Дзіўны чалавек, гэты Гарустовіч. Ніколі не здагадаешся, што ён думае, што скажа, што зробіць, што ў яго сваё, што чужое, нізашто не зразумееш, гаворыць ён усур’ёз ці прыдурваецца. Гарустовіча хлебам не кармі, а дай паспрачацца. I заўсёды выступае ў ролі скептыка-цыніка, здаецца, знарок наклікае на сваю галаву непрыязь і абразы, даводзячы апанентаў да шаленства. Іншы раз, калі яны губляюць кантроль над сабой, гатовы ледзь ні лупцаваць Гарустовіча, той нечакана ўсміхнецца паблажліва і пачынае абвяргаць усё, што сам даказваў, потым з нейкім жалем кажа: "А спрачацца, адстойваць сваю пазіцыю вы не ўмееце. Эх вы!" Часта ў Гарустовіча знаходзяцца саюзнікі, і тады дыскусіі набываюць яшчэ большую вастрыню. А калі, у рэшце рэшт, не застаецца ніводнага апанента, а толькі аднадумцы, Гарустовіч абвяшчае: усё, што ён гаварыў і з чым усе пагадзіліся,— ёсць ну, скажам, погляды французскіх экзістэнцыялістаў! Утвараецца нямая сцэна, як у "Рэвізоры". Тым часам Гарустовіч з веданнем пачынае раскладваць па паліцах неабгрунтаванасць поглядаў экзістэнцыялістаў з такой логікай і перакананнем, што "аднадумцы" толькі вачыма лыпаюць. Падобна было, што і цяпер ён надумаў нешта падобнае.
— Дарэчы, да твайго ведама: абывацель — значыць жыхар,— гнуў сваё Гарустовіч.— Мы ўсе жыхары і ў гэтым сэнсе ўсе абывацелі…
— Ды не юродствуй, Гарустовіч. Мне зараз не да цябе…
— Ладна,— пасля замінкі пагадзіўся ён, аднак адчувалася, сверб працягваць спрэчку ў яго не праходзіць.— Ты мне скажы толькі адно: чаму ў нас з’яўляюцца Кібрысы? Ты хоць калі думала пра гэта?
— Перажыткі мінулага! — завучана сказала Надзея.— I хопіць, адчапіся!
— Перажыткі?! — абрадавана падхапіў Гарустовіч.— Адкуль жа тыя перажыткі, калі іх матэрыяльныя носьбіты даўно ліквідаваны? Ці мо скажаш, што яны перадаюцца з генамі?
"А праўда, чаму?" — падумала Надзея. Гэта ёй ніколі не прыходзіла ў галаву, і спрэчка, якую намервалася спыніць, раптам зацікавіла яе: мо нешта спатрэбіцца для размовы з Кібрысам.
— Але ж перажыткі існуюць рэальна. Ты што, не згодзен?
Гарустовіч усміхнуўся паблажліва:
— Канечне, не згодзен. А ты добранька падумай: мо гэта ніякія не перажыткі, а свой уласны прадукт? Мо гаворка пра перажыткі — чысцейшай вады лухта? I я табе павінен сказаць, што гэта проста шырма, зручная шырма, спроба напусціць туман на праблему — і не болей.
Надзея інтуітыўна адчувала: Гарустовіч гаворыць нешта не тое, аднак маўчала, не ведаючы, як абвергнуць яго.
— Ці не ўдарылі цябе, Гарустовіч, выпадкова па цемечку, калі быў малы? — прыйшоў на выручку Міхась Курчук, старшы рэдактар з маладзёжнай.— Дальбог, ударылі, бо загаворваешся.
— А гэта ўжо, даруй, ад невуцтва,— сярдзіта і зняважліва лыпнуў вачыма Гарустовіч.— Што, мо ты ведаеш адказ? То памажы ёй, тваёй падначаленай! Памажы… Скажы хоць самае простае: чаму мы столькі дзесяцігоддзяў напаленым жалезам выпякаем гэтыя так званыя перажыткі, а яны жывуць і множацца? Дзе тая глеба, тыя карэнні, што сілкуюць іх? Задасць табе такое законнае пытанне любы дзесяцікласнік — што скажаш? Што па цемечку ўдарылі? А ён падумае, і слушна падумае, што гэта цябе па цемечку ўдарылі. Варушыць мазгамі, таварыш маладзёжны рэдактар, трэба, калі хочаш, каб цябе слухалі, на смех не падымалі…
Курчук замоўк, пасаромлены. Цяпер выручаць яго Ікінулася Надзея:
— Дзе тая глеба, дзе карэнні, пытаеш? У мяшчанстве, абывацельстве — во дзе!
— У мяшчанстве…— скептычна ўсміхнуўся Гарустовіч.— А дзе яно, тое мяшчанства?
— Не ведаю, Гарустовіч, мо ты прыдурваешся, але ўсё, што гаварыў пра небяспеку брацца ў рожкі з Кібрысам, і ёсць рафініраванае крэда мешчаніна.
— Хм,— усміхнуўся Гарустовіч. Адчувалася, што ён і не думае здавацца.— А ты мне скажы, чаму шмат якія барацьбіты з мяшчанствам робяцца Кібрысамі? А?..
— Барацьбіты бываюць розныя: адны шукаюць буру, другія — цюру. Гэта — пахлёбка такая. Для сяго-таго і ў цюры ёсць спакой…— Схамянулася.— Давай як-небудзь у іншы раз. Павер, мне зараз не да цябе, Гарустовіч.
— Чакай, ты мне толькі во што скажы…— не адставаў той.
— Ладна, канчай! — дружна заступіліся ўсе, хто быў тут, сілком выштурхоўваючы Гарустовіча за дзверы.
3
Міліцэйскай службай Васіль Гарноська пачаў трызніць яшчэ ў восьмым класе. Віноўнікам быў участковы ўпаўнаважаны старшы лейтэнант Ярашэнка.
Пэўна, у кожнага юнака надоўга, а то і назаўжды застаецца ў памяці дарослы, які ўпершыню ўбачыў у ім не хлапчука, а мужчыну. Убачыў і, нягледзячы на розніцу ва ўзросце, стаў яго таварышам, сябрам. Для многіх такім чалавекам робіцца хто-небудзь з блізкіх, сваякоў. Але часцей за ўсё блізкія бываюць сляпымі — не заўважаюць, не хочуць заўважаць, што хлапчук — ужо не хлапчук. I ў гэты час на шляху з’яўляецца нехта дарослы, ад каго часта залежыць уся будўчыня юнака. Для Васіля гэта быў участковы міліцыянер.
Бацька і маці бачылі ў ім толькі знакамітага хірурга. Хірурга — таму што, на іх погляд, гэта самая прэстыжная медыцынская спецыяльнасць. Бачылі не проста радавога ўрача, а кандыдата навук, доктара, прафесара, акадэміка…