Арсен пазваніў Лаўрыновічу. Васіль прыехаў, памуляўся, паўздыхаў, узяў для смеласці добрую чарку, сазваніўся з Валянцінай. Андрэя якраз не было дома. Васіль выклікаў таксі і неўзабаве прывёз Жураўскаму яго рэчы: цэлы чамадан кашуль, гальштукаў, насовак, касцюм, элекгрычную брытву і плашч, туфлі і нават зімовыя югаслаўскія боты, хаця да зімы яшчэ было уга як далёка. I па гэтых кашулях, чыстых, адпрасаваных, з прышытымі гузікамі, складзеных у акуратны стосік, а не пакамечаных, не перамешаных, як салома, ён зразумеў, што Валянціна ўжо даўно сабрала гэты чамадан, можа, назаўтра пасля таго, як вярнулася ад Лаўрыновічаў, і Васіль пацвердзіў, што ні мінутыі не чакаў, яна адразу ж вынесла ўсё са спальні, як толькі ён зайшоў у кватэру. Значыць, яна вунь калі выкасавала, выкінула яго са свайго жыцця, а ён яшчэ пакутуе, дурань, яшчэ думае пра яе…
3 палёгкай уздыхнуўшы, ён стаў уладкоўвацца на новым месцы.
Дзіўна, хоць Арсен сумаваў па сыне, ды і думкі пра Валянціну не ішлі з галавы, як ён ні стараўся пазбавіцца іх, яму было добра і ўтульна ў прасторным і ўтульным Алаччыным пакоі, дзе смачна пахла кавай і дарагімі цыгарэтамі, дзе на паліцах стаялі кнігі, якія і ён любіў, а мюнад шырокай тахтой вісеў партрэт маладога Блока — тонкія і пяшчотныя рысы твару, высокі чысты лоб і густыя кудзеркі валасоў… На шырокім падаконніку тоўпіліся гаршчэчкі, каробкі і слоікі з кактусамі — калючымі і нягеглымі вырадкамі; Алачка жартавала, што любіць іх за неверагодную жыццястойкасць, што вучыцца ў іх мужнасці. I праўда, у пясочку, у жвіры, амаль без вады — якія кветкі выжылі б у такіх умовах, а гэтыя жылі і нават цвілі нейкімі дзіўнымі, як кропелькі крыві, чырвонымі кветачкамі. Да падаконніка туліўся старэнькі пісьмовы стол з нямецкай машынкай «Алімпія», машынка была маленькая, партатыўная, але з буйным шрыфтам. Яшчэ рыпучая шафа стаяла ў кутку пры дзвярах, і тэлевізар «Рэкорд» на тумбачцы, і на ўсю падлогу ляжаў танны пацёрты дыван. Нічога лішняга, але жыць можна.
Хацелася б…
Жураўскаму далі яшчэ на тыдзень бюлетэнь. Раніцай Алачка карміла яго сняданкам, цалавала ў шчаку і бегла на работу ў сваю газету — сама яна выпівала толькі кубачак моцнай кавы, не хацела таўсцець. Дні навылёт Жураўскі валяўся на тахце, яшчэ слабы, пусты, быццам вывернуты, абыякава гартаў зборнікі вершаў, што былі раскіданы па ўсім пакоі, курыў, сачыў за шызымі кольцамі дыму, што выплывалі ў адчыненую фортку, думаў. Вось жанчына, якая мне патрэбна, гаспадарлівая, акуратная, не істэрычка. Усё на месцы, усё дагледжана, усё аж блішчыць. Сама аднесла ў рамонт мае чаравікі, а касцюм у хімчыстку, купіла процьму нейкіх патрэбных дробязей. На дзесяць гадоў маладзейшая, ну што ж, не так гэта і многа. Хіба я не ведаю мужчын, нашмат старэйшых за сваіх жонак, а жывуць яны добра і дружна, душа ў душу. Кахае мяне Алачка ці проста вырашыла схавацца за маімі плячыма ад адзіноты? Чорт яго ведае… Ноччу я гатовы паверыць, што кахае, і кахае горача, апантана, але ж ноччу ўсе кошкі шэрыя, можа, яна толькі прыкідваецца? Не, каб яна прыкідвалася, я адчуў бы, не такая яна ўжо і вялікая актрыса, проста надламаная не зусім удалым лёсам жанчына. Як гэта яна гаварыла? «Ніколі не гатавала дома, нават у нядзелю бегала ў кафэ. Не таму, што ленавалася, не. Проста сумна варыць адну талерку супу, каму гэта трэба… Вось цяпер я вару цэлую каструльку — гэта і ёсць шчасце».
Рака жыцця падхапіла Жураўскага, як трэску, і панесла па сваёй стромкай плыні, і яму не хацелася нават рукой паварушыць, каб нешта змяніць, прыбіцца да берага. Ён жыў, як гультаяваты закормлены кот: спакойна, бестурботна і дагледжана; дазваляў сябе лашчыць, прыбіраць за сабой,— адпачываў душой ад калатэчы свайго не такога і далёкага мінулага. Мяккі махровы халат, зручны таршэр каля тахты, кубачак духмянай кавы, цыгарэта, мілая пяшчотная жанчына, якая спяшаецца ўгадаць кожнае тваё жаданне,— што яшчэ чалавеку трэба…
Бюлетэнь скончыўся, ён пачаў хадзіць на работу, атрымаў зарплату, пераслаў па пошце Валянціне трыццатку для Андрэя, астатнія аддаў Алачцы, пакінуў сабе толькі на цыгарэты. Пасля работы яны сустракаліся на Цэнтральнай плошчы і ішлі дадому пехатой, доўга гулялі па ціхіх зялёных вулачках Старажоўкі, часам, калі паказвалі цікавы фільм, заходзілі ў кіно, дома вячэралі, сядзелі якую гадзіну перад тэлевізарам і клаліся спаць.
Ад такога жыцця Жураўскі нават таўсцець пачаў, раптам заўважыў, што стаў пукаціцца звычайна пляскаты, як дошка, жывот, і прымусіў сябе штораніцы бегаць трушком — ад лішняй вагі, ад інфаркту і ліха ведае ад чаго яшчэ.
Як гэта ні дзіўна, але Лаўрыновіч нікому не расказаў пра тое, што з Арсенам адбылося, відаць, і Алачка не афішыравала іх адносіны. У выдавецтве пра яго сямейныя справы ніхто нічога не ведаў, як і ў яе газеце, прынамсі, знаёмыя не дакучалі роспытамі. Думаць пра развод, пра падзел было агідна, Алачка ніколі не гаварыла з ім на гэту тэму, не падганяла, відаць, і Валянціну развод не дужа турбаваў. Рака жыцця, некуды ж вынесе…
