Лэкиэс с??? санаабыта. Ол ардай а?ыылаа?ы кытары хабырыйсыбыт сылгыттан сылтаан, оло?ор к?рс?н ааспыт Дь???г?й о?ото до?орун дьыл?атын санаан, хараастан ылбыта. Туо?ахта, Туо?ахта барахсан…
Бур?а?нас туманнаах к?дэрик тымныылар с???р?йэн, сааскы ылаа?ы к?ннэр к?н???н сылаа?ынан угуттаан, атыыр ??рэ ха?ан ааспыт сирдэрин ?рд?нэн туллуктар туналы?а к?т?р кэмнэрэ ??мм?ттэрэ. Саас барахсан: «Ама бу ча?ылхай к?нтэн ордук туох кэрэ баарый?» – диэбиттии, ча?ылыйа к?ндээрэр. Кэрии тыа?а то?со?ой торулуур, хара тыа ?рд?нэн атыырдаах ты?ы суордар таптал кэрэ тойугун араастаан тупсарсан, чолуп-чалып халаахта?ан, иэс баайса к?т?н к?пс?йэллэрэ. Ымыы т???э, кийиит кыыс кыбыстан имэ кэйбитинии, тэтэрэн, бэйэтэ биир дьикти кэрэ к?ст??.
У?ун Эбэ халдьаайы са?а?ын аннынан, эбэ муу?ун кыйа, буулуур харатын и?ин Харачаа?ынан с?рэхтэммит атыыр, ??р?н ??рэн а?алан, ха?ан а?ыы сылдьар. Былыр дьаам са?ана со?урууттан кэлэн хаалбыт атыыртан хаан букку?ан, т?р??б?т буолан, Харачаас ?рд?к ар?астаах, сааллаах, б???-та?а к?р??нээх, ыас хара арбаллыбыт у?ун сиэллээх, кутуруктаах, ки?и хара?а ханан да туолар, «Коммуна суола» холкуос биир басты? атыыра. Ыаллыы холкуостар ы?ыахтарыгар баайан, с??рдэн кыайыы к?т?лл?н?р?н уонна ??р?н олус ?ч?гэйдик к?р?н-истэн илдьэ сылдьар, ?т?? т?р??хтээх атыыр буолан, холкуостаахтар астыналлар. Т?бэ?э т?стэхтэринэ, хайаан да бары тохтоон Харачаастарын хайгыы, астына к?р?н аа?аллара. Харачаас ??р?гэр баар эмиэ киниэхэ ханыылаах, ?р?мэччи ма?ан басты? биэтин сиэлин, кутуругун сэллээбэккэ, Сиэллээх биэ гыммыттара. Харачаас Сиэллээх биэни атын биэлэртэн ордорон, ыксатыгар илдьэ сылдьан маанылаан, ба?арбытынан тапта?ан бастакынан хоруотаабыта[1]. Уон биир ый с?рэ?ин анныгар сылаа?ынан угуттаан, б??бэйдээн илдьэ сылдьыбыт кырачаана улаатан, хаатын и?игэр баппакка, к???лгэ тахсаары м?хс?б?тэ. Сиэллээх биэ т?р??р кэмэ чуга?аан, ыарыыланан, ??р?ттэн арахсан тэйэ хаампыта. Харачаас т?б?т?н ?нд?т?н, арбаллыбыт к???л?н быы?ынан сургуччу к?р?н турбута. Бу т?гэн эмиэ биир к??т??лээх кэм этэ. Сиэллээх биэ халы? хаары кэ?эн, алаас куулатын ту?аайан бара турбута. Кэмниэ-кэнэ?эс алаа?ы туораан, соруктаах сиригэр, ойуччу ??мм?т талахтар кэтэхтэригэр киирэн с?пп?тэ. Харачаас э?ил ба?ын дьо?уннаахтык ???э-аллара булкуйан, хойуу сиэлинэн илгистэммэхтээт, и?эрсийэн ылбыта.
