Вінусь гопнуўся ў крэсла за камп’ютар, пачаў нешта хутка запісваць. Ён ужо не памятаў, колькі часу прайшло, дзень цяпер альбо ноч, восень ці зіма… Камп’ютар гучна каўтаў інфармацыю. Адкрыўшы файл з падрыхтаваным для Кацянкова раманам, хлопец пачаў перакідваць туды ў вольныя прамежкі радкі з іншага. Выбраўшы ў меню белы колер, выдзеліў ім на белым экране перакінутыя радкі і задаволена засмяяўся. Пачаў раздрукоўваць. Закурыў.
«Напішу раман… А што далей?.. Як на ўсходзе лічаць, што хата павінна будавацца ўсё жыццё… Калі праца скончана – гаспадару болей нічога не застаецца… Дапісаць? Што далей?..»
«Што-да-лей-што-да-лей-што…» – адгукнуўся гадзіннік.
Зірнуў у люстэрка і адхіснуўся – уся галава была сівая. Доўга ды няўцямна кратаў свае валасы. Бездапаможна сеў на канапу. За яе спінкай рука намацала колішнюю пакупку – чорны даўгі футарал для чарцяжоў. Дастаў, сцёр пыл…
Вінусь ляцеў на машыне па цёмнай вузкай вуліцы, бы па тунэлю, на поўнай хуткасці. Чорныя дамы зліваліся спрэс у адзіную сцяну без прасветаў. Не было канца гэтаму чорнаму лабірынту. Педаль газу ўнізе па самую плеху. У дынаміках раве Кіng Сrimson. Ад хуткасці цёмна ўваччу, закладвае вушы. Матор раве з апошніх высілкаў. Чорная бясконцая вуліца. Святло! Наперадзе святло! Кропка робіцца большай. Прымае абрысы жаночага цела. Даўгія льняныя валасы, даўгая вышываная сарочка. «Бажэна!!!» Дзікі візгат тармазоў, звон шкла, скрыгат жалеза. Зялёнае ды блакітнае заплывае малінавым… Гэта дождж?
– Мама, а што значыць «бесталентная»?
– Бязвінная, сынку…
Між аднолькава шэрых дамоў па першым некранутым снезе сцярожка бег чорна-сіва-паласаты кот. Ён крыху падкульгваў на заднюю лапу – відаць, сцюжа прыхоплівала голыя парэпаныя падушачкі. Белыя крупінкі замяталі белыя сляды…
– Глядзі, Ваван, гэта самае, які экран класны – вузкі ды… – маладзенькі міліцыянт у брудных высокіх чаравіках на шнуроўцы, з наліплай семкавай шалупінкай на шэрым штучнага футра каўняры плямістай шэра-сіняй курткі, з дзіцячай цікаўнасцю зазірнуў за манітор, – ну, гэта самае, няма гэтай бандуры ўзадзе.
– Ага! Зграбай усё, тамака разбярэмся, – загадаў яму старэйшы, чарнявы, у гэткай жа форме.
– Дык жа тутака яшчэ пячаціцца, гэта самае.
– Пяча-а-аціцца, – перакрывіў старэйшы, – лох. Пячатаецца. Падажджом, бо яшчэ накрыецца што-небудзь, калі вырубіць. Нам трэба даставіць усё як мае быць.
Міліцыянты запалілі. Старэйшы падышоў да акварыума.
– Во падла, раскарачылася як, – паказаў на жабу.
– А што мы шукаем? – запытаўся маладзейшы.
– Ліха яго ведае! Нешта напісатае. Там разбяруцца, тваё не дзела, – прабубнеў старэйшы.
– А якая смерць. П…ц проста. Хіба так бывае?
– Як бачыш. Хаця каб пры лабавым сутыкненні сцяклом адрэзала галаву? Не ведаю я такога. I самае інцярэснае, – перайшоў на шэпт, баязліва азіраючыся, – труп знік.
– Як… – Заціснуў даланёю рот малодшаму.
– Цс-с-с. Анікому, – паглядзеў пранізліва, па-змоўніцку паківаў.
У таго пакруглелі вочы, аднак аб чым-небудзь запытацца ён не наважваўся, хаця ажно ёрзаў ад цікаўнасці. Старэйшы кінуў недапалак у акварыум. Жаба не зварухнулася.
Малодшы разваліўся ў старым фатэлі перад камп’ютарам.
– Слухай, а гэта мыш? Ні табе провада, ні, гэта самае, кнопак, – узяў у рукі, перавярнуў, – ні шарыка, як у нас у аддзяленні. Чырвонае гарыць, гэта самае.
– Не чапай, як не ведаеш. Як можна такую х… на сцяну вешаць? – Падышоў да карціны.
На ёй па сінім фоне быў намаляваны дзіцем кот – чорная «каўбаса» на таўстых караценькіх лапках. Старэйшы пакратаў яе. З-пад рамы раптам высыпаліся спісаныя лісты. Падняў, пачаў чытаць, з цяжкасцю прамаўляючы словы:
– «Цяпер чамусьці важна не што пісаць ды як, а якім чынам, пад якім соусам гэта падаваць чытачу. „Традыцыйныя“ прабачаюцца за банальнасць. (Ужо нават клішэ выпрацаваліся: як гэта ні банальна; прывяду фразу, якая сталася ўжо банальнай і г. д.) „Нетрадыцыйныя“ гучна заяўляюць пра сваё наватарства. Сапраўды, есці катлету – банальна. Вось вам маркоўная катлета – ешце, уяўляйце, што сапраўдная. Але ж ад гэтага яна сапраўднай не робіцца. Ды і самі „нетрадыцыйныя“ рашуча супрацьстаяць традыцыі „Вялікага Траважэрцы“. Аднак, відаць, важна, чым сілкуецца муза, а не яе медыум…» Хірня нейкая, – шыбануў адну паперку, узяў наступную: – «Літаратурная крытыка стварала „нябожчыкаў“: альбо добра пра аўтараў, альбо – нічога. Выжыў той, каго лаялі?» Што за гаўно?! – зноў адкінуў ліст. – «Адчуваецца пэўны дыскамфорт матэрыялу твора…» – выкінуў паперчыну. – «Назіраем у рамане геніяльныя агрэхі, аднак і яўныя недарэчнасці…»
У кватэру, нахіліўшыся, каб прайсці пад жоўтай з чорнымі іншамоўнымі надпісамі стужкай, што перагароджвала ўваход, бязгучна пранік мужчына ў чорным, нос у яго быў нібы дзюба, позірк працінаў наскрозь. Абодва міліцыянты старанна ды спалохана выцягнуліся перад ім.
– Вольна! Што мы маем? – запытаўся ціха і выразна.