За дзесяць хвілін пірога ад’ехала на чвэрць мілі ад берагу. Мора было ціхае. Уцекачы захоўвалі абсалютнае маўчанне.
Але Джон Мангльс не збіраўся далёка ад’язджаць ад берагу. Ён хацеў прапанаваць Гленарвану ехаць уздоўж узбярэжжа, як раптам убачыў нешта такое, што прымусіла яго пакінуць веславаць.
Ад мыса Лотын ад’ехалі тры пірогі з праследавальнікамі.
— Кіруйце на мора! — усклікнуў ён.— На мора! Лепш утапіцца, чым трапіць у рукі да маарыйцаў!
Пад моцнымі ўзмахамі вёслаў чатырох грабцоў пірога хутка паімчалася ў адкрытае мора. На працягу поўгадзіны ёй удавалася захаваць ранейшую адлегласць між сабой і праследавальнікамі, але потым знясіленыя грабцы не маглі ўжо веславаць, і пірогі тубыльцаў пачалі хутка набліжацца. Між імі зараз было не больш двух міль.
Што павінен быў рабіць Гленарван? Стоячы на карме каля руля, ён аглядаў гарызонт, нібы спадзеючыся знайсці там ратунак. Адкуль ён чакаў дапамогі? Няўжо ён прадчуваў тое, што павінна было адбыцца?
Раптам яго вочы запаліліся радасцю. Ён працягнуў руку ў напрамку гарызонта.
— Карабль! Там карабль, сябры мае! Вяслуйце! Вяслуйце з усёй сілы.
Ні адзін з чатырох грабцоў не павярнуўся, каб зірнуць на гэты карабль, бо нельга было траціць ні секунды. Але Паганель выпрастаўся на ўвесь свой рост і навёў падзорную трубу на карабль.
— Гэта параход,— сказаў ён.— Ён ідзе к нам поўным ходам! Смялей, таварышы!
Грабцы з новай сілай націснулі на вёслы, і зноў на працягу поўгадзіны пірога трымалася ад праследавальнікаў на ранейшай адлегласці. Параход тым часам набліжаўся. Ужо можна было без падзорнай трубы бачыць дзве мачты і клубы чорнага дыму, які вырываўся з трубы. Гленарван, перадаўшы руль Роберту, выхапіў у географа трубу і пачаў сачыць за ўсімі манеўрамі парахода.
Але што павінны былі падумаць Джон Мангльс і астатнія грабцы, убачыўшы, як раптам скрывіўся твар Гленарвана. Падзорная труба выпала з яго рук. Адно слова растлумачыла ўцекачам гэты раптоўны прыступ роспачы:
— «Дункан»! — крыкнуў Гленарван. — «Дункан», і на ім катаржнікі...
— «Дункан»? — паўтарыў Джон Мангльс, кінуўшы вясло і ўстаючы са свайго месца.
— Так! Смерць з двух бакоў! — прашаптаў Гленарван, ашаломлены гэтым новым няшчасцем.
I сапраўды, зараз нельга было сумнявацца ў тым, што гэта была яхта са сваім экіпажам з катаржнікаў. Нават спакойны маёр не мог стрымаць праклёнаў.
Тым часам пірога стала на месцы, кінутая на волю лёсу. Куды ёй было плысці? Куды ўцякаць? Каму аддаць перавагу — дзікунам ці катаржнікам?
Пачуўся стрэл з бліжэйшай пірогі, і куля разбіла вясло Вільсона.
Яхта была зараз ледзь на поўмілі ад няшчасных уцекачоў. Акружаныя з двух бакоў ворагамі, яны не ведалі, куды ўцякаць. Жанчыны абліваліся слязмі.
Дзікуны стралялі частым агнём, і кулі так і свісталі вакол лодкі з падарожнікамі. У гэтую хвіліну пачуўся моцны стрэл, і над галавой уцекачоў прагудзела ядро. Апынуўшыся між двух агнёў, яны кінулі вёслы.
Джон Мангльс схапіў сякеру і хацеў ужо прасекчы дно пірогі, каб утапіць яе разам з пасажырамі, як раптам Роберт закрычаў:
— Там Том Аусцін! Том Аусцін! Я яго бачу! Ён пазнаў нас! Ён махае капелюшом.
Сякера павісла ў паветры. Джон Мангльс акамянеў.
У гэты час другое ядро са свістам праляцела над яго галавой і перакроіла напал бліжэйшую з трох пірог. Голаснае «ура» дайшлося з борта «Дункана».
Перапалоханыя тубыльцы павярнулі назад і ва ўвесь дух паімчаліся к берагу.
— На дапамогу, Том, на дапамогу! — крыкнуў Джон на ўвесь голас.
Небяспека мінулася. Праз некалькі хвілін дзесяць уцекачоў, якія нічога не разумелі, разгубленыя і ашаломленыя, былі ўжо на барту «Дункана».
Нельга выказаць словамі перажыванні Гленарвана і яго спадарожнікаў, калі ў іх вушах зазвінелі гукі даўняй шатландскай песні. У тую хвіліну, калі яны ўзыходзілі па трапу на борт «Дункана», bag-piper зайграў на дудзе піброкс клана Малькольм пад акампанемент грымотных воклічаў «ура».
Гленарван, Джон Мангльс, Паганель, Роберт, нават маёр абдымаліся і плакалі, смяяліся і рыдалі. Географ зусім звар’яцеў. Ён скакаў па палубе, пагражаў сваёй неразлучнай падзорнай трубой пірогам дзікуноў, якія пад’язджалі ўжо к берагу, і зноў пачынаў скакаць.
Але ўбачыўшы знясіленыя, змучаныя твары Гленарвана і яго спадарожнікаў, убачыўшы іх нашчэнт парваную вопратку, экіпаж яхты спыніў свае радасные воклічы. Ад здаровых, вясёлых, поўных жыцця падарожнікаў, якія тры месяцы таму назад выправіліся па слядах пацярпеўшых крушэнне землякоў, не засталося і ўспаміну. На борт «Дункана» вярнуліся дзесяць зданяў, бледных, слабых, якія ледзь цягалі ногі.
Забываючыся на нястрымную смагу і голад, Гленарван перш-на-перш запытаў у Тома Аусціна, якім чынам ён апынуўся тут.
Чаму «Дункан» крэйсаваў каля ўсходніх берагоў Новай Зеландыі? Якім чынам ён не трапіў у рукі Бена Джойса? Якая шчаслівая выпадковасць прывяла яго на дапамогу ўцекачам?
