— Містэр і місіс Гленарван,—сказала яна,— лічаць, што калі муж можа забіць сваю жонку, каб пазбавіць яе ад катавання і знявагі, дык жаніх можа зрабіць тое самае для сваёй нявесты. Джон, у гэтую рашаючую хвіліну я смела запытваюся ў вас: хіба вы ў думках не лічыце мяне за сваю нявесту? Ці магу я спадзявацца, дарагі Джон, што вы зробіце для мяне тое самае, што Гленарван зробіць для Элен?
— Мэры! — адчайна крыкнуў малады чалавек. — Любая Мэры...
Ён не здолеў адказаць ёй. Дзверы святыні адчыніліся, воін жэстам загадаў палонным ісці за ім. Жанчыны скарыліся перад лёсам. Мужчыны стрымлівалі свой жах і празмерным напружаннем волі надалі сабе бадзёры выгляд.
Палонных падвялі да ўзгорка, на якім стаяў Каі-Куму.
Суд пачаўся.
— Ты забіў Кара-Тэтэ! — сказаў новазеландскі правадыр Гленарвану.
— Так, я забіў яго,— спакойна адказаў той.
— Заўтра досвіткам ты памрэш!
— Я адзін? — запытаў Гленарван, сэрца якога радасна застукала.
— Ах, каб Тагонга не быў у палоне! — уздыхнуў Каі-Куму, люта пазіраючы на еўрапейцаў.
У гэты момант нейкае замяшанне адбылося ў радах дзікуноў. Гленарван азірнуўся. Натоўп расступіўся, і з яго вышаў воін, увесь узброены. Ён быў запылены. З твара яго капалі буйныя кроплі поту.
Каі-Куму, убачыўшы яго, адразу-ж запытаўся ў яго па-англійску, відаць, хочучы, каб яго зразумелі палонныя.
— Ты прышоў са стану пакекаў?
— Так,— адказаў маарыец.
— Ты бачыў Тагонгу?
— Бачыў.
— Ён жывы?
— Ён памёр! Англічане расстралялі яго.
Лёс спадарожнікаў Гленарвана быў вырашаны.
Каі-Каму закрычаў:
— Вы ўсе памрэце заўтра досвіткам!
Значыць, аднолькавая доля чакала ўсіх няшчасных падарожнікаў. Пасля таго, як абвясцілі прыгавор, палонных не павялі ў святыню. Яны павінны былі прысутнічаць пры пахаванні правадыра і пры ўсіх крывавых абрадах, якія суправаджаюць гэтае пахаванне. Варта з некалькіх воінаў завяла іх пад вялікае дрэва і там спынілася, не зводзячы з іх вачэй. Астатнія маарыйцы, разыгрываючы хаўтурны смутак, здавалася, забыліся аб іх існаванні.
Мінула трое сутак пасля смерці Кара-Тэтэ. Душа нябожчыка ўжо канчаткова развіталася з зямлёй. Пахавальная цырамонія пачалася.
Цела Кара-Тэтэ прынеслі на насілках і паклалі на ўзвышэнне пасярод плошчы. Нябожчык-правадыр быў адзеты ў раскошную вопратку і захутаны ў шырокі плашч. На галаве яго красаваўся вянок з зялёнага лісця, у які быў уваткнуты раскошны плюмаж[83]. Твар, рукі і грудзі яго блішчэлі ад тлушчу. Не было і знаку, што яны загніліся.
Сябры і родныя падышлі да ўзвышэння і абступілі яго цесным кругам. Раптам, нібы па сігналу дырыжэра, паветра загрымела неймаверным крыкам, стогнамі, плачам і галашэннем. Увесь гэты шум падпарадкоўваўся аднак аднаму нейкаму рытму, жалобнаму і павольнаму. Блізкія нябожчыка білі сябе ў грудзі і па галаве. Сваячніцы абдзіралі сабе твар і вылівалі больш крыві, чым слёз. Няшчасныя жанчыны сумленна выконвалі хаўтурны абавязак, але гэтых знешніх праяў гора было недастаткова, каб супакоіць душу нябожчыка. Каб адвесці гнеў нябожчыка ад жывых родзічаў, каб ён не шкадаваў на тым свеце зямнога дабра, аднаго плачу было мала. Жонка правадыра павінна была ляжаць побач з ім у магіле. Няшчасная ўсёроўна не згадзілася-б перажыць свайго мужа. Такі быў звычай, і новазеландская гісторыя мае шмат прыкладаў такіх афяр.
Удава правадыра падышла да ўзвышэння. Гэта была зусім яшчэ маладая жанчына. Яе растрапаныя валасы звісалі на плечы. Яе крык і галашэнне ўзнімаліся ў неба. Скаргі, нараканні, пералічэнні заслуг нябожчыка перарываліся плачам. Раптам, у параксізме[84] гора, яна ўпала на зямлю і пачала біцца аб падножжа ўзвышэння.
У гэтую хвіліну Каі-Куму падышоў да яе. Няшчасная ўдава хутка ўстала, але тут-жа, збітая страшэнным ударам дубіны, упала нежывой на зямлю.
Дзікія крыкі загрымелі ў паветры. Сотні рук пагрозна выцягнуліся к палонным, якія былі збянтэжаны гэтым страшэнным відовішчам. Але ніхто з дзікуноў не крануўся з месца, таму што хаўтурная цырамонія яшчэ не скончылася. Жонка Кара-Тэтэ сышлася зноў са сваім мужам. Абодва трупы ляжалі зараз побач на ўзвышэнні. Але для таго святога жыцця нябожчыка недастаткова было адной жонкі. Хто будзе прыслужваць яму на небе, калі рабы застануцца на зямлі.
Шэсць няшчасных рабоў падышлі да трупаў сваіх гаспадароў. Гэта былі воіны чужых плямён, якіх бязлітасныя законы вайны прывялі да рабства. Пакуль быў жывы іх гаспадар, яны зведалі нямала пакут ад дрэннага абыходжання: елі аб’едкі, працавалі цераз сілу без адпачынку і тэрміну. Цяпер, згодна веры маарыйцаў, яны павінны былі вечна цягнуць лямку такога-ж рабскага існавання на небе.
Гэтыя няшчасныя, здавалася, змірыліся са сваім лёсам. Іх рукі не былі звязаны, значыцца, ніхто не сумняваўся, што яны памруць без супраціўлення. Аднак, гэта смерць павінна была быць лёгкай: яны былі пазбаўлены ад пакут. Катаванне рыхтавалася другім афярам — вінаватым у пагібелі правадыра, якія стаялі за дваццаць крокаў ад нябожчыка і не глядзелі ў той бок, каб не бачыць гэтых жахлівых сцэн.
Шэсць удараў дубіны, ад шасці дужых воінаў, скончылі разлікі з жыццём шасці рабоў. Скрываўленыя, яны нежывымі ўпалі на зямлю.
