Англічане, як відаць, у пачатку лічылі масавыя забойствы тубыльцаў вярнейшым прыёмам каланізацыі. Яны праяўлялі страшэнную лютасць. Яны трымаліся ў Аўстраліі так, як у Індыі, якая заплаціла пяццю мільёнамі людзей за гонар стаць брытанскай калоніяй, як у Капскай калоніі, дзе ад мільённага гатэнтоцкага насельніцтва зараз засталося менш ста тысяч. Таму тубыльнае насельніцтва Аўстраліі, страціўшае права на існаванне, споенае чужакамі, засцілае сваімі трупамі дарогу для пераможнага шэсця «цывілізацыі» і становіцца на шлях поўнага вымірання. Праўда, асобныя губернатары выдавалі ўказы супроць крывяжэрнасці каланістаў. Яны нават каралі некалькімі ўдарамі бізуна белых, якія... адрэзвалі чорным насы ці вушы або адсякалі ім мізінцы, каб зрабіць сабе лапатачку для набівання люлькі. Але што азначалі гэтыя слабыя асобныя галасы? Хваля забойстваў разлілася так шырока, што цэлыя плямёны знікалі з твара зямлі. Дастаткова прыпомніць хоць-бы толькі адну зямлю Ван-Дымена, тубыльнае насельніцтва якой у пачатку стагоддзя складалася з пяці тысяч чалавек, а ў 1863 годзе з... сямі чалавек. Дастаткова прачытаць допіс у адным з выпускаў «Меркурыя» аб прыездзе ў Габартоун апошняга з тасманійцаў!
Ні Гленарван, ні маёр, ні Джон Мангльс не супярэчылі Паганелю. Каб яны былі англічанамі, яны ўсёроўна не выступілі-б на абарону сваіх землякоў—вельмі дакладныя і бясспрэчныя былі факты, прыведзеныя вучоным.
— Гадоў пяцьдзесят таму назад,— дадаў Паганель,— мы сустрэлі-б на сваім шляху шмат тубыльных плямёнаў. Аднак да гэтага часу мы не бачылі яшчэ тубыльцаў. Праз сто гадоў на аўстралійскім мацерыку не застанецца ні аднаго прадстаўніка тубыльнай расы.
І сапраўды, запаведнік выглядаў зусім бязлюдным. Нідзе ні следа стаянак, ні хаціны. Пустынныя раўніны чаргаваліся з першабытнымі лясамі.
Паволі выгляд мясцовасці рабіўся ўсё больш дзікім. Падарожнікі гатовы былі падумаць, што ні адно жывое стварэнне, ні чалавек, ні жывёла, ніколі не бываюць на гэтых закінутых участках, як раптам Роберт, прыпыніўшыся перад групай эўкаліптаў, усклікнуў:
— Глядзіце, малпа!
І ён паказаў на вялікае чорнае стварэнне, якое пераскаквала з галінкі на галінку і з дрэва на дрэва з недасяжнай спрытнасцю. Можна было падумаць, што ў яго ёсць крыллі. Няўжо ў гэтай дзіўнай краіне, дзе ўсё такое незвычайнае і новае, прырода надзяліла малпу крыллямі?
Фургон прыпыніўся, і ўсе сачылі за жывёлай, якая хутка знікала ў гушчары лесу. Неўзабаве яна апусцілася ўніз і, з шпаркасцю маланкі прабегшы некалькі метраў па зямлі, ухапілася сваімі доўгімі рукамі за абсалютна гладкі тоўсты ствол камеднага дрэва. Падарожнікі не ўяўлялі, як яна падымецца ўгару па гэтаму слізкаму ствалу, якога нельга было нават абхапіць рукамі, як раптам малпа дастала нешта накшталт сякеркі, і робячы невялікія зарубкі на ствале, хутка ўскарабкалася па іх на самую верхавіну дрэва.
— Але-ж і арыгінальная малпа! — усклікнуў маёр.— Як яна называецца?
— Гэта малпа называецда чыстакроўным аўстралійцам,— адказаў Паганель.
Падарожнікі географа не паспелі нават паціснуць плячыма пры гэтых недарэчных словах, як раптам аднекуль данесліся гартанныя крыкі, якія толькі прыкладна можна перадаць нашымі гукамі: «Коо-эх! Коо-эх!» Крычалі недзе паблізу. Айртон падагнаў палкай сваю запражку і, праехаўшы сотню крокаў, падарожнікі неспадзявана наткнуліся на стаянку тубыльцаў.
Якое сумнае відовішча! Штук дзесяць палатак, сшытых з кары дрэва, стаялі на голай зямлі.
Тубыльцы, відаць, жылі ў страшнай галечы. Тут было чалавек трыццаць мужчын, жанчын і дзяцей, апранутых у лахманы з шкуры кенгуру. Убачыўшы фургон, яны хацелі ўстаць і ўцячы. Але некалькі слоў, сказаных Айртонам на нейкім незразумелым дыялекце, супакоілі іх.
Тубыльцы, ростам ад пяці футаў чатырох дзюймаў да пяці футаў сямі дзюймаў, мелі колер скуры не чорны, а такі, які нагадваў старую сажу, кучаравыя валасы, доўгія рукі і выпучаныя ўперад жываты. Іх цела было размалёвана татуіроўкай і зарубцаванымі надрэзамі, зробленымі ў часе пахаванняў. Цяжка ўявіць сабе твар, які менш за ўсё адпавядаў еўрапейскаму ідэалу хараства: вялікі рот, пляскаты нос, западзістыя шчокі і вытырклая ўперад ніжняя сківіца.
