— Роберт і я,— з хітрай усмешкай расказваў ён,— адчувалі сябе так, нібы мы былі ў сапраўдным лесе. Мне нават здавалася адзін час, што мы заблудзіліся. Колькі я ні шукаў, я не мог знайсці назад дарогі. Сонца ўжо садзілася за гарызонт. Ноч насоўвалася. Дарэмна я шукаў сляды нашых ног. Голад мучыў нас. Ужо ў цёмным гушчары рыкалі дзікія звяры... Выбачайце, дзікіх звяроў там не было, аб чым я вельмі шкадую!
— Як! — усклікнуў Гленарван.— Вы аб гэтым шкадуеце?
— Зразумела.
— Не гледзячы на тое, што іх прысутнасць пагражала-б нам небяспекай?
— Нічога падобнага,— запярэчыў вучоны.
— Аднак, Паганель, вы ніколі не прымусіце мяне паверыць у карыснасць драпежнікаў,— сказаў маёр.
— Маёр! Вы забываеце, што каб не было іх, нашы класіфікацыі былі-б няпоўнымі, усе гэтыя атрады, роды, сямействы, падсяме...
— Яшчэ што! — перапыніў Мак-Набс.—Вельмі патрэбна мне ваша класіфікацыя! Каб я быў спадарожнікам Ноя, я-б не дазволіў гэтаму неразумнаму прародзічу браць з сабой у каўчэг львоў, тыграў, мядзведзяў і іншых шкодных і некарысных жывёл. Хай-бы яны загінулі ў часе патопу!
— Няўжо вы зрабілі-б гэта? — запытаў Паганель.
— Безумоўна зрабіў-бы.
— Вы зрабілі-б сапраўднае злачынства з заалагічнага пункту гледжання.
— Але не з пункту гледжання чалавека,—запярэчыў маёр.
— Гэта неразумна, маёр! — усклікнуў вучоны.— Вось каб я быў з Ноем, я прымусіў-бы яго забраць усіх мегатэрыяў, птэрадактыляў і іншых дапатопных жывёл, якіх, на жаль, мы не маем цяпер... Не, Ной трымаўся брыдка,— закончыў Паганель.— Да сканчэння свету вучоныя будуць клясці яго!
Сведкі спрэчак Паганеля з маёрам не маглі ўтрымацца ад смеху, слухаючы, як два сябры лаюць Ноя. Насуперкі свайму звычаю, маёр, які за ўсё сваё жыццё ні з кім не спрачаўся, заўсёды спрачаўся з Паганелем. Відавочна, вучоны валодаў асобым спосабам выводзіць заўсёды спакойнага шатландца з роўнавагі.
Гленарван, як заўсёды, уступіў у спрэчкі і сказаў:
— Нам давядзецца пагадзіцца з тым, што дзікіх звяроў няма на гэтым дрэве, незалежна ад таго, пажадана з навуковага або агульна-чалавечага пункту гледжання іх існаванне, ці не. Дарэчы, Паганель і не меў права спадзявацца сустрэць іх у гэтым паветраным лесе.
— Чаму не меў права? — запытаў Паганель.
— Дзікія звяры на дрэве? — усклікнуў Том Аусцін.
— Колькі хочаце! Амерыканскі тыгр-ягуар, калі на яго вельмі налягаюць паляўнічыя, знаходзіць прытулак на дрэвах. Няма нічога немагчымага ў тым, што адзін з гэтых звяроў схаваўся ад паводкі на омбу.
— Спадзяюся, што вы не сустрэліся з ім? — запытаў маёр.
— Не,— адказаў вучоны,— хоць мы абышлі ўвесь лес! І гэта надзвычай прыкра! Падумайце, якое добрае было-б паляванне! Гэта люты драпежнік — ягуар! Адным ударам лапы ён перабівае спіну самаму здароваму каню! Аднойчы паспытаўшы чалавечага мяса, ён заўсёды ўжо шукае гэтых прысмакаў. Больш за ўсё на свеце ён любіць мяса індзейцаў потым неграў, пасля мулатаў і ўрэшце беласкурых.
— Я шчаслівы, што мая чарга чацвертая! — заўважыў Мак-Набс.
— Няма чаго радавацца,— сказаў вучоны,— гэта гаворыць за тое, што вы не вельмі смачны.
І ён састроіў пагардлівую міну.
— А я шчаслівы, што нясмачны! — прадаўжаў дражніць вучонага Мак-Набс.
— Ды гэта-ж зняважанне! — усклікнуў Паганель.— Беласкурыя лічаць сябе за абраную расу, а панове ягуары адводзяць ім толькі чацвертае, апошняе месца!
— Як-бы там ні было, дарагі Паганель,—зноў уступіў у спрэчкі Гленарван,— але з прычыны таго, што тут, на омбу, няма ні індзейцаў, ні неграў, ні мулатаў, я вельмі здаволены адсутнасцю дарагіх для вашага сэрца ягуараў! Наша становішча і без гэтага не асабліва зайздраснае...
— Чаму нязайздраснае! — усклікнуў Паганель, карыстаючыся выпадкам даць гутарцы іншы напрамак.—Вы скардзіцеся на свой лёс, Гленарван?
— Вядома,— адказаў той.— Няўжо вы адчуваеце сябе добра пры гэтым птушыным спосабе жыцця?
— Ніколі я не адчуваў сябе так добра, як тут, нават у сваім габінеце. Мы жывем, як птушкі: пералятаем з галінкі на галінку, спяваем. Я лічу, што людзі заўсёды павінны жыць на дрэвах.
— Ім не хапае толькі крылляў,— сказаў маёр.
— Яны зробяць іх калі-небудзь!
— А чакаючы гэтага,— сказаў Гленарван,—дазвольце мне, дарагі сябра, аддаць перавагу пяску на прысадах парка, палубе судна ці паркету пакояў перад гэтым паветраным жыллём.
— Гленарван! — важна сказаў Паганель.— Трэба навучыцца не наракаць на абставіны. Калі яны складаюцца спрыяюча, гэта добра. Калі не — не варта звяртаць на гэта ўвагі. Я бачу, што вы вельмі сумуеце па выгодах Малькольм-Кэстля!
— Не, але...
— Прынамсі ў адным я зусім упэўнен,— паспяшыў дадаць Паганель, каб завербаваць сабе хоць-бы аднаго таварыша,— гэта ў тым, што Роберт здаволены сваёй доляй!
— Вядома, пане Паганель! — весела сказаў хлопчык.
— Гэта ўласціва яго ўзросту,— адказаў Гленарван.
— І майму таксама,— сказаў вучоны.— Чым менш выгод, тым меншая і патрэба ў іх. Чым менш патрэб, тым больш даступнейшае шчасце.
— Ого! — сказаў маёр.— Паганель робіцца філосафам.
— Не палохайцеся, Мак-Набс! — адказаў вучоны.— Калі хочаце, я раскажу вам арабскую казку, якая толькі што ўсплыла мне на памяць. Яна якраз падыходзіць.
