«Коммуна суола» холкуос сылгы?ыта Лэгиэн, бу эргин атыыра Харачаас ??р?н, Сиэллээх биэтэ хоруотаабытын к?р?-истэ, чороччу улаатан эрэр уолун Лэкиэ?и атыгар мэ?эстэн, ??рдэрэ турар алаа?ыгар аттаммыттара. Алаас куулатыгар кэлэн, Лэкиэ?и атыттан т??эрэн баран, уолугар куобахха анаан охсубут бы?ыттарын к?р?р?гэр сорудахтаабыта. Бэйэтэ к???чч?р аллаах соно?о?ун дьарыйан, сыыры та?нары бур?ачытан т?сп?тэ. Сиэллээх биэ ??ргэ к?ст?бэтин ыраахтан бэлиэтии к?р?н, ол-бу диэки олоототолоот, то? хаары кэстэрэн алаас илин ба?ын диэки к?рд??, сиэллэрэ турбута.
Лэкиэс ту?ахтарын кэрийтэлээн, хаары оймоон биэс уонча хаамыылаах сиргэ тиийэн, бастакы то?мут куоба?ын булан араара туран, сыыр аннын диэки чугас дьикти дьири?ийиини истэн, ч?рб?с гына т?сп?тэ. Кулунчук. Кулунчук кистиир. Ити санааттан тиритэн ылбыт Лэкиэс кулунчук кистээбит сирин диэки аргыый, мастан маска с?р??стэн, то?уу хаары кэ?эн, куула сыырын та?нары т?стэ. Арай аллара т??эн, ??ттэри эргийэ баран и?эн, Сиэллээх биэ суос бэринэн и?эрсийэрин истибитэ. Туох ааттаах к?ст?бэтий дии саныы-саныы иннин диэки баран испитэ. Арай б?лк?й ??т кэннин ???с гыммыта – Сиэллээх биэ кулунуттан к???н?н ?р? холоруктаан, ?р?? сиэлэ ?рэллэ?нии сылдьарын к?р?н, со?уйан тохтуу биэрбитэ. Кып-кыракый с????н орототугар ый курдук туо?ахталаах сип-синньигэс атахтарыгар са?а туран сал?алыы турар кулунчугу к?р?н олус ??рэн, Сиэллээх биэттэн да саллан, кэннинэн чугуруйан т?тт?р? ыстаммыта.
Улахан харыйа кэннигэр с?р??стэн, дьэ кулунчугу сирийэн одууласпыта. Оо, барахсаныы! Сабыс-са?а т?р??н, бу Орто дойду сааскы дьыбардаах чэлгиэниттэн дьагдьайан дьиги?ийэн ыла-ыла, ийэтигэр сыста т??эн, эмсэх к?рд??н булаат, эрчимнээхтик соппойон барбыта. Кутуругун о?ото, били ыттара Ба?ыр?ас Лэкиэс оскуолаттан кэлэн т?б?т?ттэн имэрийдэ?инэ, кутуругун хамсатарын курдук, туора-маары оонньохолуура. Туо?ахта. Туо?ахта диэн мичээр сыдьаайдаах Лэкиэс сирэйэ сааскы к?н намтаан эрэр су?умугар сандаара кыыспыта.
Лэкиэс хамсатын тэбии-тэбии, оло?ун ол ааспыт кэмин, Туо?ахтата т?р??н к?н сиригэр кинини э?эрдэлиирдии, сип-синньигэстик кистээн дьырылаппытын санаан, ???э тыынан ылбыта.
