Як? Чаму? — гэтыя пытанні з усіх бакоў сыпаліся на ашаломленага Тома Аусціна. Бывалы марак не ведаў, каго слухаць, каму першаму адказваць. Урэшце ён рашыў слухаць толькі Гленарвана і адказваць толькі на яго пытанні.
— Што вы зрабілі з катаржнікамі? — пытаўся той.
— З катаржнікамі? — паўтарыў Том Аусцін, не разумеючы, пра што ў яго дапытваюцца.
— Так, з тымі катаржнікамі, якія напалі на яхту.
— Якую яхту? — Том Аусцін зусім нічога не разумеў.
— На «Дункан»! На «Дункан», Том! Катаржнікі Бена Джойса!
— Не ведаю ніякага Бена Джойса,—адказаў добрасумленны памочнік.—Ніколі пра яго не чуў!
— Як, ніколі?..— Настала чарга Гленарвана здзіўляцца.— Дык чаму-ж «Дункан» раптам апынуўся каля берагоў Новай Зелавдыі, Том? Адкажыце мне на гэта!
Калі падарожнікі ніяк не маглі вытлумачыць, чаму так здзіўлены бывалы марак, дык можна сабе ўявіць, як уразіў іх спакойны адказ Тома Аусціна:
— Але-ж «Дункан» крэйсуе тут па вашаму загаду, сэр!
— Па майму загаду? — крыкнуў Гленарван.
— Вядома. Я выканаў дакладна ваша распараджэнне, напісанае ў пісьме ад чатырнаццатага студзеня.
— У маім пісьме?! У маім пісьме?! — усклікнуў Гленарван.
У гэты момант усе дзесяць падарожнікаў абступілі Тома Аусціна і літаральна паядалі яго вачыма. Значыцца, пісьмо пасланае з берагоў Сноуі, усё-ж дайшло па прызначэнню.
— Паслухайце, Том,— сказаў Гленарван,— кажыце больш выразна, бо мне здаецца, што я вяржу. Вы атрымалі маё пісьмо, Том?
— Так, сэр.
— У Мельбурне?
— У Мельбурне, у той самы дзень, калі я закончыў рамонт.
— І гэта пісьмо...
— Яно было напісана не вашай рукой, але падпісана вамі.
— Правільна. Гэта пісьмо вам перадаў катаржнік па імені Бен Джойс?
— Не, матрос па імені Айртон.
— Правільна. Айртон і Бен Джойс — гэта адна асоба! Што было напісана ў гэтым пісьме?
— У ім быў загад неадкладна пакінуць Мельбурн і накіравацца к усходняму берагу...
— Аўстраліі! — крыкнуў Гленарван з запалам, які збянтэжыў бывалага марака.
— Аўстраліі? — паўтарыў ён, вытрашчыўшы вочы.— Ды не — Новай Зеландыі!
— Аўстраліі, Том, Аўстраліі — хорам падхапілі ўсе падарожнікі.
У Тома Аусціна закружылася галава. Гленарван гаварыў так пераканаўча, што бывалы марак спалохаўся, ці не прачытаў ён няправільна пісьмо. Няўжо ён, акуратны і паслухмяны марак, зрабіў такую памылку? Ён пачырванеў і засароміўся.
— Супакойцёся, Том,— сказала спачувальна Элен.— Усё склалася к лепшаму...
— Ды не, місіс,— запярэчыў бывалы марак,— гэта немагчыма! Я не мог памыліцца! Айртон прачытаў гэта пісьмо разам са мной і нават угаварваў мяне накіравацца к аўстралійскаму берагу!
— Айртон? — усклікнуў Гленарван.
— Так, Айртон! Ён пераконваў мяне, што ў пісьме памылка і што вы прызначылі мне сустрэчу ў бухце Туфольда!
— Ці ёсць у вас гэта пісьмо, Том? — запытаў маёр, надзвычай зацікаўлены гэтай загадкай.
— Вядома, пане маёр,— адказаў Аусцін.— Я зараз пакажу яго вам.
І памочнік капітана пабег у сваю каюту. Покуль яго не было, усе здзіўлена пераглядваліся. Маёр, скрыжаваўшы рукі на грудзях, уважліва паглядзеў на Паганеля і сказаў:
— Ведаеце, Паганель! Гэтага нельга дараваць нават вам!
— Што?—крыкнуў географ, згінаючы спіну і выцягваючыся, як гіганцкі пытальнік.
Маёр не адказаў яму.
Аусцін вярнуўся, трымаючы ў руках пісьмо, напісанае Паганелем і падпісанае Гленарванам.
— Чытайце самі, сэр,— сказаў бывалы марак.
Гленарван узяў у яго з рук пісьмо і прачытаў голасна:
— «Прапаную Тому Аусціну неадкладна выйсці ў мора і прывесці «Дункан» к трыццаць сёмаму градусу шыраты на ўсходні бераг Новай Зеландыі».
— Новай Зеландыі! — крыкнуў Паганель, падскакваючы на месцы.
Ён вырваў пісьмо з рук Гленарвана, працёр вочы, паправіў акуляры на носе і сам прачытаў:— Новай Зеландыі! Новай Зеландыі! — паўтараў ён з разгубленым выглядам.
Пісьмо вывалілася з яго рук. У гэты момант ён адчуў, што нечая рука, лягла на яго плячо. Ён уздрыгануўся, павярнуўся і ўбачыў маёра.
— Нічога, дарагі Паганель,— сказаў той спакойна,— яшчэ добра, што вы не паслалі «Дункана» ў Кохінхін.
Усе зарагаталі. Смяяліся падарожнікі, смяялася ўся каманда да апошняга матроса.
Паганель забегаў па палубе, як вар’ят, сціскаючы галаву рукамі і рвучы на сабе валасы. Ён не разумеў, што рабіць, не бачыў, куды ідзе, і не ведаў, па што ідзе. Ён узышоў па трапу на капітанскі мосцік, адтуль, хістаючыся, зноў спусціўся на палубу, падышоў к носу, спатыкнуўся там аб круг каната і, каб не ўпасці, ухапіўся за нейкую вяроўку.
Раптам пачуўся страшны грукат. Гармата стрэліла пасіткаваўшы спакойную паверхню мора градам картэчы. Нязграбны Паганель, аказваецца, зачапіўся за спускавую вяроўку гарматы і пацягнуў яе. Адсюль і грукат стрэлу. Няшчасны географ ад перапалоху адскочыў і паляцеў праз адчынены люк у кубрык.
Тады пачуўся перапалоханы крык. Усе падумалі, што з вучоным здарылася няшчасце.
Дзесяць матросаў пабеглі ў кубрык і вынеслі адтуль скурчанае цела Паганеля.
Вучоны, відаць, страціў прытомнасць.
