iraceskas kande altra personi korektigas ilua erori). De 1611 til lua morto,
il esas la prototipo di kariero-ambiciozo hungranta la glorio e la pekunio.
En 1616, il recevas unesma reprimando, polita ma ferma. Kardinalo
Bellarmino imperas a lu , segun la volo da papo Paulus V, ne plus plear la
rolo di amatora teologiisto e ne plus probar interpretar segunvole la biblala
texti : la koncilala patri, en Trento, rezervis la exkluziveso pri co a la doktori
pri teologio, pos aprobo di lia tezi dal Santa-Inquesteyo. La Eklezio ne
volas konfuzigar sua sorgati, qui ja esas perturbata depos un yarcento dal
protestanta Reformo. Quankam il jurabis obediar , Galileo obtenas, dek-
e-kin yari pose, de lua amiko papo Urbanus VIII la permiso expozar amba
tezi (geo- ed helio-centrismal), kondicione di agar lo honeste sen favorar
un tezo plu kam la altra.
Q. :
165
B.P. : Ya, la katoliki e la protestanti intermortigas feroce en Germania ; la
militisti dil tri precipua Stati katolika (Franca, Hispania, Santa-Imperio)
interocidas gaye ibe. La Papo volas riestablisar la paco en Europa e volas
evitar omna teologiala disputo, pro ke ico esus la fundamento di nova
skismi. Ripozar en questiono la geocentrismo esus danjeroza kozo
precipue kande on indijas mem la minim mikra ciencala pruvo.
Pri ca omno, Galileo nule sucias. Il obtenas per fraudo la pontifikala
permiso imprimigar por libro ube il ridindigas la geocentrismala tezo, ma
per adportar por la heliocentrismo e la rotaco dil Tero expliki tante absurda
ke oli senkreditigas ita tezo, olqua, ni memorigez ico, esas aceptata dal
plumulta kardinali, dal jezuita astronomiisti e dal Papo ipsa.
Ultre lo, Galileo ridindigas stupide la tezo qua asocias la fenomeno dil
marei a la fazi di la Luno. Fine, il itere okupas su pri la biblala exegezo.
Ico esas un foyo troa.
Q. :
B.P. : Ni parolez klare : la proceso ne «aranjesas», ma la Papo modifikis
l'apliko dil regularo di la Inquiziciono. Nulatempe, antee, la proceduro
esabis tante milda kontre akuzato. Precipue, esas nulo memorinda
koncerne la «laboruro di Galileo», ecepte lua observaji di 1610, konfirmita
dal jezuita astronomiisti qui korektigis lua grandanombra erori. La katolika
eminentaro adheras a la laboruro dal vera geniozo (di Lutherana
konfesiono) : Kepler. Onu vartas nur ciencala pruvo nerefutebla (ne la
lamentinda argumenti da Galileo) por abandonar la geocentrismo e la tezo
pri la senmoveso di la Tero. Taskope oportos vartar Newton.
Q. :
B.P. : Il esas nek en karcero, nek koaktesas manjar sika pano... ica
akuzato konsumas multa karno e drinkas multa vino. Kom unesma
surprizo, ye la 30ma di aprilo, Galileo abjuras spontane lua tezo e
propozas redaktar libro «pruvanta» la senmoveso dil Tero e la tezo dil
geocentrismo. Il repetos lua ofro trifoye dum la proceso... Tale on esas
fora de la famoza sentenco : «E tamen, ol movesas...». Pro ke esas pruvita
ke il perjuris e fraudis, ilu kondamnesas ne ekirar lua rezideyo e lu mustas
recitar, unfoye singlasemane dum sep yari, la penitencala psalmi (il
komisos pri co lua du filiini qui esas karmelitini). Dum ke il esas inkluzita
en lua tre komfortoza domo di Toskana, il pluduros recevar lua pensioni
166
venanta de la granda-duko di Toskana... e de la Papo ! Il transvivas til
1642, olqua esas la yaro kande publikigesas lua lastega verko, konsakrita
a la mekaniko, ube il diferenciis la movado reala de la movado videbla, to
quo igas lu, por ula de lua admiranti, esar prekursoro di la doktrino pri la
principo dil relativeso. Galileo deskovris nek la resonado koncerne
l'akustiko, nek la astronomiala teleskopo, nek la principo pri inerteso, nek
la acelerata movado, nek la principi dil movado pendulal. Il deskovris ke
la cielo kontenas miriado de steli, ke Jovo posedas sateliti e ke Venero
prizentas fazi. Ne esas motivo por extazeskar prie.
Q. :
B.P. : Dum la XVIIIma yarcento, la kontre-katolika polemikeri utiligis la
kondamno di Galileo... Sen granda suceso itatempe, nam onu
entuziasmeskis nur por Newton qua referis su a Kepler e nule a Galileo.
La argumenti tamen ne perdesis : dum la yarcento XIXma, l'afero pri
