Хлопчык казаў пра панну з белымі крыламі – самую прыгожую, самую светлую на свеце панну. Тая шторанку лётала да возера, скідвала там футра з лебядзінага пер’я, танчыла на серабрыстай вадзе і спявала.
Між каменных калон сапраўды было чуваць і пляскат вады, і шолахі ў трыснягу. Белая здань, сатканая з музыкі і абрыўкаў памяці, кружылася ў танцы перад княжым тронам, рассыпаючы серабрысты смех. І Сотвар, сцішаны, глядзеў.
Хлопчык казаў пра маладога паляўнічага, які адной раніцы прамінаў тое возера, пабачыў танец і пачуў спевы. Яны ўпадабалі адзін аднаго, панна і паляўнічы, і зразумелі гэта, не абмяняўшыся ані слоўцам. Словы ж рэч ненадзейная, часам замінаюць, могуць здраджваць і падманваць, але позіркі закаханых – ніколі.
Зданяў зараз было дзве, яны танчылі разам, спавіваліся, як два агеньчыкі. Радасныя, шчаслівыя, свабодныя. І Сотвар, скамянелы, глядзеў.
А хлопчык казаў, што панне трэба было вяртацца дамоў, да любімага бацькі, і яна ўздзела крылы і паляцела. А паляўнічы не мог заставацца без яе, таму рушыў следам. І адшукаў, і знайшоў, і панна, як ні любіла бацьку, пайшла за ім. І па дарозе яны пайшлі ўдваіх, панна і паляўнічы. Радасныя, шчаслівыя ды свабодныя. Назаўжды, назаўжды, назаўжды.
Я дазволіў сабе ўсміхнуцца. Хлопчык, які нібыта ніколі не хлусіць, свядома дазволіў сабе з паўтузіна дапушчэнняў у гэтай гісторыі. Але тым прыгажэй атрымалася. Ды і казкі павінны хораша заканчвацца, ці не так?
Музыка замірала, гасла, і гаслі пакліканыя ёй здані. А Сотвар сядзеў нерухома, прыкрыўшы вочы рукою, і маўчаў, і ўвесь Двор маўчаў таксама. Падшыванец Ясь, цяжка пераводзячы дыханне, аціраў успацелы лоб. Гэтая музыка адабрала ў яго шмат сілы, так што нават абнесла вочы цёмнымі коламі, але хлопчык усміхаўся.
На мой век прыпала дастаткова паядынкаў, каб я навучыўся адчуваць пералом у змаганні, і вось зараз адбылася несумненная перамога.
– Што ж, дзіця, – прагаварыў Сотвар павольна, гледзячы ўбок. Далонь яго мільганула каля самых вачэй і зноў апусцілася. – Мы… Я хачу аддзячыць табе за твае песні, як было абяцана.
Князь падняўся з трона і працягнуў руку.
– Падыдзі да мяне, дзіця, – запрасіў.
Ясь пакасіўся на мяне і Нешку, нерашуча пераступіў з нагі на нагу, упарта звёў бровы і пакрочыў уверх, паціснуў князеву руку.
– Два дарункі абяру я сам, – працягваў Сотвар. – Бо дзве твае песні не прыйшліся нам да густу. Першае: язык твой будзе лягчэйшым за пёрка і не здолее ўтрымаць цяжар хлусні. Другое: будзеш бачыць далей, чымся ўсе іншыя смяротныя, нават калі твае вочы замгляцца.
Словы падалі цяжка, абвівалі Яся, быццам змеі. Патыхалі чарамі – старажытнымі, як сам Сотвар, як мы ўсе, як гэта зямля. Дар праўды і дар прадбачання, на маю думку, не самае лепшае спалучэнне, асабліва каб выжываць між людзей. Хаця з чарамі ўсё залежыць ад таго, як іх павярнуць, як імі карыстацца. Яны не благія і не добрыя ад пачатку – благі ці добры толькі той, хто нясе іх у свет.
Ясь, мусіць, яшчэ не зразумеў, што гэта за дарункі, таму захоплена назіраў за сярэбраным ззяннем, што танчыла вакол яго, і спрабаваў злавіць асобныя іскры.
Трэба падняцца, папярэдзіць яго, але – не магу. І цемрадзь адтуль, зверху, куды сыходзяць вершаліны калон, асыпаецца мне на вочы чорным пер’ем, замінае глядзець.
– Трэці дар абірай сам, – суха сказаў князь. Хлопчык зноў азірнуўся і паглядзеў на мяне.
– А што з дзядзеч… што з гэтым рыцарам будзе, княжа?
– Што б ні было з ім пасля, – прагаварыў Сотвар, змрачнеючы. – Гэта не твой клопат, дзіця.
– А можа, і мой, – Ясь з выклікам ускінуў падбароддзе. – Трэці дар ты мне дазволіў абіраць самому, ці не так, княжа?
І ён, гэты падшыванец, гэты блазан, гэты малалетні дурань, лёгкім крокам спусціўся да мяне ад княжага трона, увесь у серабрыстым ззянні, падаў мне руку, і пажадаў, сонечна ўсміхаючыся:
– Жыві, дзядзечка!
Сонца неміласэрна пякло мне ў галаву, і тая наўпрост расколвалася. Я расплюшчыў вочы і пабачыў, што ляжу ніцма ў траве і што побач па тонкай травінцы, напружваючы ўсе сілы, паўзе жывая чырвоная кропля. Я прасачыў яе нялёгкі шлях, спачуваючы ёй ад усяе душы і перавярнуўся на спіну.
Нада мной блакітнае неба падпіраў ссівелы стаячы камень, а над ім плылі белыя-белыя, быццам лебядзіныя крылы, аблокі. Я глядзеў на іх, на поўныя грудзі ўдыхаючы мядовы водар верасовага мора, і, несумненна, жыў.
– Рыцар! – паклікаў голас Нешкі. Я не без цяжкасці сеў, трымаючыся за бок. Той смылеў, але не болей за тое.
Побач са мной у траве ляжаў меч – чужы, бо мой, адкаваны майстрамі з-пад кургана, мірна спачываў у ножнах. Мабыць, той, што Падвей калісьці пакінуў тут, забіраючы сваю князёўну.
Я ўзяў чужы меч у рукі, вывучаючы, і трохі запознена зразумеў, што гэты – чалавечы, адкаваны ў кузні з халоднага жалеза. Але злы метал маўчаў, не пагражаў і не апякаў маю скуру – прыручаны, прызнаў за свайго. За аднаго з тых, што расказваюць казкі ля сваіх ачагоў.
– Рыцар…