Оннук, дуона суох курдук эрээри, биир кдьс кхтх лэни бдртэр, ардыгар млтт да сыар элбэх мооллор кстн иэллэрэ. Ону мин тутатына туораттарары, ирдээри эмиэ ситиспэт эбиппин. «уу, хата биэриим онтон энчирээбэккэ таыста ээ, этээ буоллубут» диэбит курдук, ааран иэр этим.
Мин уонча сыл Сунтаар устуудьуйатыгар ксн быа эфиргэ олорбут уопутум, рйэим быыаабыта диэн эттим. Ол эрээри оннук рйэх, кырдьык, хас эмит ыйынан-сылынан кэлэр дуо? Эбэтэр итиниэхэ айылаттан дьоур эмиэ баар буолар дуу?
Ити ыйытыыга хоруйдаары мин 1991 сылга тннхпн баарабын. Т да дойдуга ыыллыы араллаана буола турдар, олох сайдыытын саа, сонун, чэбдик тыала оччотооу эдэр дьон йдрн-срэхтэрин рктэрэ. рспблкэ хас да улуустарыгар олохтоох тэлэбиидэнньэлэр диэн тэриллэн лэлээн барбыттара. Бу устуудьуйалар салалта толкуйунан буолбакка, биир-икки энтузиаст дьон кыамньыларынан «аллараттан инициатива, кх быыытынан» тэриллибиттэрэ. Ол дьонтон гстэрэ, таах дааны, эстээри турар хомсомуол райкомугар тирэирбиттэр этэ. Устуудьуйалар бастаан Мээ Хааласка, ээ Блгэ лэлээбит сурахтара ииллибитэ. тр буолбатаа, Сунтаарга Василий Осипов уонна Владимир Спиридонов диэн «диплома суох инженер», «тблх» уолаттар видеокиинэлэри крдрн барбыттара, ээрдэлэр, биллэриилэр баар буолбуттара. Олохтоохтор олус сэргээбиттэрэ, бэйэ тэлэбиидэнньэлэнэрин туугар харчы хомуйар тгээ да, кырыымчык хамнастарын сыыыттан кырыйан ылан бэрсэллэрин кэрэйиэ суох курдуктара. Улуус дьаалтата, баылык Александр Петров саа срээни йн, саа тэрилтэ кэскилигэр эрэнэн бастакынан тирэх буолбутун, уолаттар Москванан, Киевинэн баран аппаратура ылан кэлбиттэрин туунан сэргэх кэпсэтиилэр тахсаллара. Миэхэ ол салгынынан кэлэр «хартыыка» хайдах ооуллара, экраа хайдах бэриллэрэ йбр олох батан киирбэтэ, ити тэрилтэ дьоно миигиттэн олус ыраах, уустук эйгээ сылдьар курдуктара.
Арай биирдэ Василий Осипов анаан-минээн дьиэбэр кэлэн соутта. «Бииги дьинээх тэлэбиидэнньэ курдук лэлиэхпитин баарабыт. Аан бастаан «быа эфир» диэни ыытаары гынабыт. Устуудьуйаа саара олорор дьон тута экраа кстллр, крчч кинилэргэ дьиэтиттэн телефонунан ыйытыы биэрэр. Ыалдьыттары буоллаына тута хоруйдууллар. Ол эрээри онно сатаан саарар, ыытар киибит суох. Эйигин хайдах эрэ кыайыа дии саныыбын…»
Миэхэ ити ыырыы соуччу этэ эрээри… Кии, ордук айар кии буолуо, муунтуйбут, муурдаммыт курдук кэмнэнэр. Т да мин идэбинэн култуура эйгэтигэр бэркэ лэлии-хамсыы, суруйааччылар ортолоругар «эдэр, талааннаах…» диэн кэрэхсэнэ сылдьар кэмим буоллар, бэйэбиттэн тоо эрэ астыммат буолбут, олохтон туох эрэ эмиэ сааны, крээннээи ктэ-эрэйэ сылдьыбыт кэмим быыылаах. Мин, биирдэ да видеокамера диэни чугастан крбтх, устуудьуйа диэн тыл ис суолтатын билбэт, суруналыыстыкаа чугааан крбтх кии, ити этиигэ, буолаары буолан быа эфир ыытааччыта буоларга кэтэмээйдээн крбкк сблээн кэбиспитим. Айылаттан килбик бэйэм – тоо? Билбэппиттэн эбитэ дуу эбэтэр кии аналын, кырдьык, срэинэн таайара дуу?
Биэриибит аата ол кэмнээи олох харса-хабыра суох тэтимигэр сп тбээрэ, ол да курдук ис хоооннооо: «Мииринэй оройуона Саха сириттэн араыа дуо?» диэн. Ити иннинэ уопсастыбанньыктар кстэринэн Бл рн кмскр хамсааын тэриллэн, аан бастаан бтн рспблкэ рднэн экология, онтон да атын олохтоох омук кыалаларын таарыйар кэпсэтиилэр ааастык ктллбт кэмнэрэ этэ. Сунтаар демократия биигэ буолан турара.
…Култуура дьиэтин иккис этээин биир улахан хоун устар сир – устуудьуйа оорбуттар, тимир атахтартан кии утары крбт сырдык лаампалара тыкпыттар. Ыырыллыбыт ыалдьыттар: Сунтаар сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Дмитрий Григорьев, суруйааччы Валерий Мекумянов уонна сс кимнээх эрэ, трт кии баар курдук йдбн. «Ол остуолга олороун, маны крн саараын» диэн эттилэр. Мин микрофоннаах остуолга олорон баран иннибэр тэлэбииэр уурбуттарын крдм. Арай ол тэлэбииэр экраныгар олус да олус номоон, кэрэ да диэххэ сп, дьахтар олорор. Тугу эрэ толкуйдуур курдук, саата суох. сс сыныйан крбтм: дьахтарым мин курдук таастаах, мин курдук баттахтаах… мин курдук туттар… илиитин хамсатар… Бай, олох да бэйэм олорор эбиппин буолбат дуо! Мин итиннэ тэлэбиидэнньэ диэн кииэхэ дьиктини тосхойор остуоруйа алыптаах дойдутугар маарынныыр эйгэ эбитин соуччу арыйбытым. Бэйэбин хаан да т дьннээхтэргэ киллэрбэтэим, киллэрбэппин дааны, ол эрээри – ол мин билбэт монитор диэн тэрилбэр, лаампалар сырдык уоттарыгар сатабыллаахтык тыктарыллан олорор кэрэ дьахтарга маарыннаан ылыахха сбн билбитим. Кырдьык, экраа олорор кии дьнэ устуудьуйаа уоту хайдах сатабыллаахтык туруоралларыттан тутулуктаах. Онно олорор кии соччото суохтук кстр – сыччах режиссер уонна уоту туруорааччы буруйдара. Ону мин ол саана билбэт этим.
Киирии тылы уонна биэриим ис хооонун арыйар ыйытыылары эрдэттэн бэлэмнэнэн кэллэим дии. «Саалаа» диэн сапсыйааттарын кытта туох эрэ тл барбытыныы, саам-иэм чллрйэн, йм-санаам аыллан, хаааы эрэ йэттэн камера иннигэр лэлээн кэлбит киилии туттан-хаптан биэриини ыытан барбыппыттан бэйэм да испэр с санаабытым. «Хайа, бу миэнэ эбит буолбат дуо?» диэн санаа кыыма кылам гынан ылбыта.
