Назаўтра раніцой на світанні глухі рокат паведаміў падарожнікаў пра блізкасць Індыйскага акіяна. Давялося праехаць уздоўж бухты, каб дасягнуць трыццаць сёмай паралелі, гэта значыць таго месца, дзе Том Аусцін павінен быў сустрэцца з імі.
Калі з-за павароту дарогі паказаўся акіян, усе позіркі ўставіліся на яго. Можа цудам выратаваны «Дункан» дрэйфуе недалёка ад берагу, як месяц таму назад дрэйфаваў каля мыса Карыентэс? Але мора было пустэльным. Ні адзін парус не ажыўляў яго. Вада і неба злучаліся на гарызонце.
Заставалася яшчэ адна надзея: можа Том Аусцін рашыў кінуць якар у бухце Туфольда, бо гэтыя берагі былі небяспечныя для суднаў у такое дрэннае надвор’е.
— У Эдэм! — загадаў Гленарван.
У тую-ж хвіліну паштовая каляска паімчалася па дарозе, паўз бераг, к маленькаму гарадку Эдэму, за пяць міль ад гэтага месца.
Гленарван спыніў экіпаж, як толькі паказаўся партовы маяк Эдэма. Некалькі караблёў стаялі там на якары, але «Дункана» сярод іх не было.
Гленарван, Джон Мангльс і Паганель пабеглі ў партовае кіраўніцтва, дзе перагледзелі спісы, якія судны прыбылі і выбылі за апошнія дні, і распыталі ў служачых. Аказалася, што ні адно судно не пакідала порта на працягу мінулых дзесяці дзён.
— Можа Аусцін яшчэ не вышаў з Мельбурна! — усклікнуў Гленарван, лёгка пераходзячы ад роспачы к надзеі.— Можа мы апярэдзілі яго!
Джон Мангльс заківаў галавой. Ён ведаў Тома Аусціна. Яго памочнік не мог на дзесяць дзён затрымаць выкананне загада.
— Я хачу ўпэўніцца ў гэтым,— сказаў Гленарван.— Праўда, нават самая горкая, лепш за няўпэўненасць.
Праз пятнаццаць хвілін сіндыку (начальніку) Мельбурнскага порта была паслана тэлеграма. Потым падарожнікі пайшлі ў гасцініцу «Вікторыя».
А другой гадзіне папоўдні пасыльны прынёс Гленарвану адказ на тэлеграму. Вось яе змест:
«Містэру Эдуарду Гленарвану.
Эдэм, бухта Туфольда.
«Дункан» выбыў 18-га гэтага месяца ў невядомым напрамку Эндр’юс».
Тэлеграма выпала з рук Гленарвана. Сумненням не было месца. Сумленная шатландская яхта трапіла ў рукі банды Бена Джойса і стала пірацкім караблём!
Так скончыўся пераход цераз аўстралійскі кантынент, пачаты пры такіх спрыяючых умовах. Сляды капітана Гранта і яго спадарожнікаў былі беззваротна згублены; няўдача экспедыцыі каштавала жыцця ўсяму экіпажу «Дункана». Гленарван быў пераможаны ў барацьбе. Адважнаму даследчыку, якога не змаглі спыніць раз’юшаныя стыхіі ў аргентынскіх пампасах, нанесла вялікі ўдар здрадніцтва аднаго чалавека.
Здавалася, што надзея знайсці калі-небудзь капітана Гранта страчана. У якой частцы свету яго шукаць? Як зараз даследаваць новыя краіны? «Дункан»-жа ўжо не існаваў. Пачатыя вялікадушнымі шатландцамі пошукі закончыліся поўнай няўдачай.
Усе надзеі праваліліся...
Гэтыя сумныя словы не здольны ўстрывожыць мужныя сэрцы, але ўсё-такі Гленарван павінен быў прызнаць немагчымасць далейшых пошукаў.
Мэры Грант пры гэтых абставінах знайшла ў сабе мужнасць больш не ўпамінаць імя свайго бацькі. Яна перамагала сваё асабістае гора, думаючы пра няшчасную долю экіпажа «Дункана». Забываючыся пра сябе, яна супакойвала Элен, якая знемаглася ад гора. Яна першая загаварыла пра зварот у Шатландыю. Джон Мангльс з пашанай ставіўся да мужнасці і вытрымкі маладой дзяўчыны. Ён хацеў прапанаваць прадаўжаць пошукі капітана Гранта, але змоўк, спынены яе цвёрдым позіркам.
Пазней яна сказала яму:
— Не, містэр Джон, я не маю права на гэта. Успомніце, колькі ўжо афяр нам каштавалі пошукі. Містэр Гленарван павінен вярнуцца ў Еўропу.
— Ваша праўда, міс Мэры,— адказаў Джон.— Так патрэбна. Мы павінны безадкладна паведаміць англійскае адміралцейства пра лёс «Дункана». Але не трацце надзеі. Калі трэба будзе, я адзін займуся пошукамі капітана Гранта. І я знайду яго або загіну!
Джон Мангльс браў на сябе цяжкія абавязкі. Мэры Грант падала яму руку, як-бы замацоўваючы дагавор. Джон абяцаў ёй вечную адданасць, а яна яму вечную ўдзячнасць.
На працягу дня было прынята рашэнне вярнуцца ў Еўропу. Для гэтага трэба было зараз-жа выехаць у Мельбурн. Назаўтра раніцой Джон Мангльс пайшоў у порт даведацца, калі пойдзе карабль на Мельбурн. Ён не сумняваўся, што між Эдэмам і сталіцай правінцыі Вікторыя маюцца рэгулярныя зносіны.
Але малады капітан памыліўся. Рэгулярных рэйсаў у Мельбурн не было. У парту былі ўсяго тры-чатыры караблі, і ні адзін з іх не збіраўся ні ў Мельбурн, ні ў Сідней. Між тым толькі ў гэтых двух партах Гленарван мог спадзявацца знайсці судны, якія накіроўваюцца ў Англію.
Што заставалася рабіць у такім становішчы? Чакаць судна ў Эдэме? Гэта чаканне магло цягнуцца бясконца доўга, бо караблі нячаста заходзяць у бухту Туфольда.
Пасля доўгіх спрэчак Гленарван вырашыў быў ужо ісці ў Сідней па сухазем'і, калі Паганель унёс прапанову, якая з’явілася поўнай нечаканасцю для ўсіх.
