«Усё жыццё спатрэбіцца, каб спазнаць мяне. Будзеш набліжацца і аддаляцца. Усё залежыць ад цябе, Пятрок: як распарадзішся кожным днём, што даруецца Небам».— «Глядзі ты, філосаф!» — «Не, звычайнае жыццё. Кладзіся спаць. Я дапамагу табе пабачыць, адчуць тое, што пакінула ў тваёй душы пакутніца бабуля Акуліна. Гады не згладзілі тваёй любові да старой. А вечнасць не забрала ейнай любові да цябе. Часцей прыслухоўвайся да свайго сэрца, захоўвай парасткі дабрыні і мяккасці ў душы. I не бойся шчодрай рукі, якая падае жабраку. Дзяліся апошнім, і табе будзе».
Пятрок лёг. Сон адразу ж агарнуў і залашчыў хлопца. Згусткі бесцялесных зданістых ценяў бясследна зніклі ў прыцемку. Святло ад насценнага бра зрабілася лагодна-мяккім і закалыхваючым. Пятрок спаў. Ён быў тут і там, у сваім целе і па-за ім…
Сонца паспела ўжо абцалаваць зямлю пасля доўгай зімы, якая то сцякала з дахаў, то раптам тыднямі віхурыла так, што з хаты носа не выткнеш. Толькі ж гэта было ўжо ў мінулым. А зараз цёплы травень млеў у сонечных промнях, парылі ўгрэтыя пагоркі, падсыхалі лагчыны, прастрэльвалі на бярозках лісцейкі, яшчэ нясмелыя, але дзень-два — і зазелянеюць вершаліны стромкіх беластволых дрэў. Прырода, як і спрадвеку, раскашавала. На тое ён і травень, каб зяленівам агарнуць усё, што месяц таму было шэрае і аднастайнае.
Прырэчны лес, гаі патаналі ў птушыных трэлях. Усё ажыло, усё жыло, усё хацела жыць, акрамя хіба Акуліны, вочы якой не хацелі бачыць гэтай радасці, а вушы — чуць канцэртны спеў.
Вось і сёння надвячоркам, калі ўпарадкавала гаспадарку, падаіла карову і моўчкі перадала пеністае вядро нявестцы, выправілася яна, як рабіла ўжо цалюткі год, на могілкі. Пайшла «пагаманіць з сынам». Так казала яна сваім аднагодкам — гарбаносай суседцы Марфе і аддышыста-грузкай Пелагейцы. Пайшла пагаманіць з сынам, з грудком пяску, які ўжо даўно ўлежаўся, крыху апаў каля пафарбаванага ў сіні колер крыжа.
«Нямашака той радасці, якая раней трымцела і выспявала ў грудзях. Змарнела, растапілася яна, як гладкі лядзяш на гарачым прыпеку, пасля смерці Сяргея. Крывінкі маёй роднай. Не нацешылася я, не наглядзелася на сыночка. Усё некалі было, работа шлуння выядала. Хай бы яна спрахла. Але ж думалася, што наперадзе яшчэ плойма гадочкаў, за якія паспею, знясілеўшыся, адпачыць, і сына душою спазнаць. Ну і што, калі ён дужа скрытны, маўклівы. Характар у Сяргейкі ад бацькі Гардзея. Той таксама па пустым зубы не сушыў, не любіў мянціць языком, што памялом. Не мужчынскі гэта занятак, а раздолле для бабскіх разявалак. Навошта адбіраць у іх спрадвечную ляскатню?! Сяргейка мой быў не такі, як Мішка Шаўцоў, які бесперастанку б’е языком аб зубы. Быў мой Сяргейка. Божа найвышні, ніяк не магу звыкнуцца з думкамі, што ён быў. Быў. А цяпер няма, нямашака і не будзе. Застаўся жоўты курганочак з кветкамі-пярэхрастачкамі ды крыжам. Навошта, Госпадзі, ты пакараў мяне так, за якія грахі, за якую няправеднасць змусіў пахаваць сына? Няправільна ўсё гэта. Ой, як няправільна. Ён, Сяргейка, абавязаны быў закрыць мне вочы і сыпануць на труну прыгаршчы жаўцяку, пажадаць, каб зямля пухам была. Але ж не, я белага свету не бачу з-за гора горкага, з-за бяды лютай. Завязалася тугім вузлом жытка мая, ды так, што ніхто ўжо не здолее паслабіць яе, не кажу пра тое, каб развязаць. Адна я засталася, як высахлая быліна пры дарозе, хто хоча, той і стопча, зломіць. Калі працуеш, душа хоць трошачкі супакойваецца, а седзячы — звар’яцець можна, з глузду з’ехаць».
Акуліна нетаропка ішла па лясной сцяжыне — напрамкі да могілак. Не злічыць, колькі разоў змералі ногі гэтую засыпаную ігліцай сасонак дарожку. Кожнае дрэва памятала старую, якая надвячоркам крочыла ў чорнай хустцы да сына. Яны, здавалася, сцішваліся, затойваліся пры яе набліжэнні, і вецер заміраў у вершалінах. Прырода адчувала, яна спачувала бядзе старой, не хацела парушаць сваёй недарэчнай, жвава-жывой радасцю пякучы сардэчны сум Акуліны.
Залаціста-кволыя сасонкі, шэра-карычневыя елкі з цёмна-зялёнымі лапкамі, кусты крушынніку, гібкае лазоўе, калі прыслухацца, шапталі: «Не цярпі, бабулечка, не гняці ў сваім сэрцы пакутлівы боль, прыхіліся да нас, абдымі, і палягчэе табе, падзяліся сваім горкім горам з намі і не так скрушна пачуваць сябе будзеш. Не слухай ты прагорклую палахлівіцу асіну, што нашэптвае: «Кожнаму заслужанае». Не заслужыла ты такой долі. Сухавеем прынесена твая бяда з багністых балот, ад сточаных караедамі сухастоін. Прытуліся да нас, жывых, і адчуеш ты сілу ў душы сваёй».
Дрэвы ціхутка шапталі, гаманілі са старой, але яна іх не чула ці мо не хацела чуць. Бо ў чалавеку павінна гарэць іскарка жыцця, а калі яна згасла, то і засцілаюцца смугой вочы, замірае ў грудзях сэрца, якое скрывавілася, высахла, што порхаўка.