— Той, што мы да гэтага часу не сустрэлі ні саміх індзейцаў, ні нават іх слядоў. Звычайна на раўніне заўсёды можна, сустрэць іх атрады, якія гоняць жывёлу, адабраную ў эстанцый, або ідуць к самым Кардыльерам, каб прадаць там вытканыя іх жанчынамі дываны, ці сплеценыя імі вуздэчкі.
— А чым Талькаў тлумачыць гэта?
— Нічым, ён толькі здзіўляецца.
— А якіх індзейцаў ён разлічваў сустрэць у гэтай частцы пампасаў?
— Якраз тых, у чыіх руках былі палонныя еўрапейцы: плямёны, якімі кіруюць кацыкі Кальфукура, Катрыель і Янхетруц.
— Што гэта за людзі?
— Гэта правадыры плямён, якія яшчэ гадоў трыццаць таму назад былі магутнымі і моцнымі. Пасля іх прагналі за горы, і з таго часу яны сталі мірнымі, у такой ступені, у якой індзейцы наогул могуць быць мірнымі. Яны вандруюць цяпер па пампасах таксама, як раней вандравалі па правінцыі Буэнос-Айрэс. Я і сам не менш за Талькава здзіўлены, што мы не сустракаем іх. Гэта звычайная арэна іх сальтэадорскіх подвігаў.
— Што-ж нам трэба рабіць у такім выпадку? — запытаў Гленарван.
— Зараз запытаю ў Талькава,— адказаў Паганель.
Пасля доўгай размовы з патагонцам ён зноў вярнуўся к Гленарвану.
— Вось думка Талькава,— сказаў ён,— і я цалкам далучаюся да яе. Мы павінны будзем ехаць на ўсход да форта Незалежнасці — гэта нам па дарозе. Там, калі мы нават нічога не даведаемся пра капітана Гранта, дык хоць даведаемся, дзе дзеліся ўсе індзейцы аргентынскіх раўнін.
— Ці далёка да форта Незалежнасці? — запытаў Гленарван.
— Не, ён знаходзіцца на С’ера-Тандыль, міль шэсцьдзесят адсюль.
— Калі-ж мы дойдзем да яго?
— Паслязаўтра.
Гленарвана растрывожыла такое становішча. Падумаць толькі: не сустрэць ні аднаго індзейца ў пампасах! Гэтага нельга было і чакаць. Звычайна іх тут вельмі шмат. Відавочна, здарылася якая-небудзь незвычайная падзея, калі ўсе яны нібы скрозь зямлю праваліліся. Але галоўная бяда была не ў гэтым, а ў тым, што знікнуўшыя ў невядомым напрамку індзейцы, пэўна, павялі з сабой і сваіх палонных. Дзе-ж цяпер шукаць Гары Гранта — на поўначы ці на поўдні?
Гэтае пытанне не давала спакою Гленарвану. Аднак іншага выйсця, як толькі паслухацца Талькава і ехаць к форту Незалежнасці, у падарожнікаў не было. Там хоць можна будзе даведацца пра разгадку гэтай дзіўнай з’явы.
Каля чатырох гадзін папаўдні на гарызонце паказаўся ўзгорак. У гэтай раўніннай мясцовасці яго можна палічыць за гару.
Гэта была С’ера-Тапальквем, і назаўтра падарожнікі начавалі каля гэтай гары.
Пераход цераз с'еру зрабілі на другі дзень без якіх-бы-та ні было здарэнняў. Гэтая гара не магла быць перашкодай для людзей, якія перайшлі цераз Кардыльеры. Яны мінулі яе, не сцішыўшы нават бегу сваіх коней.
Апоўдні яны праехалі каля форта Тапальквем, першага звяна ў ланцугу фартоў, што выстраіліся ўздоўж паўднёвай граніцы раўніны для абароны ад разбойніцкіх нападаў індзейцаў.
Як і раней, на вялікае здзіўленне Талькава, яны не сустрэлі і следу індзейцаў.
Урэшце апоўдні атрад заўважыў далёка ўперадзе маленькую групку індзейцаў, але яны ўцяклі неймаверна шпарка, як толькі ўбачылі падарожнікаў.
— Гаучо! — сказаў! Талькаў, называючы індзейцаў тым іменем, з-за якога ўжо аднойчы спрачаліся Паганель з маёрам.
— Ага, гаучо! — усклікнуў маёр.— Ну-с, Паганель, сёння паўночны вецер не дзьме. Што вы скажаце пра гэтых мірных земляробаў?
— Я скажу, што яны ствараюць уражанне сапраўдных бандытаў,— адказаў географ.
— А ад уражання да сапраўднасці...
— Толькі адзін крок, дарагі маёр.
Прызнанне Паганеля выклікала агульны выбух смеху, але вучонага гэта зусім не ўстрывожыла. Ён нават зрабіў цікавую заўвагу наконт гэтых індзейцаў.
— Я недзе чытаў,— сказаў ён,— што ў арабаў добрыя вочы і лютая складка рота. А вось у амерыканскіх дзікуноў мы маем якраз адваротнае: у іх нейкія асабліва злыя вочы.
Па загаду Талькава, атрад ехаў цяпер шчыльнымі радамі. Якая-б пустынная ні была гэта мясцовасць, трэба было быць гатовымі да ўсякіх нечаканасцей. Але перасцярогі аказаліся непатрэбнымі, і пад вечар падарожнікі без перашкод дабраліся да закінутай прасторнай тальдэрыі, дзе кацык Катрыель звычайна прызначаў збор сваіх падданых. Свежых слядоў у тальдэрыі не было, і патагонец парашыў, што яе даўно ўжо ніхто не наведваў.
Наступная раніца зноў застала падарожнікаў на раўніне.
Хутка паказаліся першыя эстанцыі, размешчаныя каля падножжа С’ера-Тандыль. Але Талькаў параіў не затрымлівацца, а ісці далей к форту Незалежнасці, дзе толькі і можна будзе атрымаць вычарпальныя весткі аб прычынах абязлюднення гэтай мясцовасці.
Зноў паказаліся дрэвы. Большасць з іх была пасаджана еўрапейцамі. Тут акліматызаваліся абрыкосавыя і персікавыя дрэвы, вярба, акацыя, таполі, якія раслі без ніякага догляду вельмі хутка і добра. Дрэвы большай часткай акружалі каралі — вялікія загародкі для жывёлы, дзе пасвіліся і адкармліваліся тысячамі быкі, каровы, бараны, коні. Уся гэтая жывёла была памечана кляймом свайго гаспадара, выпечаным на скуры. Вялікія злыя сабакі пільна вартавалі стада.
