Акімаў трапіў не ў той шпіталь, дзе служыла Аксана,— у наваколлі Дрэздэна іх стаяла больш за дзесятак. Гэта і радавала і засмучала. Найперш была радасць: не ўбачыць знявечанага, няхай лепей лічыць, што загінуў. Потым прыйшла, навалілася туга: да болю захацелася яе ўбачыць. Некалькі дзён ён са страхам і хваляваннем чакаў: вось-вось прыбяжыць. Даведаецца, дзе ён — а не так гэта і складана! — і прыбяжыць, не можа такога быць, каб не прыбегла. Было ж паміж імі нешта такое, чаго ніколі не было ў Акімава з іншымі жанчынамі, што не выкажаш словамі, што яму наканавана насіць у сваім сэрцы доўга-доўга, можа, аж да самага скону. Хаця ўсё зразумела: яшчэ не жонка, не сястра, асабліва спадзявацца няма на што. На якое ліха маладой ды прыгожай калека, хіба здаровых мала? Той жа Левус… Прыйдзе, толькі пальчыкам яна кіўне, усё даруе і не папікне ніколі… Дык жа Акімаў і сам не захацеў бы звязваць яе па руках і нагах сваім калецтвам. Жыві як зможаш і будзь шчаслівая, якое ўжо тут каханне, хіба я не разумею… Якое тут каханне, а шкадавання твайго мне не трэба, як кажуць, бог падасць, неяк абыдзецца. Але ж прыйдзі, адзін толькі раз прыйдзі, моўчкі пасядзі на ложку, правядзі халоднай далонькай па шчацэ, крані чырвонымі пульхнымі вуснамі мае скусаныя ад болю губы… «придите и примите последнее целование»… Дзе, калі, ад каго я чуў гэтыя словы, дзіўныя словы, што выціскаюць слёзы з вачэй: «апошняе цалаванне»… Напэўна, ад Уладзіка Левуса, начытаны хлопец, тры курсы хіміка-тэхналагічнага інстытута скончыў, гэта не мой аўтамеханічны тэхнікум… Вось яна і вернецца да цябе, землячок, і страляць не трэба, і пад трыбунал ісці. Галоўнае ў жыцці — умець чакаць: гэта ж падумаць толькі, у якія брыдкія гульні часам гуляе з чалавекам лёс!
Прыйдзі, бязгучна маліў ён, прыкуты да ложка, прыйдзі, пабудзь пяць хвілін і ідзі. Ідзі навекі, я больш ніколі не стану на тваёй дарозе, ніколі ні словам, ні позіркам не парушу твой спакой, але цяпер — прыйдзі. Бо вельмі ж цяжка мне будзе жыць на свеце, ведаючы, што ты не прыйшла, не раз я пашкадую, што не загінуў разам са сваімі хлопцамі ў тым богам ці д’яблам праклятым «ролс-ройсе».
Аксана не прыйшла. Не таму, што пабаялася ўбачыць скалечанага чалавека, якога кахала, за якога збіралася замуж, каб разам жыць, гадаваць дзяцей… Левус сказаў ёй, што Акімаў загінуў. Ён быў пануры і разгублены, ён шчыра шкадаваў свайго нядаўняга саперніка і нядаўняга сябра. Яны разам паехалі за Эльбу на могілкі і адшукалі свежую магілу з драўлянай пірамідкай і зорачкай, і Аксана прачытала прозвішча Акімава, напісанае на бляшанцы белай фарбай, і яшчэ адзінаццаць прозвішчаў, і паклала букет бэзу на жоўты грудок, і ўволю наплакалася там. Што ж ты зробіш, значыцца, не лёс… I калі праз нейкі час Уладзіслаў Францавіч прапанаваў ёй руку і сэрца, згадзілася без ваганняў. Ніхто не чакаў Аксану ў спаленай фашыстамі разам з жыхарамі вёсцы на Чарнігаўшчыне, адкуль яна была родам, а жыццё неяк уладкоўваць трэба. Левус кахаў яе, і хоць быў ён маленькі, несамавіты,— ніякага параўнання з прыгажуном капітанам,— Аксану гэта не бянтэжыла. Як не бянтэжыла і тое, што Уладзік ведаў пра яе адносіны з Акімавым. Ён кахаў, а калі кахаеш, дык шмат на што заплюшчваеш вочы. Тым больш што лейтэнант быў бесхарактарны і мяккі, як воск, і Аксана ведала, што вылепіць з яго такога можа, які ёй патрэбен.
Восенню сорак пятага, перад дэмабілізацыяй, яны пажаніліся, затым паехалі ў Мінск, на радзіму Уладзіслава Францавіча.
2
Акімаў таксама быў з Мінска. Там, у Лодачным завулку, над Свіслаччу, у старой драўлянай хаце жылі яго маці, бацька і старэйшая сястра Таццяна. Пасля таго як Мінск вызвалілі ад немцаў, Акімаў напісаў сваім з-пад Львова, дзе тады ваяваў, і неўзабаве атрымаў адказ. Маці і сястра яго былі жывыя, а вось бацька, Сцяпан Міронавіч, памёр зімой сорак чацвёртага ад тыфу, не дачакаўся вызвалення. «I хата наша стаіць,— пісала яму Таццяна,— і старыя яблыні, і падручнікі твае цэлыя… А касцюм твой і куртку скураную мы прадалі на Камароўцы, ты ўжо даруй нам, брацік, не было за што тату лекаў купіць…» Ён і раз, і другі перачытаў лісток са школьнага сшытка, дробненька спісаны сястрой, уявіў, як ім жылося ў галодным і халодным горадзе, захопленым ворагам, і адно галавой пахітаў: знайшла пра што гаварыць — пра куртку, пра касцюм… Былі б жывыя, усё нажывём.
Пасля аперацыі, уведаўшы аб тым, якая страшная бяда яго напаткала, Акімаў угаварыў свайго суседа па палаце, танкіста, скалечанага гэтак жа, як ён сам, напісаць у Мінск, нібыта ён загінуў смерцю героя ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі 8 мая 1945 года — адзін дзень не дажыў да перамогі: дадому Мікалай Сцяпанавіч вырашыў не вяртацца. Нікога яму не хацелася бачыць — ні сястру, ні былых сяброў. Ды і жыць болей не хацелася. Адно па маці сэрца шчымела…
