— Слухаю вас,— сказаў Чумакоў, калі Валянціна Іванаўна села і паклала на калені сумачку. «Хоць бы мяне выклікалі да каго з хворых,— падумаў ён,— божа мілы, злітуйся, зрабі, каб мяне тэрмінова выклікалі, я так не хачу гэтай гаворкі! За што ты караеш мяне, хіба мала таго, што я ўжо ведаю… ведаю, навошта мне яшчэ раз лезці ў гэты бруд!»
У яго яшчэ была кволая надзея, што яна не выпаліць усё адразу, пачне пятляць, шукаць падыходы да такой далікатнай тэмы і тады, можа, выратавальна зазвоніць тэлефон. Але яна не збіралася траціць часу ці мо проста не прывыкла.
— Аляксей Пятровіч,— Жураўская падняла галаву, паглядзела яму ў вочы, і ён аж скаланууся ад яе позірку. Адчуў, як пакутуе яна, як ёй балюча, брыдка, сорамна, і пашкадаваў яе, і сябе пашкадаваў: ах, як усё прыкра, як недарэчна…— Аляксей Пятровіч,— паўтарыла яна, як за саломінку хапаючыся за яго імя, і аблізнула засмяглыя вусны,— вы, напаўна, ведаеце, што ваша жонка і мой муж…
Валянціна Іванаўна пакруціла галавой, каўтнула, быццам ёй не хапала паветра, і змоўкла.
Чумакоў разумеў, што ёй цяжка, неймаверна цяжка выгаварыць слова «палюбоўнікі» ці нейкае іншае, якое азначала б тое, што адбылося паміж яе мужам і яго жонкай, але не спяшауся памагчы ёй, бо і сам не мог бы вымавіць гзтае слова. Ён проста адвёў вочы ад яе поўных пранізлівага болю вачэй: не, даражэнькая, выкручвайся сама, як ведаеш. Я не зваў цябе, не пачынаў гэтай гаворкі, тут я табе не памочнік. Але ж і абыякава глядзець на яе пакуты было нясцерпна, і ён не вытрымаў.
— I дзеля таго, каб мне гэта сказаць, вы прыехалі з горада сюды? — спытаў Чумакоў і не пазнаў свайго голасу: голас быў глухі. асіплы — чужы.
— Я вас не разумею.— Яна разгублена прыкусіла ніжнюю губу, зубы ў яе былі дробныя і вострыя, яны тах і ўпіліся ў скуру.
— А што тут разумець,— уздыхнуў ён і перагарнуў некалькі старонак гісторыі хваробы, што ляжала перад ім на стале, каб нечым заняць рукі.— Хто вам пра гэта сказаў? Ваш муж? Мая жонка, прынамсі, мне нічога не гаварыла.
Пакута і боль у яе вачах патухлі, быццам агеньчык, задзьмуты ветрам, і яны зрабіліся пустыя, як поле на перадзімку. Пагардлівая ўсмешка скрывіла сухі хударлявы твар. Чумакоў аж здзівіўся, з якой неймавернай хуткасцю гаротніца ператварылася ў раз’юшаную ведзьму.
— Вы сапраўды дурань ці толькі прыкідваецеся? Чакайце, можа, дачакаецеся, што яна вам скажа. Мне сказалі іншыя, дзіўна, што яны абмінулі вас. Вам нічога не гаворыць гэты адрас: Дзімітрава, адзінаццаць. кватэра тры? Можаце схадзіць пасля шасці палюбавацца, магчыма, вам гата будзе прыемна. Гэта пачалося яшчэ ў верасні мінулага года, калі яны разам паехалі на бульбу. Там яны і знюхаліся.— Чумакоў хацеў запратэставаць, але Валяншна Іванаўна не звярнула на гэта ніякай увагі.— I я прыехала да вас зусім не для таго, каб пра гэта сказаць. Упэўнена, што вы і самі даўно пра ўсё здагадаліся, а каб разам вырашыць, што з імі рабіць.
— Можа, атруцім? — нягледзячы на горыч, размова пачала забаўляць Аляксея Пятровіча: галоўнае было сказана, пачута, і неба не ўпала на зямлю, і зямля не сарвалася са сваёй арбіты, і бэз за акном цвіце, быццам нічога не здарылася, не адбылося: трагедыя ўвачавідкі ператварылася ў пошлы, агідны фарс.— Або зарэжам? А-а, здагадаўся: зальём ім вочы салянай кіслатой…
— I вы яшчэ жартуеце? — Жураўская збялела: чаго іншага, а жартаў яна не чакала.— Няўжо вы самі такі распуснік, што здрада жонкі выклікае ў вас толькі паблажлівую ўсмешку? Няўжо ў вас няма элементарнага пачуцця чалавечай годнасці?
— Відаць, няма.— Чумакоў устаў і паглядзеў на гадзіннік, даючы ёй зразўмець, што не мае часу на пустыя размовы.— Даруйце, але ў сітуацыях, падобных на нашу, кожны прымае рашэнне самастойна, калектыўныя дзеянні тут нічога не дадуць. Магчыма, яны кахаюць адно аднаго, а? Не знюхаліся, як вы сказалі, а пакахалі… Вам такі варыянт не прыходзіў у галаву? Ва ўсякім разе, я пакуль што абсалютна не ведаю, што з гэтым рабіць, хаця, на вялікі жаль, нешта рабіць, відаць, трэба…
— Затое я ведаю! — Валянціна Іванаўна стукнула кулаком па сухім калене, туга абцягнутым спадніцай.— Я зняслаўлю іх на ўвесь горад, я…
— I што,— рашуча перапыніў яе Чумакоў,— гэта верне вам мужа? Верне шчасце, якое вы страцілі? А ці было яно ў вас, шчасце?
Жураўская раптам усхліпнула і закрыла твар далонямі. Рукі ў яе былі шырокія і вялікія, маршчыністыя — старыя рукі, якія многа рознай работы перарабілі на сваім вяку, і Чумакову зноў стала да болю шкада яе і шкада сябе: за што караеш, божа?
— Я ніколі не была з ім шчаслівая,— прашаптала яна.— Мы пражылі разам больш за дваццаць год, а я так і не адчула, што гэта такое — быць шчаслівай.
— Чаму ж вы не развяліся з ім? Даўно, як толькі зразумелі, што ён не прынёс вам шчасця? Нашто гэта трэба было — пакутаваць больш за дваццаць год?
— Таму што я люблю яго.— Жураўская выцерла далонню твар.— Я спрабавала, але… Я не магу без яго жыць. Ён нягоднік і… але я не магу без яго жыць. Алякеей Пятровіч, зрабіце нешта, каб пакласці гэтаму канец. Я не перажыву гэтага. Вы — мужчына, вам прасцей, а я гэтага не перажыву…
