Падпісаўшы пратокол, Гленарван вярнуўся ў гасцініцу «Вікторыя». Апошні вечар у Аўстраліі прайшоў сумна. Усе думалі пра няшчасці, якія спаткалі іх на гэтым кантыненце, пра свае падманутыя надзеі.
Паганель быў увесь ва ўладзе нейкага ўзрушання. Джон Мангльс, які назіраў цішком за ім з часу здарэння каля ракі Сноуі, бачыў, што географ прагне нешта сказаць і не адважваецца. Ён шмат разоў дапытваўся ў яго, але вучоны ўхіляўся ад адказу.
Тым не менш у гэты вечар, ідучы разам з Паганелем у свой пакой, Джон яшчэ раз запытаў у яго, чаго ён так нервуецца.
— Памыляецеся, мой сябра,—адказаў Паганель,— я нервуюся зараз не больш, чым звычайна.
— Паганель, вы гаворыце няпраўду! У вас ёсць нейкі сакрэт, які прыгнятае вас.
— Калі так, дык я вам прызнаюся... гэта мацней за мяне!..
— Што мацней за вас?
— Мая радасць, з аднаго боку, роспач — з другога.
— Вы адначасова і шчаслівы і нешчаслівы.
— Так, я і шчаслівы і бясконца нешчаслівы, што еду ў Новую Зеландыю.
— Вы даведаліся пра што-небудзь новае? — жвава запытаў Джон Мангльс.— Вы згледзелі згублены след Гранта?
— Не, Джон. З Новай Зеландыі не варочаюцца. І тым не менш... вы ведаеце прыроду чалавека. Пакуль дыхаеш — спадзяешся... Вось я і выбраў сабе самы лепшы дэвіз на свеце:
«Дыхаю — значыцца спадзяюся».
Назаўтра, 27 студзеня, падарожнікі зранку з’явіліся на борт «Макары» і размясціліся ў яго вузкім кубрыку. Білю Галею не прышло ў галаву ўступіць сваю каюту пасажыркам. Аднак, шкадаваць гэтага не варта было, таму што логава было такое самае, як і мядзведзь.
Апоўдні, з надыходам адліву, брыг падняў якар. Дзьмуў невялікі брыз з паўднёвага захаду. Экіпаж карабля павольна падняў парусы: пяці чалавек каманды было недастаткова для хуткага выканання манеўраў. Вільсон хацеў дапамагчы матросам, але Біль Галей груба прапанаваў яму не ўмешвацца: ён прывык сам выкручвацца з усякага становішча і цярпець не можа, калі чужыя тыкаюць свой нос у яго справы!
Гэты апошні сказ яўна адрасаваўся Джону Мангльсу, які не мог стрымацца ад усмешкі, бачачы такую павольнасць і няспрытнасць каманды брыга.
Джон Мангльс рашыў надалей не паказваць віду, што яго цікавіць кіраванне караблём, але падумаў, што будзе згодзен капітан ці не, ён не застанецца безуважным гледачом, калі гэта няёмкасць будзе пагражаць бяспечнасці пасажыраў.
Між тым падганяемыя лаянкай капітана, матросы ўрэшце паднялі парусы, і «Макары» паплыў пад фокам, брамселем, стакселем і ліселем. Не гледзячы на вялікую паруснасць, брыг ледзь-ледзь поўз па акіяну. Шырокая пярэдняя часць, нізкая асадка, цяжкая карма — усё гэта разам узятае пагаршала мораходныя якасці брыга, ператварала яго ў тое, што маракі пагардліва называюць «лаханкамі».
Аднак з гэтым трэба было мірыцца, і якім-бы дрэнным хадуном не быў «Макары», але за пяць, найбольш за шэсць дзён ён усё-такі дабярэцца да Оклэнда.
А сёмай гадзіне вечара бераг Аўстраліі схаваўся за гарызонтам, а яшчэ праз некалькі хвілін знік і Эдэмскі маяк. Мора было неспакойным, і брыг моцна гойдала. Ён цяжка падаў у правалы між хвалямі. Пры кожным такім паданні пасажыраў шалёна калаціла. Яны адчувалі сябе вельмі няўтульна ў цесным кубрыку. Але на палубе хлястаў бесперапынку дождж, і мімаволі даводзілася карыстацца кубрыкам.
Абставіны навявалі сумныя думкі. Падарожнікі амаль не гаварылі між сабой. Час ад часу Элен перагаварвалася некалькімі словамі з Мэры Грант. Гленарван не мог сядзець на месцы. Ён нервова хадзіў па кубрыку. Маёр сядзеў нерухома. Джон Мангльс і Роберт час ад часу выходзілі на палубу, каб паглядзець на мора. Паганель забраўся ў самы цёмны куток і нешта бурчэў сам сабе пад нос.
Аб чым думаў шаноўны вучоны? Аб Новай Зеландыі, якую яму прыпадала ўбачыць. Ён успамінаў гісторыю гэтай краіны, і злавесныя вобразы мільгалі перад яго вачыма.
Ён імкнуўся аднавіць у памяці мінулае Новай Зеландыі ва ўсіх дэталях, каб адказаць сабе на пытанне, ці мог сучасны даследчык або марак назваць гэтыя астравы кантынентам?
Як відаць, Паганель не пакідаў думаць пра новае тлумачэнне дакументаў. Гэтая думка праследавала яго, як неадчэпная ідэя. Пасля Патагоніі і Аўстраліі яго ўяўленне, падагнанае адным словам у англійскім тэксце дакумента, было цалкам паглынута Новай Зеландыяй. І толькі адна акалічнасць абмяжоўвала нястрымны ўзлёт фантазіі — незакончанае слова contin з французскага дакумента. Ці можна было лічыць кантынентам Новазеландскія астравы?
— Кантын... Кантын...— паўтараў пра сябе вучоны.— Гэта не можа азначаць нічога іншага, апрача кантынента!
І ён зноў перабіраў у памяці імёны даследчыкаў, якія наведалі гэтыя два вялікія астравы ў паўднёвым паўшар’і.
Трынаццатага снежня 1642 года галандзец Тасман, які толькі што адкрыў Ван-Дыменаву зямлю, прыплыў да берагоў невядомага вострава. Ён прайшоў уздоўж яго берагоў і на чацверты дзень, 17 снежня, апынуўся ў вузкім праліве між двух астравоў.
Паўночны востраў быў Іка-на-Мануі, паўднёвы — Махаі Пуна-Му.
