Каляска Галіне Аўдзееўне спадабалася, яна працерла яе чыстай анучкай, зрабіла пасцельку, вынесла дзіця і пайшла з ім гуляць, Аляксею ж наказала даць Ірыне лякарствы, як прачнецца, і напаіць гарачым чаем з малінай.
Потым ён часта думаў: была б маці гэтакай жа добрай і спагадлівай да чужой жанчыны, каб не ўскладала на яе пэўныя спадзяванні, каб не звязвала ў думках іх лёсы? Ну, налрыклад, каб ён жыў з Марынай Пракопчык і ў іх ужо было сваё дзіця або двое,— што, яна таксама ўзваліла б на свае не надта дужыя плечы гэтакі клопат ці ўсё-ткі адправіла б хворую на «хуткай дапамозе» ў бальніцу, а дзіця — дзе даглядаюць такіх дзяцей? Ці ўсё ж пакінула б у сябе і спала на раскладушцы, і мыла пялёнкі, і карміла з лыжачкі… I кожны раз упэўнена адказваў сабе: пакінула б — і гэта напаўняла яго сэрца жалем і тугой па непапраўнай страце. Усё жыццё яго маці адчувала сябе не медыцынскай — міласэрнай сястрой, сястрой усіх гаротнікаў на свеце, гэта была галоўная рыса яе характару, гэта вызначыла і асвятліла ўсё яе кароткае жыццё…
3
Ноч плыла над светам, над горадам, над анкалагічным інстытутам, ціхая зорная ноч. Поўня масленым блінам выкацілася з-за лесу і пакацілася паціху ў неба, заліўшы зямлю халодным адлюстраваным святлом. Вострыя праменьчыкі заблішчалі ў буйной расе на яшчэ кволых лісціках яблынь; абцяжараныя белым кіпенем, яны стаялі роўнымі радамі на прасторным пляцы паміж клінічным корпусам і корпусам высокіх энергій, і Чумакоў глядзеў на іх, седзячы каля адчыненага акна, і грэў рукі шклянкай чаю, якую прынесла яму дзяжурная медсястра рэанімацыйнага аддзялення Альбіна Фамінічна Ракіта,— больш за пятнаццаць гадоў яны працавалі разам. Ён паважаў гэтую ціхую працавітую жанчыну з нялёгкім лёсам — яе муж перанёс цяжкі інсульт і ўжо гадоў пяць ляжаў У ложку паралізаваны, у яго адняло мову. Альбіна Фамінічна разрывалася паміж домам, дзе, акрамя інваліда-мужа, было яшчэ трое дзяцей, і работай, і ў Чумакова было адчуванне, што яна ўсюды паспявае, хаця ён разумеў, чаго гэта ёй каштавала. «Гаротніца…» — гаварыла пра такіх жанчын яго маці, яна і сама была гаротніцай, шкада толькі, што Чумакоў позна пра гэта здагадаўся.
Чай быў моцны, гарачы, шклянка апякала рукі, а з адчыненага акна, з глыбіні саду востра цягнула халадком, і Чумакоў пажалкаваў, што не апрануў пад халат пінжак. Вядома, можна было зачыніць акно і зноў апынуцца ў прывычным цяпле, якое пахла лекамі, чалавечым потам і нясвежай бялізнай, але ў Чумакова чамусьці разбалелася галава, відаць, ад успамінаў, і яму не хацелася ў гэтае прывычнае цяпло.
Вось тут, на чацвёртым паверсе, які займалі рэаніматары, у маленькім вуглавым пакойчыку памірала ад рака страўніка яго маці Галіна Аўдзееўна Чумакова.
Маці захварэла знячэўку. Гэта было як гром з яснага неба. Літаральна праз некалькі дзён ён ужо ведаў, што яна асўджаная, што выратаваць яе не удасца.
Да таго часу Ірына пражыла ў іх каля года. Паправіўшыся, яна ўладкавалася на работу ў дзіцячы садзік і хадзіла туды разам з Сярожкам; здаралася, Аляксей тыдням не бачыў іх. Ён абараніў дысертацыю, работы было многа і Чумакоў радаваўся гэтай рабоце, таму што яна пазбаўляла яго ад неабходнасці думаць, засяроджвацца на самім сабе. Дамоў ён прыходзіў позна і такі стомлены, што, перамовіўшыся з маці і Ірынай некалькімі словамі, кідаўся ў пасцель і засынаў як забіты. Нават Сярожка не перашкаджаў яму, хлопчык рос надзіва спакойны. Ні Ірына, ні Аляксей не рабілі ніякіх крокаў да збліжэння, адно жылі побач, як жывуць у камунальнай кватэры знаёмыя, але чужыя людзі.
Зблізіла іх хвароба маці. Ён быў так заняты сабой і сваёй работай, што нават не заўважыў, як маці пачала таяць. Яна і да хваробы была хударлявая, а тут дык зусім змарнела, і Ірына неяк звярнула на гэта яго ўвагу.
— Аляксей Пятровіч,— сказала яна,— ваша мама цяжка хворая, няўжо вы гэтага не бачыце?!
Пройдуць гады, а ён так і не даруе сабе гэтага — як гэта я, урач-анколаг, кандыдат медыцынскіх навук, не заўважыў пачатку яе хваробы?! Так, яна ніколі ні на што не скардзілася, ніколі не хварэла, у яе проста не было часу хварэць, але ж я не вачыма — сэрцам павінен быў убачыць, адчуць, што з ёю адбываецца нешта страшнае, і, магчыма, яе яшчэ ўдалося б уратаваць, а я не адчуў гэтага і не ўбачыў, закаваны ў браню ўласнага эгаізму. Я быў так заняты самім сабой, сваёй працай, сваімі перажываннямі, што нічога не адчуў і не ўбачыў, маці здавалася мне вечнай, як трава, як зямля, як сонца ў небе, а яна ўжо ступіла за тую мяжу, адкуль не вяртаюцца, і ніводным словам, ніводным стогнам не патрывожыла мой сыты спакой.
