Ён быў надзіва ўдачлівы, гвардыі капітан Мікалай Сцяпанавіч Акімаў, сябры нездарма называлі яго шчасліўчыкам. Праваяваў усю вайну, пачаўшы радавым і закончыўшы камандзірам аўтабата, і ні разу яго нават не драпнула, а ў якім толькі пекле ён ні пабыў са сваімі машынамі. Нагружаныя боезапасам, харчамі, бочкамі з гаручым, яны прабіваліся на перадавыя пазіцыі пад Масквой і Сталінградам, пад Курскам і Арлом, на Вісле і Одэры… Дзве палутаркі і тры ЗІСы, у якіх ён круціў баранку, страціў Акімаў за вайну, чатыры машыны згарэлі пад варожымі бомбамі, а пятая патанула ў Дняпры, калі немцы разбамбілі пераправу. I заўсёды ён паспяваў выскачыць, адбегчы, а ў апошні раз — выплысці. Толькі ў сакавіку сорак пятага яго кантузіла: цяжкі снарад узарваўся так блізка, што выкінула з кабіны і моцна выцяла аб мёрзлую зямлю,— якраз тады ў шпіталі ён і ўбачыў Аксану і закахаўся ў яе,— але праз нейкі месяц Акімаў ужо зноў сядзеў за рулём, здабываў запчасткі, гаручае, сачыў за пагрузкай, удакладняў з шафёрамі маршруты.
Шчасліўчык… Дваццаць два гады, добры тузін ордэнаў і медалёў на кіцелі, і Аксана, і немцы так і не адлілі кулю або снарад, каб назаўсёды выкрасліць цябе з жыцця, і ніякіх хваляванняў пра будучыню, пра заўтрашні дзень: у палявой сумцы дыплом аўтамеханіка, цудоўная, усюды патрэбная прафесія — што яшчэ чалавеку трэба? Яны з Аксанай ужо даўно дамовіліся: дачакаемся Перамогі, дэмабілізуемся, распішамся і паедзем у Мінск. I зажывём, як усе добрыя людзі.
…Акімаў круціў баранку «ролс-ройса», ледзь кратаючы нагой акселератар, і бестурботна насвістваў нейкую песеньку. Вузкая вуліца, на якую ён неўзабаве звярнуў, вяла проста ў поле. На гарызонце сінеў у смузе прырэчны лес, недзе там лёгка выбраць на беразе ўтульную палянку, і салдаты за яго спінай загаманілі, заварушыліся, самыя нецярплівыя пачалі скідаць гімнасцёркі. Акімаў таксама расшпіліў верхнія гузікі на кіцелі, каб распаранае цела абвеяў свежы ветрык…
…Трынаццацігадовы хлапчук, галодны і брудны, у падранай на локцях куртачцы, вызірнуў з руін і зручней перахапіў фаустпатрон. Ён яшчэ здалёк убачыў вялізную чорную машыну з варожымі генераламі — хлопчык ведаў, што салдаты не ездзяць у такіх шыкоўных машынах, і цяпер кусаў тонкія шэрыя вусны, каб неяк суняць страх і хваляванне. Хлапчука проста калаціла ад страху, у яго зуб на зуб не трапляў, і ён падсвядома разумеў, што гэта дрэнна, што гэта можа пашкодзіць яму, але нічога не мог з сабою зрабіць. Ён быў адзін на ўсім белым свеце, ён — і гэтая машына, якая павольна набліжалася да таго месца, дзе ён стаяў. Яго бацька злажыў галаву недзе на Усходнім фронце яшчэ ў ліпені сорак трэцяга, маці, бабуля і сястрычкі Марта і Ірма загінулі ў канцы лютага пры налёце амерыканскай і англійскай авіяцыі. Цяжкая бомба трапіла якраз у іхні дом, і ад яго засталіся толькі высокі цагляны падмурак, запоўнены галавешкамі, ды чорны комін. Хлопчык уратаваўся выпадкова — маці якраз паслала яго ў склеп па бульбу. Склеп быў у двары, глыбокі, зроблены з бетону, там адседжвалася ўся сям’я, калі абвяшчалі паветраную трывогу, але ў той дзень трывогі не абвясцілі… Ён набраў вядзерца бульбы і ўжо падымаўся наверх, як раптам зараўло, загрымела, быццам настаў канец свету. Відаць, яго кантузіла выбуховай хваляй, адкінула назад, у склеп, бо ачуняў ён толькі ноччу. Іхні дом ужо дагараў, але вакол як згледзець вокам яшчэ бушавала мора агню, у якім плавіліся жалеза і цэгла.
Праз некалькі дзён, калі пажары трошкі аціхлі, хлопчык нацягаў у склеп нейкага рыззя і зрабіў там сабе пасцель. Ён жыў, як ваўчаня, варыў на цяпельцы бульбу, запіваў яе слівавым кампотам на сахарыне — слоікі з гэтым кампотам займалі цэлую палічку ў склепе, цягаўся па зруйнаваных вуліцах. Дні за два да таго, як савецкія войскі ўвайшлі ў горад, кульгавы стары, падобны на шэрага пацука, якіх так багата было ў склепе,— іхні колішні квартальны, даў хлопчыку фаустпатрон і паказаў, што трэба рабіць, каб адпомсціць крыважэрным ворагам за бацьку, за маці, за спалены, знішчаны, зруйнаваны фатэрлянд.
Ён доўга чакаў свайго часу. I — дачакаўся.
Гул матора ўсё набліжаўся, набліжаўся. Хлопчык скурчыўся за сцяной, напалам рассечанай бомбай, прыціснуўся локцем да халоднай цагліны, каб не здрыганулася рука, і, калі ў прагале з’явілася машына, павольна націснуў на спускавы кручок.
Страляў ён амаль ва ўпор, прамахнуцца было немагчыма.
Машыну адарвала ад зямлі і падкінула ў неба, белыя каўчукавыя колы шалёна закруціліся ў паветры. Ахопленая полымем, яна перавярнулася і бразнулася на камяні брукаванай дарогі.
Праз гадзіну пасля гэтага ваенны хірург, горка лаючыся ад жалю і бездапаможнасці, ампутаваў капітану Акімаву ступні абедзвюх ног. Пры жаданні можна было лічыць, што яму і на гэты раз пашанцавала: усе салдаты, якія ехалі з ім у «ролс-ройсе», загінулі. Іх пахавалі ў брацкай магіле, і гэта, можа, была апошняя наша брацкая магіла на нямецкай зямлі.
