Потым паставілі палатку, і Ольбінет згатовіў вячэру. Толіне згадзіўся вячэраць толькі пасля доўгіх цырамоній і аднекванняў, хоць ён быў вельмі галодны. Урэшце ўсе паселі за стол, пасадзіўшы поруч абодвух хлапчукоў. Роберт выбіраў свайму новаму таварышу лепшыя кавалкі, а той браў іх з сарамяжлівасцю поўнай грацыі.
Між тым гутарка за сталом не сціхала. Усіх зацікавіў гэты незвычайны хлопчык, і кожны імкнуўся даведацца пра яго гісторыю. Яна была вельмі звычайнай. Яго мінулае было мінулым усіх дзяцей бедных тубыльцаў, якіх з малых гадоў аддавалі выхоўваць добрачынным таварыствам. Аўстралійцы наогул ціхія па характару. Яны не становяцца да захопнікаў-англічан з той непрымірнай нянавісцю, якая характэрна для новазеландцаў. Яны з ахвотай бываюць у вялікіх гарадах — Адэлаідзе, Сіднеі, Мельбурне. Там часта можна сустрэць на вуліцах тубыльцаў у сваім першабытным адзенні. Яны прадаюць на тамтэйшых рынках вырабы сваіх саматужных промыслаў: паляўнічыя і рыбацкія прылады, зброю. Некаторыя плямёны з ахвотай аддаюць сваіх дзяцей вучыцца ў англійскія школы.
Так зрабілі і родныя Толіне, дзікуны з Лахлана — прасторнай мясцовасці на поўнач ад ракі Мёрэй.
За пяць гадоў свайго прабывання ў Мельбурне хлопчык ні разу не бачыў нікога з родных. І тым не менш любоў да іх жыла ў яго сэрцы, і, як толькі яму дазволілі гэта, ён паспяшыў пабачыцца са сваёй сям’ёй, якая магчыма ўжо загінула, і племенем, якое магчыма ўжо разбрылося па ўсяму мацерыку Аўстраліі.
— Значыцца ты збіраешся вярнуцца ў Мельбурн пасля таго, як пабачыш родных? — запытала Элен.
— Так, місіс,— адказаў Толіне.
— А кім ты хочаш быць, калі вырасцеш?
— Я хачу вырваць сваіх братоў з кіпцюроў галечы і невуцтва. Я хачу навучыць іх усяму. Я буду настаўнікам!
Гэтыя напышлівыя словы ў вуснах васьмігадовага дзіцяці рассмяшылі-б, напэўна, лёгкадумнага і павярхоўнага чалавека. Але сур’ёзныя шатландцы зразумелі хлопчыка і не ўбачылі нічога смешнага ў яго гатоўнасці служыць свайму народу. Паганель быў расчулены да глыбіні душы і адчуваў, што хваля гарачай сімпатыі к гэтаму маленькаму тубыльцу залівае яго сэрца.
Ці патрэбна гаварыць, што да гэтага часу гэты маленькі дзікун у еўрапейскім адзенні не падабаўся яму. Географ не для таго прыехаў у Аўстралію, каб пазіраць на апранутых у пінжакі дзікуноў. Ён хацеў бачыць іх у звыклым «адзенні» з татуроўкі. Еўрапейская вопратка збівала яго з панталыку. Аднак пасля палкай прамовы Толіне ён змяніў свае адносіны да хлопчыка і пачаў захапляцца ім. Але канец гутаркі з Толіне павінен быў ператварыць географа ў лепшага сябра маленькага аўстралійца. І сапраўды, на пытанне Элен Толіне адказаў, што ён навучаецца ў нармальнай школе ў Мельбурне.
— А чаму навучаюць у вашай школе? — запытала Элен.
— Мы вучым стары завет, матэматыку, геаграфію.
— А, геаграфію,— крыкнуў Паганель, які цікавіўся ўсім, што тычылася яго любімага прадмета.
— Так, сэр,— адказаў Толіне,— я нават атрымаў першую ўзнагароду па геаграфіі перад студзеньскімі канікуламі.
— Ах, вось як, ты атрымаў узнагароду, мой хлопчык?
— Вось яна, сэр,— сказаў Толіне, выцягваючы кніжку з кішэні.
Гэта была прыгожая кніжка з малюнкамі; на першай старонцы быў надпіс: «Нармальная школа ў Мельбурне. Першая ўзнагарода за выдатныя веды па геаграфіі вучню Толіне з Лахлана».
Паганель быў у захапленні. Маленькі аўстраліец, атрымаўшы першую ўзнагароду за вывучэнне геаграфіі! Гэта было чароўна. Ён пацалаваў Толіне ў абедзве шчакі. Ён ганарыўся гэтым вучнем, пэўна, не менш, чым сам містэр Пакстон, яго настаўнік, калі раздаваў узнагароды.
Аднак, Паганель павінен быў ведаць, што падобныя выпадкі частыя ў аўстралійскіх школах. Маладыя дзікуны лёгка вывучаюць геаграфію, чаго ніяк нельга сказаць пра матэматыку: гэтая навука даецца ім з найвялікшай цяжкасцю.
Так ці інакш, але Толіне быў здзіўлены гэтым раптоўным прыступам пяшчотнасці. Элен растлумачыла яму, што Паганель — славуты географ, прафесар геаграфіі.
— Прафесар геаграфіі? — крыкнуў Толіне.— Ах, містэр, праэкзаменуйце мяне, калі ласка!
— Праэкзаменаваць цябе? З радасцю, мой хлопчык. Я збіраўся зрабіць гэта і без тваёй просьбы. Мне вельмі хочацца ведаць, як вывучаюць геаграфію ў нармальнай школе ў Мельбурне.
— А што, калі Толіне ведае геаграфію лепш за вас, Паганель? — сказаў Мак-Набс.
— Лепш за сакратара французскага Геаграфічнага таварыства? — закрычаў Паганель.
І, ссунуўшы на пераноссе акуляры, ён прыняў строгі выгляд і пачаў экзамен, як самы вядомы прафесар.
— Вучань Толіне, устаньце! — сказаў ён.
Толіне, які і без таго стаяў, прыняў больш пачцівую позу.
— Вучань Толіне,— паўтарыў Паганель,— назавіце мне пяць частак свету.
— Аўстралія, Азія, Амерыка, Еўропа, Афрыка,— адказаў Толіне.
— Добра. Пагаворым спачатку аб Аўстраліі, бо іменна ў гэтай частцы свету мы знаходзімся ў сучасны момант. На якія галоўныя часткі яна падзяляецца?
Яна падзяляецца на Палінезію, Меланезію і Мікранезію. Гэта самыя большыя астравы Аўстраліі; яны належаць Англіі; Новая Зеландыя таксама належыць Англіі, і Тасманія і астравы Чэтэм, Оклэнд, Макары, Кермадэк, Макін, Маракі і іншыя — усе яны таксама належаць Англіі.
