У вёсцы жыло многа бежанцаў са Жлобіна — жанчыны з дзецьмі, старыя — іх трэба было забяспечыць прадуктамі харчавання. Дзядзька Ілья, даволі пажылы, але рупны, неспакойны чалавек, штодня прывозіў на падводзе з пякарні з Салтанаўкі захутаныя ў брызент яшчэ цёплыя боханы.
Хутка магазін разбамбіла нямецкая фугаска. Праўда, абышлося беэ ахвяр. Бамбавоз наляцеў раніцай, калі яшчэ замкі віселі на дзвярах. Памяшканне магазіна было віднае — цаглянае, з чырвоным бляшаным дахам, яно і спакусіла гітлераўскага ваяку знішчыць важны «ваенны» аб'ект. Вагі засталіся цэлыя, і Аляксей з імі перабраўся ў калгасны склад, які зводдаль выходзіў фасадам на тую ж вясковую плошчу, што і магазін, і сельсавет, і клуб. Упоперак дзвярэй магазіншчык паставіў вялікі стол, на якім у мірны час у клубе хлопцы і мужчыны рэзаліся ў даміно, і ён стаў служыць за прылавак.
Аляксей быў у складзе. Хлеб ужо амаль увесь адпусціў, заставалася некалькі буханак, дык ён чакаў, можа, яшчэ хто прыйдзе. У адзіноце пляліся ў галаве розныя трывожныя думкі пра вайну. Жорсткія баі адбываліся за Дняпром.
У шпіталь, што размяшчаўся ў вёсцы, прывозілі шмат параненых... Успаміналіся Аляксею і людзі, якія наведваліся ў магазін. Сваіх вяскоўцаў ён усіх ведаў, прывык да іх, а бежанцы — тыя выклікалі да сябе падсвядомую цікавасць. Адны былі ўзбуджаныя, мітуслівыя, другія - трывожна-заклапочаныя, задумлівыя, трэція — спакойныя, нібыта абыякавыя, для якіх ні вайны не існуе, ні трывог. Аляксей падумаў: яны, відаць, толькі здаваліся такімі, на самай жа справе, можа, трывожыліся больш, чым хто іншы...
Думкі яго абарваліся: з-за вушака вытыркнулася ўскудлачаная галава Лёнькі Таўсцяля.
— А там чырвонаармеец пра нямецкія танкі расказвае,— затараторыў хлапчук узбуджана.
— Дзе? Каму? — Аляксей спачатку не зразумеў, пра што ён гаварыў.
Лёнька нібы не пачуў яго пытанняў.
— Яны, кажа, такія, што ім нічога не страшна, анічога. Цёткі божкаюць...
Аляксей «нырнуў» пад стол, выскачыў са склада і пашыбаваў да гурту людзей, што тоўпіліся каля разбітага магазіна.
Высокі вайсковец з зарослым рыжай шчацінаю тварам, у падраным чырвонаармейскім адзенні задыхана, нібы за ім толькі што гналіся, гаварыў:
— Нямецкія танкі, я ж вам расказваю,— о-ёй! 3 бакоў у іх вялізныя сякеры. Трэба — сякера тая, як рука чалавечая, з нішы лузь, па тэлеграфным слупу гак! Слуп, як запалка, хрась!.. Я сам бачыў пад Бабруйскам. Страхоцце...
Аляксей паказаў Лёньку вачамі на сельсавет: бяжы, скажы каму, хто там ёсць. Хлапчук адразу здагадаўся, прыпусціўся з усіх ног.
Міхась Максімаў, русагаловы, хлёсткі дзяцюк, які стаяў У гурце, пакруціў шыяй, спытаў:
— А навошта танку сякера, калі ён і так можа зламаць тэлеграфны слуп? — У голасе яго акрамя недавер’я выразна чулася непрыязь.
— Хто гэта там такі ваенны спецыяліст? — Вайсковец ступіў крок, узяў Міхася за вуха, лёгенька паблажліва патузаў.— Ты слухай, хлопец, што табе гавораць, і запамінай. Можа, яшчэ сам каму перадасі. Чырвонаармеец, скажаш, на свае вочы бачыў. Нам усё трэба ведаць пра ворага, каб лепш ваяваць з ім. Зразумеў?
Ён не заўважыў, як з сельсавета выйшаў Лаўрэнаў і стаў у яго за спіною.
— Нашым танкам да нямецкіх — ку-ды-ы! Тыя нават скачуць, як лягушкі. Скок — і на другім баку рэчкі ці процітанкавага рова... А ў вашай вёсцы спыняюцца начаваць вайсковыя часці, якія рухаюцца на фронт?
Лаўрэнаў раўнуў:
— Ты хто? 3 якой часці?
Вайсковец, нібы яго гвазданулі па патыліцы, тузануў уніз галавой, крутнуўся.
— А?..— На міг застыў.— А што вам?
Ніхто не чакаў, што ў наступны момант ён так ірване наўцёкі.
— Стой, страляць буду! — выгукнуў Лаўрэнаў.— Стой, кажу!
Лаўрэнаў, Аляксей і Міхась Максімаў прыпусціліся за ім.
Дагналі яго далёка за складам у каноплях. Аляксей працягнуў руку, каб схапіць за каршэнь, але ўцякач павярнуўся і наводмаш рэзнуў яго кулаком па твары. 3 вачэй у Алякеея брызнулі іскры.
Калі ён ачомаўся, уцякач, як вужака, круціўся паміж Лаўрэнавым і Міхасём. Адбіваўся кулакамі, выспяткамі, хрыпеў і скрозь хрыпы вырыгваў брудную лаянку. Раптам закрычаў: «Коля, Іван, сюды, да мяне! — Мусіць, каб хоць на момант збянтэжыць сваіх праследавацеляў.— Нас тут трое!» — і адарвацца ад іх. Лаўрэнаў злаўчыўся, садануў яму кулаком пад дых. Утрох яны наваліліся на яго, заламалі рукі.
Павялі ў сельсавет. На плошчы са знямелага гурту, якому ен расказваў пра танкі, выйшла наперад старая Якіміха. Пяцёра сыноў яе былі ў Чырвонай Арміі, і яна кожны дзень, не чакаючы да двара паштальёнкі, апоўдні прыходзіла на пошту. Спакутаваную трывогай маці змушала да гэтага надзея: хоць каторы ж ды адгукнецца, прышле доўгачаканы трохкутнічак.
«Што яна надумалася?» Аляксей бачыў, як сурова насупіліся рздкія сівыя бровы над глыбокімі вочніцамі. Якіміха перахрысцілася.
— Хай даруе мне ўсявышні за гнеўнае слова. Але ж і злыдзень ты, сукін сын. Во як табе брахнёй галовы людзям тлуміць, палохаць людзей! Цьфу, брыдота!