Яна ўмела слухаць, і ў выдавецтве неяк адразу заўважылі гэта. Дзяўчаты — карэктары, малодшыя рэдактары, давяралі ёй свае сардэчныя тайны, жанчыны расказвалі пра мужоў і дзяцей, мужчыны — пра работу, пра цешчаў і футбол, «стралялі» ў яе траячкі і пяцёркі да палучкі. Бібліятэка займала даволі вялікі пакой, цесна застаўлены скрынкамі каталогаў, паліцамі з кнігамі і даведнікамі, туды ледзь упіхнулі для Ірыны маленькі пісьмовы столік. Пры ёй і дзякуючы ёй бібліятэка стала для супрацоўнікаў нечым накшталт клуба. У рэдакцыях сядзелі цесна, па чатыры-пяць чалавек, работа складаная, патрабуе ўвагі і цішыні, асабліва не пагаворыш. У калідоры таксама доўга не пашвэндаешся, як бачыш нарвешся на каго з начальства. Дзе ж адвесці душу, дзе ж прымераць абнову, толькі-толькі набытую ў магазіне «Алеся», дзе абмеркаваць шанцы мінскага «Дынама» застацца ў вышэйшай лізе? Вядома, у бібліятэцы. А зазірне хто, раскрый таўшчэзны том, які заўсёды пад рукой,— дзе ж тая праклятая формула, якую табе трэба тэрмінова праверыць, таму што без такой праверкі ты не рэдактар, а чорт ведае што, і рукапіс не пойдзе ў набор, і сарвецца графік, і паляціць план, і лясне прагрэсіўка, і наогул зямля сыдзе з арбіты і пачне круціцца ў другі бок. А Ірына Мікалаеўна… О, гэтая мілая Ірына Мікалаеўна! Усё яна бачыць, усё чуе, і нікуды яно далей за яе не пойдзе, хоць ты яе на кавалкі рэж. I кафейнік электрычны булькае ў яе на керамічнай падстаўцы, і так пахне свежай кавай, што аж у носе казыча, і лішні кубачак заўсёды знойдзецца, маленькі, з напарстак, але ж хто п’е каву паўлітровымі слоікамі, мы ж усё-такі інтэлігенты, і горка пячэння, і заварныя пірожныя або кавалак торта для тых, хто яшчэ не задумваецца, да якіх трагічных вынікаў усе гэта прыводзіць жанчыну, калі ёй перавальвае за трыццаць…
На ўсё выдавецтва быў толькі адзін чалавек, які поўнасцю ігнараваў і клуб гэты, і ўтульную, амаль дамашнюю атмасферу ў ім, і магчымасць адвесці душў ў гаворцы з прывабнай жанчьшай, і самую жанчыну гэту,— Арсен Міхайлавіч Жураўскі. Нельга сказаць, каб ён не карыстаўся бібліятэкай, не такі ўжо быў энцыклапедыст, каб усё насіць у галаве, але — толькі карыстаўся. Заходзіў, браў патрэбнае выданне, нёс да сябе ў рэдакцыю, удакладняў ці правяраў, што трэба было праверыць або ўдакладніць, і аддаваў, падзякаваўшы кароткім кіўком галавы. Ірыну гэта бянтэжыла і нават здзіўляла. Каб быў Арсен Міхайлавіч якім ваўкалакам, нелюдзімам, замкнёным у сабе іпахондрыкам, усё было б зразумела. Дык жа не! Быў ён мужчына вясёлы і кампанейскі, вакол яго ў калідоры, куды Жураўскі і выходзіў пакурыць, звычайна адразу ж збіраліся людзі, і Ірына часта моршчылася, калі да яе далятаў іх рогат. Дзяўчаты прыбягалі ў бібліятэку, хапаючыся за жываты: ну і анекдот выдаў Арсен Міхайлавіч, памерці можна! Уяўляеце, прыехаў чалавек з курорта, паказвае калегам групавы здымак і каменціруе: «Вось з гэтай прыгажуняйі я спаў, з гэтай — мой прыяцель, а вунь з той — гэты ёлупень…» Раптам адзін з супрацоўнікаў з жахам заўважае на здымку сваю жонку. «А гэтая,— запінаецца ён,— гэтая... таксама з некім спала?» — «Не,— адказвае,— ведаеш, брат, надзіва сумленная жанчына, як з мужам прыехала, так з мужам і дадому паехала…»
Ірына далікатна ўсміхалася, хоць і не знаходзіла анекдот ні смешным (памерці можна!), ні дасціпным, а хутчэй пошлым. Расказваць яго ў прысутнасці жанчын, а тым больш маладзенькіх дзяўчат мог толькі закончаны пашляк. I чаго яны, дурныя, рагочуць?..
Пазней яна зразумела чаго. Найчасцей рагаталі не з таго, што расказваў Арсен Міхайлавіч, а з таго, як ён гэта расказваў. А гаварыць ён умеў, яна гэта адчула, паслухаўшы яго выступленні на сходах. Як быццам нічога новага, усё звычайнае, знаёмае, а цікава. Голас у яго быў нямоцны, сіплаваты, але па-акцёрску жывы і выразны, патрэбную думку Жураўскі ўмела выдзяляў інтанацыяй, мімікай, жэстамі. Але галоўнае было нават не гэта, а нейкая дзіцячая непасрэднасць і шчырасць, з якою ён гаварыў, здольнасць імгненна запальвацца ўласнымі словамі, быццам п’янець ад іх і п’яніць імі слухачоў. Гэта была нейкая магія слоў, белая ці чорная, ліха яе ведае, але жанчыны, прыяцелькі Ірыны, часам жартавалі, што ён мог бы свабодна загаварыць любую да смерці, да таго, што яна пайшла б з ім на край свету.
Ірына не верыла ў гэта: глупства! Жураўскі нагадваў ёй глушца на таку: тыя таксама як пачнуць балбатаць, дык, акрамя сябе, нічога не чуюць. Падыходзь і бяры іх голымі рукамі. «Самаўлюбёны глушэц!» — помсліва думала яна, калі Арсен Міхайлавіч моўчкі заходзіў у бібліятэку, моўчкі браў патрэбную кнігу і гэтак жа моўчкі знікаў, быццам яна была не чалавек, а слуп, паліца, каталожная скрынка. Яго няўважлівасць. абыякавасць, амаль непрыстойная, калі людзі працуюць разам, раздражнялі яе і адначасова абуджалв цікаўнасць: а што ж гэта на самой справе за чалавек? Не мужчына — як мужчына Жураўскі яе не цікавіў, відаць, гэтак жа, як яна, жанчына, не цікавіла яго,— што ён за чалавек?
