— Што — цішэй! Ужо ўся вёска ведае. На крыж немцу павесілі дошку, на якой дзёгцем напісалі, што прыблудам — смерць.
Аляксей адразу здагадаўся, якія гэта былі партызаны. Вопрамеццю кінуўся з ложка, апрануўся і, наколькі дазваляла яго параненая нага, майнуў да Мішы. Той, раздзеты да пояса, мыўся на дварэ. Аляксей ляпнуў яго далоняй па мокрым плячы:
— Ваша работа?
Міша не стаў перапытваць, што за работа, кіўнуў галавою.
— Наша.— I адразу чамусьці дадаў: — Ты ж сказаў, што нечага не хапае фашысту. Мы як надумаліся, да цябе хацелі пайсці, але ўспомнілі, што ты нагу пасек.
Аляксею стала дзіўна: чаму ён так — «ты ж скаааў...» Спытаў у яго пра гэта.
Міша паціснуў плячамі.
— Бо так жа было, сказаў жа.
«Можа, таму, што я быў сакратаром камсамольскай арганізацыі?» — падумалася Аляксею. Яму хацелася знайсці нейкае тлумачэнне гэтым словам сябра, якія чамусьці і азадачылі, і неяк дзіўна, прытоена ўзрадавалі яго.
3 Мішам яны дамовіліся, што ён пакліча Юрку, а таксама яшчэ аднаго іхняга дружбака — Сяргея Васільева, і ўвечары збяруцца разам.
Дзень той здоўжыўся Аляксею. Быў ён ясны, чысты. Пасля ранішняга дажджу прыпарвала і было хораша — памыта, зелена. Хаця ў Аляксея і балела нага, але ён з Верай пайшоў на пожню ў Альхоўшчыне. Трэба ж было накасіць карове сена. Касіў ён па-мужчынску размашыста, укладваючы духмяную траву ў роўныя пакосы, браў чыста. Сэрца калацілася ў грудзях, рукі млелі ад стомы, але ён не збаўляў ходу, бо Вера наступала яму на пяткі.
Дакасілі дзялянку, збіраліся ісці дадому. Аляксей сказаў сястры:
— Давай адпачнём крыху, усё цела ные.
Лёг на спіну, раскінуў ушыркі рукі і глядзеў у яснае неба. У светлым блакіце ледзь дасягальная зроку лунала якаясьці птушка. «Высоко в небе сияло солнце, а горы зноем дышали в небо, и бились волны внизу о камень...» Чаму раптам прыгадаліся гэтыя словы з «Песні пра Сокала» Горкага? Можа, таму, што дзіўна падалося: птушка з высокага неба зараз каменем рынецца да зямлі, да гэтай сонечнай пожні і агалосіць яе сваім нейкім адчайна-прызыўным клічам, які да пары да часу стаіўся ў сярэбраным горле?.. Ён усё назіраў, назіраў за ёю. I чакаў, прагнуў таго клічу.
— Ты не заснуў? Пайшлі.— Вера стаяла воддаль, пазірала ў бок чыгункі. Там, цягнучы за сабой цёмна-шэры дымны след у паветры, на захад ішоў поезд.
Увечары прыйшлі да Аляксея хлопцы. Ён зачыніў аканіцы на вокнах ад вуліцы, запаліў лямпу ў пярэдняй і зашчапіў дзверы. Усе паселі вакол стала, які стаяў пасярод хаты. Мерна цікаў гадзіннік на сцяне. Аляксей маўчаў, толькі ўважліва, напружана пазіраў у твары сябрам, павольна пераводзячы вочы.
Душою і сэрцам ён бачыў, што сябры яго, згуртаваныя аднымі думкамі, цвёрда прыхільныя да згоды. Ён верыў у іхнюю дружбацкую адданасць і вернасць, але па-над гэтым чуў у сабе яшчэ нейкі свой глыбока асабісты рух душы, які найперш надаваў яму веру і рашымасць.
— Давайце дадзім...— раптам ён ляпнуў далоняй па стале. Страпянуўся язычок агню ў лямпе. Ці то сэрца ў грудзях страпянулася? — и Давайце дадзім клятву!
3 хлопцаў як зляцела здранцвенне.
— Ага, каб — як прысяга.
— Як у Чырвонай Арміі даюць.
— Слова ў слова, усе разам.
— Бяры, Аляксей, паперу і пішы.
— Ага, у цябе добра атрымаецца, ты ж вершыкі ў школе пісаў.
Пакуль Аляксей састаўляў тэкст клятвы, хлопцы сядзелі моўчкі. Каб не перашкаджаць яму. 3 задняй хаты — так называецца тая палавіна, што ад двара — таксама ніхто не перашкаджаў. Маці Аляксея здагадалася, што дружбакі недарэмна зашчапіліся, і загадала дзецям, каб «не падыходзілі да дзвярэй».
Пасля толькі, праз многа гадоў, Аляксей Пятровіч да канца зразумеў, як іхняя клятва паўплывала на ўвесь ягоны лёс. У многім яна была наіўная, узнёсла-напышлівая. Рука размашыста напісала і крылатыя песенныя словы «орленок, орленок, взлети выше солнца», і патэтычна-пафасныя — што яны, падпольшчыкі, будуць самааддана і мужна, як бясстрашны Паўка Карчагін, змагацца з лютым ворагам, што не пашкадуюць крыві сваёй і жыцця за Радзіму, калі спатрэбіцца. Гучныя словы Аляксей, здавалася, даставаў з самай глыбіні, з самых запаветных закуткаў сэрца. I тая непадробная самаахвярная безагляднасць на ўсё жыццё змацавала ў ім адну з вялікіх адзнак чалавечнасці, якая заключана ў простым, але ёмкім слове: вернасць.
Пісаў ён клятву доўга. Нарэшце паклаў ручку, выпрастаў прыгорбленыя плечы.
— Усё. Пачытайце, ці згодны.— Перадаў Мішу аркуш.
Пакуль хлопцы чыталі, ён дастаў а прыскрынка ў куфры чырвоную хусцінку. Яны былі модныя перад вайной, і Вера купіла яе ў Жлобіне. Ганарылася ёю, надвячоркам накіне на плечы і пайшла ў клуб...
Аляксей разаслаў хусцінку на стале. Хлопцы ўсталі.
— Кладзём левую руку,— сказаў Аляксей урачыста.
Яму здалося, што хусцінка была цёплая, бо рука нібы нагрэлася. Ён стаў чытаць клятву ўслых. Але на першых жа словах голас яго здрадніцкі асекся, атрымалася неяк жалліва і як бы ўмольна. Памаўчаў, перавёў дух. Працягваў. Голас памацнеў.