відаць. Дома потым скандал. Яны гарлапаняць, а мы з бацькам слухаем. Хочаш не хочаш, а будзеш слухаць. Яны ж і на двор свой часцяком выбягалі. Ірка за вілы хапалася, а Міцька мог сякеру прыхапіць. Адзін сякерай трасе, а іншая віламі махае, а чуваць іх за кіламетр. Псіхлячэбніца, што тут яшчэ скажаш.