Пачуўшы навіну, Аляксей Пятровіч ледзь не ашалеў ад шчасця. Для нейкіх дурных думак месца не было: Ірына не давала для гэтага аніякіх падстаў. Чумакоў верыў ёй, як наогул верыў людзям. Гэта здарылася ў Гомелі, у цёткі Лізаветы. Там, на беразе Сожа, яны з Ірынай і Сярожкам пражылі амаль усё лета, два бясконцыя сонечныя месяцы, першы свой сумесны адпачынак. Не, не зманіў стары Ліхтаровіч, калі напісаў у сваім заключэнні: «біялагічная несумяшчальнасць»; вось праблема, якая яшчэ чакае сваіх даследчыкаў…
Толькі тады Аляксей Пятровіч зразумеў, які цяжкі камень насіў усе гэтыя гады на сэрцы, як нявечыў гэты камень яго характар, яго псіхіку. Якое гэта, аказваецца, шчасце — быць такім, як усе людзі!
Нешта зварухнулася ў яго душы. Цяпер ён не мог глядзець на Ірыну без замілавання. Варта было яму ў час работы на імгненне ўспомніць пра яе, і ў яго пачынала салодка ныць сэрца.
…Яму здавалася, што вогнішча даўно патухла, застаўся толькі сухі шэры попел. Ён і не ведаў, што пад ім хаваюцца некалькі жывых вугольчыкаў. Варта было скразнячку развеяць попел, як вугольчыкі загарэліся. «Пакуль жыву — спадзяюся!» — хто і калі гэта сказаў?..
Скончыўшы завочна інстытут, Ірына некалькі гадоў выкладала ў школе родную мову і літаратуру. Дзеці любілі яе, работа падабалася, адно было кепска — вельмі далёка ездзіць, аж на другі канец горада. Гадзіну туды ды гадзіну назад — жах! — а ўладкавацца дзе бліжэй ніяк не ўдавалася. Ды каб жа час забірала толькі дарога! А класнае кіраўніцтва, піянерскія зборы, горы сшыткаў, бясконцыя нарады, педсаветы, метадычныя канферэнцыі… Кнігу ў рукі няма калі ўзяць, дзяцей у садзік адвесці, людскі абед згатаваць… Аленка расла хваравітая, бюлетэні, даведкі, завуч і дырэктар касавурацца… Маўляў, раўнапраўе, мог бы і муж калі-нікалі пасядзець. Ірыну гэта смяшыла і злавала: што яму — больш рабіць няма чаго?! Яна не хацела, каб Аляксей Пятровіч займаўся хатнімі справамі, не мужчынская гэта работа. Яе дом быў яе крэпасцю, яна добра памятала, як некалі чужыя жорсткія людзі не пусцілі яе на парог, а крэпасці без догляду пачынаюць разбурацца, спачатку неўпрыкметку, а затым усё хутчэй і хутчэй. Ірына не хацела рызыкаваць. Яна кінула школу і ўладкавалася бібліятэкарам у выдавецтве. I з палёгкай уздыхнула. Цяпер у яе быў нармальны рабочы дзень і два выхадныя, якіх яна ніколі не мела ў школе. У абедзенны перапынак яна паспявала пабегаць па суседніх магазінах і купіць усё неабходнае для дома, а ў шэсць трыццаць, забраўшы Сярожку і Аленку з садзіка, ужо была дома.
Звычайна Аляксей Пятровіч званіў, калі збіраўся дадому або затрымліваўся, і да яго прыходу ў яе ўжо быў гатовы стол. Яны абедалі ў зале, хоць муж і пасмейваўся з яе — каму патрэбен гэты парад, маглі б паесці і на кухні, як усе. Але ёй не хацелася — як усе, і яна кожны дзень засцілала стол бялюткім накрухмаленым абрусам, і даставала з серванта стары прыгожы сервіз, які застаўся ад Галіны Аўдзееўны, і сталовае срэбра, і крышталь, і клала каля талерак ільняныя сурвэткі. Аляксей пасмейваўся, але яна бачыла, што гэта прыемна яму — не парад, а клопат, імкненне кожны будзённы дзень ператварыць у маленькае свята. Пасля абеду ён ішоў гуляць з дзецьмі ці зачыняўся ў сваім кабінеце, калі была тэрміновая работа, а Ірына ўсё прыбірала, мыла, ставіла на месцы, уключала тэлевізар або чытала малым казкі.
Яна дорага заплаціла за легкадумства юнацтва і больш гуляць з лёсам у хованкі не хацела.
Прадушыну сабе Ірына давала хіба ў час адпачынку. Апошнія гады адпачывала яна адна, па турысцкіх пуцёўках — хто яго ведае чаму, але ў выдавецтве заўсёды было багата турысцкіх пуцёвак у Крым, на Каўказ, у Прыбалтыку, брала іх звычайна моладзь, але на маршрутах Ірына заўсёды знаходзіла людей свайго веку і нават старэйшых. Ёй падабаліся тлум турысцкіх баз, мільгаценне гарадоў і краявідаў, песні ля кастроў, лёгкія, неабавязковыя адносіны, якія ўзнікалі паміж бадзягамі, што збіраліся з розных куткоў неабсяжнай краіны, кароткія, як хуткацечныя сухоты, абмежаваныя тэрмінам пуцёўкі, раманы. Яны ніколі не мелі працягу, не ўскладнялі яе жыцця дома. Ірына нікому не давала свайго сапраўднага адраса і тэлефона, ніколі не фатаграфавалася на фоне гор, лясоў, мора або гістарычных помнікаў, да якіх такія ласыя турысты. Два-тры тыдні забыцця, два-тры тыдні волі — і зноў спакойнае, наладжанае, прывычнае: дом, муж, дзеці, работа і ціхая ўсмешка ўспаміну — ах, як зіхацеў снег у Дамбаі, якое блакітнае мора было ў Піцундзе, як сеяўся праз пальцы белы пясочак дзюнаў у Майяры…
Аляксея Пятровіча турысцкія вандраванні не спакушалі, адзінае, што хацелася ўбачыць,— гэта возера Байкал, але выбраўся ён туды не хутка. Адпачываў з дзецьмі ў цёткі Літаветы на Сожы, пазней пачаў ездзіць на Чорнае мора ў санаторыі. Спаў, купаўся, загараў, праз два тыдні пачынаў люта сумаваць па доме, па жонцы і дзецях і на трэці, не дабыўшы тэрміну, звычайна ўцякаў — колькі ж можна чалавеку бадзяцца без справы…
2
Ірыне было трыццаць шэсць гадоў, калі яна, нечакана для сябе самой, закахалася ў Арсена Жураўскага.