Ити дойду ?рд?нэн репрессия са?а аа?наан эрэр ынырык дьыллара, 1937 сыллаахха бадахтаа?а. Оо, кэм-кэрдии ырааппыт да эбит…
Туо?ахта ма?найгы т??ннэргэ олустук дьэгдьийбитэ. Ийэтэ, дул?алаах, ??р ха?ыыта таарыйбатах, тыал охсубат к?л?к сиригэр хаары ха?ан оту та?ааран, сытан сири ириэрэн, Туо?ахтаны онно сытыаран хоннороро. С?п-с?п аттыгар сытан, сылаас суо?унан ириэрэн ылара. Бэйэтэ т??рт ата?ын ?рд?гэр туран утуйара. Саха сылгыта, Дь???г?й о?ото барахсан, оннук дьикти айылгылаах айыллыбыт буолан, бу кыыдааннаах кы?ыннарга а?а?ас халлаан анныгар тулукта?ар. Бэл, с?рэ?ин тэбиитин бытаардан, тыынарын а?ыйатан, бэйэтиттэн итии салгын тахсыытын аччатар, т??тэ к??д?й, хойуу буолан тымныыттан к?м?скэнэр. ?сс? биир с?р?нэ – тириитин и?инэн тас сыата б?р????н буолан, хайдахтаах да тымныыны тулуйарга анаммыт. Ол сиэринэн Туо?ахта ийэтин и?эмтэлээх ??т?нэн эмсэхтэнэн, т?ргэнник бороохтуйбута. Ийэтин кэнниттэн ?кч?чч? туттан, байаатта?наан ыла-ыла, баты?ан ??ргэ тиийбиттэрэ. Харачаас уолун к?р?н, ыраахтан и?эрсийэн э?эрдэлии то?уйбута. Чуга?ыыр бокуой биэрбэккэ, ?р?? хаары ?р? ытыйан, хара сиэлэ ?рэллэ?нээн утары с??рэн кэлбитигэр Туо?ахта дьулайан, кутуругун кэнники атахтарын икки ардыгар кумуччу тардынан, кулгаа?ын ньылатан, к?м?скэтиэ?эр, ийэтин хонно?ун анныгар, сыстыа?ынан сыстыбыта. Онтон ийэтэ дьо?уннаахтык туттан хаамарын тохтоппотун и?ин уоскуйа бы?ыытыйбыта. Харачаас Сиэллээх биэтигэр хаары к?рд?ргэччи кэ?эн кэлэн, аттыгар тохтуу биэрбитэ, сииктээх муннунан ар?а?ыттан ньуххайталаабыта. Онтон оччугуйкаан уолун оргууй сэрэнэн туо?ахтатыттан сытыр?алаан ылбыта уонна хатыылаах тылынан кулгаа?ын кэнниттэн салаамахтаталаат, а?алыы н??эрдик и?эрсийэн ылбытыгар Туо?ахта с?рэ?э сэлибирээн, б?д?р?йтэлээн, байаатта?наан ылбыта. Оо, бу сир ?рд?гэр олох диэн кэрэ да эбитин оччугуйкаан с?рэ?инэн ылынан, бэйэтэ да билбэтинэн, быыппастан оонньохолоон ылаталыан ба?арталаабыта. Онуоха билигин да борбуйун кыана илигэ мэ?эйдээбитэ. Онон а?атын билэн, кутурукчаанын эймэ?нэтэн, сип-синньигэс куола?ынан кистээн дьырылаппыта. Бу дьикти дь?р?скэни, бу кэрэ к?ст??н? бэйэтин туох эрэ таайыллыбат соругар ыксаан, к?т?н к?пс?йэн и?эр суор обургу, ???эттэн со?уйа истэн, халаахтаан, э?эрдэлээн ааспыта. Биэлэр бары Сиэллээх биэ, Туо?ахта диэки астыммыт, ымсыырбыт харахтарынан к?р?н, чочумча турбахтыы т?сп?ттэрэ. Онтон биир-биир кэлэн Туо?ахтаны сытыр?аталаан ылбыттара. Кинилэр с?рэхтэрин анныгар илдьэ сылдьар кулунчуктарын а?алара Харачаас инник исти?ник к?рс??н ыраланан ылбыттара…