Сиэллээх биэ ??ртэн дьалты баран, б?лк?й ??т аттыгар дул?а ото быкпыт сымна?ас сири булан, ыарыытыттан тыбыыра-тыбыыра, талыыта киирэн, илин атахтарын туйа?ынан халы? хаары ха?ыйбахтаабыта. С?рэ?ин анныгар амырыын кы?ы??ы тымныыларга то?орбокко, б??бэйдээн илдьэ сылдьыбыт о?отун туйахчааннара сытыытык тобулута анньыалаабыттара. Оо, бу атааннаах-м????ннээх Орто туруу бараан дойдуга са?а олох, кып-кыракый кулун, хаалыын ба?астыын оройунан, анаан тэпсиллибит хаар олбоххо икки илин атахтарын туйахчааннарынан аллара ньылбырыс гыммыта. Хаарга т??ээт, кулунчук Орто дойду чэлгиэн салгынын кыракый, о?оспут таныыларын тардыр?атан, тыын былдьа?ан м?хс?б?тэ. Оо, сааскы ылаа?ы к?н чэбдик салгынын кыракый таныычааннарынан и?сэлээхтик агдакатын толору тыынан, мэйиитэ эргийэн ылбыта. Биэбэйдэммит сарыы хаатын са?а муостуйа кытаатан эрэр дьэ?кир туйахтарынан хайыта тэбиэлээбитэ. Биэ барахсан эргиллэн, кыракый бэйэтигэр барсыбат олуона у?ун атахтарынан тэбиэлэнэ, ?н??хт?? сытар о?отун инчэ?эй тириититтэн хаатын, хатыылаах тылынан и?эрсийэ-и?эрсийэ салаамахтаан, муннутун-хара?ын ыраастыыр аатыгар т?сп?тэ.
С????н ортотугар туо?ахталаах тура?ас кулунчук: «Бэйи бу, ханна-ханна кэллим?» – диэбиттии, т?б?т?н у?а-ха?ас к?нт?р?кт?к илгистээмэхтээн ылаттаабыта. Тымныы хаарга ийэтэ туйа?ынан ха?ан, тэпсэн бэлэмнээбит дул?а ба?а оттоох олбоххо, инчэ?эй тириититтэн к?н уотугар паар тахсан бур?ачыйара. Айыл?ата ?тэйэн ?н??хтээн тура сатаата да, мэйиитэ эргийэн, тас иэнинэн барыталаата. Онуоха ийэтэ, сылаас хо?оруутунан кэнниттэн бигии ?й??н, турарга к?м?л?ст?. Бастаан утаа икки кэнники атахтарын аччаччы быра?ан, кэннин ?нд?тт?. Кыракый кутуругун у?а-ха?ас куйба?натаат, утуруктаан «пуус» гыннарда. Онтон инники атахтарын тобуктарын к?нн?рт?л??н, с???ргэстээн ыла-ыла байаатта?наан, т??рт т??рэм туйахчааннарыгар, охтубатарбын ханнык диэбиттии, киэ?ник тирэнэн туран кэлбитэ. Арай и?иттэ?инэ, сылаас тыын муннугар, кулгаа?ар биллитэлээн ааспыта. Биэ дьолломмут хара?ынан, и?эрсийэ-и?эрсийэ, о?отун к?р?н ылбыта. Муннутун, с????н ортотугар баар ый курдук ?р?? туо?ахтатын хатыылаах тылынан оргууй салаамахтаталаан ыларыттан, с??????н с?тэрэн, т??рт титирик курдук атахтарын т??рт а?ыы быра?аттаан, охто сы?а-сы?а ийэтин сылаа?ыгар ?н??хтээбитэ.
С????н ортотугар ый курдук туо?ахталаах тура?ас Дь???г?й о?ото, агдакатын и?игэр сааскы дьыбардаах салгыны таныытынан толору тыынаат, айа?ын и?инээ?и чалахайы то?о тибиирэн, сип-синньигэстик, мип-минньигэстик кистээн дьырылаппыта. Оо, бу Орто туруу бараан дойдуга, сааскы к?нд?л к??х ли?кир халлаан анныгар, туналыйар ма?ан алаас хаардаах киэ? киэлитигэр ?сс? биир олох кэллэ?э. Кэллэ?э…
