Жураўскі ўспомніў, як гэта ўсё было, і застарэлая нянавісць да жонкі зноў ахапіла яго з такой сілай, што стала суха ў роце. Гэта яна, яна зруйнавала яго жыццё, гэта яна вінаватая ў тым, што ён так бяздумна губіў сябе, яе эгаізм і апантанасць штурхалі яго на самыя недарэчныя ўчынкі. Ён захварэў тады, вельмі цяжка захварэў. Запаленне лёгкіх, тэмпература пад сорак, сухі кашаль раздзіраў грудзі, біў так, што не ўздыхнуць, не выдыхнуць, быццам трапіў у сурдакамеру, з якой выпампавалі ўсё паветра. Задышка жалезнай рукой перахоплівае горла, сціскае, сціскае, і ты адчуваеш, што траціш прытомнасць, і толькі адна страшэнная думка, ад якой халадзее спіна, натужна б’ецца ў скронях, валодае табой: няўжо гэта канец? Няўжо гэта канец, думаеш ты і круціш галавой з разяўленым ротам, не здольны ўцягнуць у перасохлыя лёгкія хоць глыточак паветра, і пакрываешся потам, ён цячэ ў цябе па шчоках, а перад вачыма пульсуе нешта чырвонае, як агонь святлафора, і ты ведаеш, што ў жыццё на святлафоры гарыць зялёнае святло, а чырвонае — у смерць, і табе хочацца закрычаць ад жаху, але замест крыку толькі хрып зрываецца з засмяглых, да крыві пакусаных губ. Потым раптам пусціць, і ты прагна глытаеш, глытаеш паветра, салодкае і застаяла цёплае, і плачаш ад радасці, а ў грудзях нешта рыпіць, булькае і свішча, быццам там падраныя кавальскія мяхі, але гэта ўжо не палохае цябе, хоць ты ведаеш, праз нейкі час, як толькі ты не здолееш стрымаць кашаль, удушша вернецца зноў і ўсё пачнецца спачатку.
Ён ляжаў дома на канапе, на вільготных ад уласнага поту прасцінах. У Валянціны ў школе пачалася чарговая праверка, ледзь не на міністэрскім узроўні, яна там днявала і начавала, Андрэй як звычайна пасля заняткаў застаўся ў сваёй групе. Дзеці рыхтавалі да свята п’есу на англійскай мове, яму далі галоўную ролю. Хлопец нечакана захапіўся. Рэпетыцыі, дэкарацыі… Таксама цэлы дзень у школе — нават вады не было каму падаць. Наогул гэта толькі так гаворыцца — калі адпускалі кашаль і задушша, у Арсена Міхайлавіча яшчэ хапала сілы, каб, чапляючыся за сцены, дабрысці на ватных нагах да кухні і самому набраць вады, але думалася пра гэта неадступна. Адвечны сімвал адзіноты і закінутасці, непатрэбнасці — няма каму падаць шклянку вады! Дзеля чаго я жыў, дзеля чаго столькі гадоў ірваў жылы і сэрца, дзеля чаго закапаў свае здольнасці — а яны ж былі, былі некалі! — і ператварыўся ў рамесніка, у халтуршчыка, і чаго яно вартае, усе маё жыццё, калі вось я захварэў і няма каму падаць вады.
Калі стала зусім кепска, Жураўскі па тэлефоне выклікаў «хуткую дапамогу». Яго нашпігавалі ўколамі і хацелі забраць у бальніцу, але ён заўпарціўся: страшна было нават падумаць, што і ў бальніцы будзе ляжаць адзін, а калі Валянціна і прыбяжыць, дык будзе сядзець каля яго ложка як на іголках і спадцішка пазіраць на свой гадзіннічак: праз гадзіну педсавет або якая нарада, яна спазняецца, правяральшчыкі зусім замучылі, чапляюцца да кожнай дробязі, шэфы не даюць шкла, нікому няма клопату да таго, што ў школе пабіта аж васемнаццаць шыб і ў дождж цячэ дах, хоць яго латалі ўжо разоў дзесяць, няма бітуму патрэбнай маркі, руберойд не прыклейваецца, у класах пачала ўжо адвальвацца тынкоўка, яшчэ ўпадзе катораму на галаву, заб’е або скалечыць,— жах, а не жыццё, ды яшчэ грып, сем настаўнікаў на бюлетэнях, не, я хутка звар’яцею ад усяго гатага… Яна будзе сядзець і непрыкметна — ёй будзе здавацца, што непрыкметна! — касавурыцца на свой гадзіннічак і гаварыць, гаварыць — не пра яго, не пра яго хваробу, не пра тое, якія яму зрабілі назначэнні ўрачы і што трэба купіць і прынесці, а толькі пра сябе і пра сваю школу, а яму і дома абрыдлі гэтыя яе размовы, яны і дома даводзілі яго да шаленства, не хапала яшчэ ў бальніцы шпурнуць ёй у галаву слоік з паскудным кампотам, які яна на хаду купіла ў ларку каля бальніцы, каб не ісці да яго з пустымі рукамі. Ён рашуча адмовіўся класціся ў бальніцу, і ўрачы паехалі, пакінуўшы на стале стосік рэцэптаў, і яны ляжалі там аж да ночы, адным сваім выглядам даводзячы Жураўскага да кіпення: уставаць і цягнуцца ў аптэку ён не рызыкаваў. Вярнуўшыся з работы, туды пабегла Валянціна, але аптэка ўжо была зачынена, дзяжурная ж была недзе далёка ў горадзе, і Арсен сам угаварыў жонку не ездзіць: ну куды ты пацягнешся сярод ночы, пакуль іх зробяць, гэтыя мікстуры, чорт ведае колькі часу пройдзе, аспірын ёсць, саб’ю тэмпературу, пэўна ж, не акалею, выжыву, кладзіся лепей спаць, я ж бачу, што ты валішся з ног ад стомы… Яна ўдзячна пацалавала яго ў калючую шчаку і пайшла ў спальню. Андрэй ужо спаў. Ён хадзіў у групу падоўжанага дня, там абедаў, рабіў урокі, гуляў. Вяртаўся таксама позна, стомлены. Арсен нават не сказаў яму, што захварэў, а сам ён не заўважыў.
