Вось кароткая гісторыя дзённікаў, многія старонкі якіх я яшчэ не змог поўнасцю расшыфраваць: прайшло ўжо трыццаць год з таго часу, калі яны былі напісаны. Асабліва цяжка зараз па ініцыялах і клічках устанавіць імёны таварышаў, знаёмых, сяброў, з якімі мне даводзілася працаваць, сустракацца ў тыя гады. У мяне ў самога было некалькі клічак і псеўданімаў. Толькі пасля ўз’яднання Беларусі я даведаўся аб сапраўдных імёнах і прозвішчах такіх кіруючых работнікаў кампартыі, як Паўлік – Самуіл Малько (генерал польскай арміі), Гарасім – М. Дворнікаў (былы сакратар ЦК камсамола Заходняй Беларусі, гераічна загінуў у Іспаніі ў 1937 г.), Трахім – Буткевіч, Рэга – Л. Янкоўская, Кастусь – М. Крыштафовіч (у гады Айчыннай вайны быў адным з кіраўнікоў партызанскага руху на Брэстчыне, пасля працаваў намеснікам старшыні Брэсцкага аблвыканкома, зараз пенсіянер).
У дзённіках часта ўпамінаецца Лю – мая жонка Любоў Андрэеўна (дзявочае прозвішча Асаевіч), з якой я пазнаёміўся яшчэ ў віленскай беларускай гімназіі. У 1935-1937 гадах яна працавала ў Варшаве ў ЦК КПЗБ машыністкай і перакладчыцай. У Вільні, у доме, дзе жылі яе бацькі, заўсёды былі падпольныя яўкі, хаваліся многія камуністы. У 1934 годзе на іх кватэры была праведзена нарада рэвалюцыйных пісьменнікаў Заходняй Беларусі. Адным з арганізатараў гэтай нарады быў Валянцін Таўлай.
У сваёй апошняй рэдакцыі "Лісткоў календара" мне ўдалося расшыфраваць некаторыя псеўданімы і ініцыялы і дапоўніць іх запісамі, зробленымі ў свой час на палях чарнавікоў вершаў і паэм.
Па вядомых прычынах у сваіх дзённіках я не мог запісаць усяго, аб чым тады гаварылася на падпольных сустрэчах, якія прымаліся рашэнні, якія чыталіся і вывучаліся партыйныя дакументы.
Найбольш цяжкімі для нас, камуністаў, былі 1938-1939 гады, калі па несправядліваму абвінавачванню былі распушчаны кампартыя Польшчы, КПЗУ і КПЗБ. Цяжка ўявіць сабе ўвесь трагізм тых год і асабліва трагедыю таварышаў, якія знаходзіліся ў падполлі і ў турмах.
Мне было лягчэй. Я быў на легальным становішчы і ад усіх нягод, хоць на кароткі час, мог знайсці прыстанішча ў паэзіі – краіне, непадкантрольнай паліцыі.
1967 г.
1935
7/I
Лісткі майго календара ўвесь час перагортвае і шматае навальнічны вецер. Некаторыя з іх я сам вырываю і нішчу. Цяжка па такім календары жыць, яшчэ цяжэй будзе некалі аднавіць мінулае, а па ініцыялах і клічках – уваскрасіць сапраўдныя імёны многіх маіх сяброў.
