– П-пайшоў ты, – злосна выдыхнуў я. З сілаю пхнуў князя ў калена і, не губляючы часу, адкінуў ад сябе. Ён адляцеў прэч на тры ці чатыры крокі, з цяжкасцю ўтрымаўся на нагах. Князевы вусны скрывіліся, і свабоднаю – праваю – рукою ён павольна адчапіў фібулу, што трымала плашч. Барва аплыла да ягоных ног, расцяклася па каменнай падлозе.
– То ты вінаваты сам, – са скрухаю сказаў Сотвар. І рушыў наперад.
Ён наляцеў бязлітасна і імкліва, быццам зімовая віхура, быццам суровы сівер, што нясе вострыя ледзяшы. Але я і сам стаў віхураю, неўтаймаванай восеньскай непагаддзю з халоднымі грымотамі, з бязлітаснымі навальніцамі. Мы счапіліся, нарэшце – на поўную сілу, мы рвануліся ўверх, так што халодныя агні пужліва разбягаліся, жалобна дзынкаючы, так што равела і гула драпежная цемрадзь, так што стагналі калоны і скаланаліся гулкія скляпенні.
– Ты сам вінаваты, сам вінаваты, сам, – абвінаваўча выў сівер. – Ты адпусціў яе калісь, адпусціў ад нас, а сёння прывалок гэтага шчанюка, быццам бы на замену ёй!
Ад адной згадкі, ад аднаго слова зноў ажыла праклятая іголка ля сэрца – на імгненне, на нейкі адзін паскудны момант. І на гэты момант стаўшы сабою, а не гнеўнай віхурай, я страціў раўнавагу, і, ужо страціўшы, адчуў боль пад рэбрамі злева, задыхнуўся, захапаў ротам паветра.
І цяжка ўпаў, абрушыўся зверху – ніцма на халодныя каменныя пліты, разбіўшы далоні і калені. Сотвар на крылах ветру павольна апусціўся долу, наблізіўся двума нячутнымі крокамі. Так ступае па зямлі снег.
Лязо ледзянога клінка было зусім блізка ад маіх вачэй, і я бачыў, як сцякаюць па празрыстай паверхні чорныя кроплі крыві. У роце зрабілася салёна і суха, піць захацелася да сутаргі ў горле.
– Ты вінаваты сам, – строга паўтарыў Сотвар і занёс меч.
Я, стомлена прыкрыўшы вочы, чакаў удару, але замест гэтага прычакаў голас:
– Здаецца, я вінны вам апошнюю песню, княжа.
– Песню? – разгубіўся Сотвар. На сваёй руцэ я адчуў асцярожны дотык мокрага носу. Пасля нехта клапатліва задыхаў мне ў патыліцу і, нарэшце, лізнуў у вуха. Стаўры заскавытаў і адбег, а потым маленькія цёплыя рукі абхапілі мяне і дапамаглі прыўзняцца.
– Падыміся, рыцар, – прашаптала Нешка, і лекавыя чары, простыя, але дзейсныя, плылі ад яе белых рук. Не маглі перамагчы непазбежнае, але адкладалі фінал, супакойвалі і лашчылі. Мілая маленькая радзімка на яе шчацэ яшчэ дваілася ў мяне перад вачыма, але дыхаць ужо было куды лягчэй, і жыццё болей не струменіла ракою, вырываючыся з мяне. Пакідала павольна, па кроплі.
– Ты прыгожая, панна Нешка, – прагаварыў я шэптам, проста каб не забыцца сказаць ёй гэта, пакуль яшчэ магу. Яна пачула і заружавела, але нічога не адказала.
Стаўры, вінавата круцячы хвастом, зазіраў мне ў твар, быццам пытаўся: ну як? Жывём?
– Жывём, – няўпэўнена сказаў я, патрапаўшы сабаку па галаве. І дадаў пра сябе: «Пакуль». Паглядзеў, як Сотвар навісае над Ясем, паспрабаваў падняцца, але не здолеў.
– Цішэй, цішэй, рыцар, – супакойвала Нешка. – Іначай рана адкрыецца.
– …апошнюю песню, княжа, – казаў Ясь. Ён стаяў насупраць раз’юшанага Сотвара – прамы і строгі, са змрочна зведзенымі бровамі, з упартымі вуснамі. Трымаў лютню ашчадна, як трымаюць немаўля, і прыціскаў да сэрца.
Князь шпульнуў ледзяны клінок камусь са сваіх паляўнічых – і той прыняў княжую зброю з пачцівым паклонам, стаў трымаць асцярожна, на выцягнутых руках.
– Дзве твае песні нас не ўразілі, чалавечае дзіця, – сказаў Сотвар здзекліва. – Чаму ж ты думаеш, быццам з трэцяю атрымаецца лепей?
– Пра гэта меркаваць вам, княжа, – азваўся Ясь. – Але абяцанне ёсць абяцанне, і свае я выконваю.
Сотвар нахмурыўся.
– А я выконваю свае, – мовіў ён рэзка. – Добра. Праспявай мне ў трэці раз і паспрабуй дагадзіць. Іначай…
Ясь моўчкі пакланіўся. Князь вярнуўся на трон, коратка глянуў на мяне і нецярплівым жэстам запрасіў хлопчыка пачынаць.
Нешка напялася, сціснула маю руку ў сваіх. Як зачараваная, сачыла за Ясем. А той узлахмаціў валасы, з хрустам размяў шыю. Абвёў позіркам увесь Двор, паэтаў, паннаў, рыцараў ды паляўнічых. Усміхнуўся ярка, белазуба адразу ўсім.
– Я і праўда не меў рацыі, – загаварыў пачціва. – Калі для такіх спакушаных слухачоў пеў простыя песенькі. Але зараз я не проста спяю – раскажу гісторыю.
– Якую яшчэ гісторыю? – сярдзіта перапытаў Сотвар. Ён заўважна пачынаў губляць цярплівасць і, падобна, ужо шкадаваў, што адразу не склікаў Дзікі Гон.
– Самую праўдзівую, княжа, – сказаў Ясь. – Бо я заўжды кажу толькі праўду.
Лютня сонечна бліснула ў ягоных руках – ці, можа, мне падалося? Ясь памаўчаў, апусціўшы голаў, а пасля лёгка крануў струны. І тыя загулі, запелі, зазвінелі.
Так, як звіняць пад ветрам хвалі мора верасоў – белых, ліловых і амаль чорных. Так, як звіняць старадаўнія чары, нацягнутыя між іклаў стаячых камянёў. Так, як звіняць па снезе ледзяныя падковы княжага палявання.
І пад гэты верасовы перазвон хлопчык з нашымі вачыма расказваў гісторыю – важкімі, спеўнымі словамі. Вядома ж, праўдзівую, бо ён, гэты хлопчык, ніколі не хлусіць.