Пасля гэтага бліскучага пералку асаблівасцей аўстралійскага мацерыка, здавалася, ужо не было пра што распытваць у Паганеля.
Аднак маёр не стрымаўся і звычайным сваім спакойным голасам запытаў:
— Гэта ўсё, Паганель? Больш вам няма чаго дадаць?
— Не, не ўсё! — запярэчыў вучоны, зноў узгараючыся.
— Як?—здзіўлена запытала Элен.— Аўстралійскія цуды яшчэ не скончыліся?
— Не. Застаецца яшчэ клімат, дзівоты якога пакідаюць далёка ззаду ўсё, што я вам сказаў.
— Не можа быць! — крыкнулі Паганелю з усіх бакоў.
— Я не буду гаварыць вам пра гігіенічныя ўласцівасці аўстралійскага паветра, якое так багата кіслародам і беднае азотам. Але тут не бывае вільготных вятроў, таму што мусоны дзьмуць паралельна ўзбярэжжу, і большасць хвароб, ад якіх пакутуюць іншыя часткі свету, тут зусім не ведаюць, пачынаючы ад тыфуса і канчаючы воспай.
— Ого, гэта ўжо сама па сабе вялікая перавага,— сказаў Гленарван.
— Вядома,— адказаў Паганель.— Але не пра гэта размова. Тут у клімата ёсць адна... няпраўдападобная асаблівасць.
— Якая? — запытаў Джон Мангльс.
— Вы мне ні за што не паверыце.
— Паверым, паверым! — закрычалі зацікаўленыя слухачы.
— Дык вось. Гэты клімат...— вучоны змоўк.
— Што?
— Гэты клімат... валодае ўласцівасцямі маральнага ўздзеяння.
— Маральнага ўздзеяння?
— Так,— сказаў вучоны.— Тут металы не іржавеюць на паветры і людзі таксама. Тут чыстае сухое паветра хутка беліць не толькі бялізну, але і душы. І Англія нездарма пасылае сюды сваіх маральна-дэфектыўных грамадзян. Англічане заўважылі гэту ўласцівасць аўстралійскага клімата.
— Вы здзекуецеся з нас, Паганель? — сказаў маёр.
— Ані. Уплыў клімата распаўсюджваецца тут на жывёлу таксама, як і на людзей. Вы звярніце ўвагу на тое, якія рахманыя і паслухмяныя тут коні.
— Не можа быць!
— Вось памяркуйце самі. Злачынцы, прысуджаныя да катаржных работ у Аўстраліі, за некалькі гадоў змяняюцца тут, становяцца сумленнымі людзьмі. Усе філантропы ведаюць гэта. У Аўстраліі ўсе характары паляпшаюцца.
— Так што ваш добры характар, Паганель,— пачала Элен,— у гэтай абетаванай зямлі...
— Стане як у ангела, місіс,— адказваў вучоны,— проста як у ангела!
Назаўтра, 24 снежня, караван крануўся ў дарогу на світанні. Спёка была ўжо даволі вялікая, але трываць яшчэ было можна, дарога — гладкая і праезная. Да вечара маленькі атрад прайшоў дваццаць пяць міль і прыпыніўся на адпачынак каля берагоў Белага возера, вада якога была саланаватай і непрыгоднай для піцця.
Жак Паганель павінен быў сказаць, што гэтае возера заслужыла назву «белага» не больш, чым Чорнае мора — «чорнага», Чырвонае мора — «чырвонага», Жоўтая рака — «жоўтай» і ўрэшце Сінія горы—«сініх».
Ён імкнуўся абараняць гэтую назву, ахоўваючы гонар свайго калегі-географа, які так нятрапна назваў возера, але быў пераможаны ў спрэчках.
Містэр Ольбінет згатаваў вячэру, як і заўсёды, на вызначаны час; пасля вячэры падарожнікі ляглі спаць, хто ў фургоне, хто ў палатцы. Спалі моцна, не зважаючы на дзікае выццё дзінго, гэтых аўстралійскіх шакалаў.
На тым баку Белага возера разлягалася цудоўная даліна, уся ўсыпаная стракатымі хрызантэмамі. Прачнуліся на золаку. Гленарван і яго спадарожнікі не маглі стрымацца ад захапляючых воклічаў, убачыўшы такі цудоўны пейзаж. Яны вышлі ў дарогу.
Далёка на поўдні зямля гарбацілася невысокімі ўзгоркамі, але караван праходзіў па зусім гладкай даліне, якая паблісквала яркімі фарбамі веснавога росквіту. Шматлікія рознавіднасці папараці ажыўлялі гэту зеляніну, і нават саланчаковыя ўчасткі зямлі знікалі пад густой расліннасцю лебяды і буракоў. Сярод раслін Паганель ператвараўся ў батаніка, называючы іх па імёнах, і, аддаючы даніну сваёй нязменнай практыцы ўсё падмацоўваць лічбамі, не забыўся заўважыць, што аўстралійская флора складаецца з чатырох тысяч двухсот розных раслін, якія належаць да ста дваццаці сямействаў.
Крыху пазней, пасля таго, як хутка прамільгнулі дзесяткі міль, фургон заехаў у гушчар акацыі, мімоз і белых камедных дрэў.
Расліннасць гэтай даліны, якая абвадняецца безліччу крыніц, была ўдзячнай дзённаму свяцілу і стокраць адплачвала яму густой зелянінай за багатыя праменні.
Рознай жывёлы тут было не вельмі шмат. Па даліне бегала некалькі казуараў, але падыйсці да іх на адлегласць стрэлу не ўдалося. Затое маёр страпным стрэлам падстрэліў вельмі рэдкую птушку, якая хутка знікае з зямлі,— ярыбу, гіганцкага жураўля. Гэта была птушка пяці футаў ростам, з чорнай шырокай дзюбай, завостранай на канцы. Прырода не пашкадавала фарбаў на апярэнне ярыбу: у яго пурпурова-фіялетавая галава, зялёная шыя, да бляску белыя грудзі і яркачырвоныя ногі.
Падарожнікі захапляліся гэтай прыгожай птушкай, і маёр застаўся-б героем дня, каб Роберт Грант не напаткаў крыху пазней і не палажыў на месцы трапным стрэлам бясформенную жывёлу, ні то вожыка, ні то мурашкаеда. З яго раскрытай пашчы вызваліўся доўгі ліпкі язык, пры дапамозе якога гэта жывёла ловіць мурашак.
— Гэта яхідна,— сказаў Паганель,— называючы гэту клаачную жывёлу яго сапраўдным іменем. Ці бачылі вы калі-небудзь у Еўропе што-небудзь падобнае.
