— Місіс Гленарван не можа сама паехаць,— заўважыў Том Аусцін,— мора вельмі неспакойнае.
— Ні Джон Мангльс,— сказаў маёр,—ён не можа пакінуць судна.
— Сястра! Сястрычка! — крыкнуў Роберт, працягваючы рукі к яхце, якую моцна гайдала.
— Ах, як мне хочацца быць ужо на барту! — сказаў Гленарван.
— Пацярпіце, Эдуард!—адказаў яму маёр.— Праз дзве гадзіны вы там будзеце.
Дзве гадзіны! Сапраўды, шлюпка не магла за больш кароткі час праехацца ў абодва канцы.
Гленарван падышоў да Талькава, які, склаўшы накрыж рукі на грудзях, стаяў побач са сваёй Таукай і спакойна глядзеў на ўсхваляваную паверхню вады. Узяўшы яго за руку, Гленарван паказаў на яхту.
— Едзем з намі! — сказаў ён.
Індзеец паківаў галавой.
— Едзем, дружа! — паўтарыў Гленарван.
— Не,— мякка адказаў Талькаў.— Тут Таука, там пампасы,— дадаў ён, паказваючы шырокім жэстам на неабсяжную раўніну.
Гленарван зразумеў, што індзеец ніколі добраахвотна не пакіне прэрый. Ён ведаў вялікую любоў гэтых дзяцей пустыні да сваёй радзімы. Таму, не настойваючы, ён толькі моцна паціснуў руку патагонца. Ён не настойваў і тады, калі Талькаў адмовіўся ўзяць плату за сваю працу.
— Па дружбе! — сказаў ён, адпіхаючы партманэ ўбок.
Гленарван не мог гаварыць ад хвалявання. Яму хацелася пакінуць Талькаву хоць які-небудзь падарунак на ўспамін аб сябрах-еўрапейцах. Але што ў яго ўцалела?! Коні, зброя — усё загінула ў часе паводкі. Яго спадарожнікі не былі багацейшыя за яго.
Ён не ведаў, што рабіць, як раптам прышла яму ў галаву думка. Дастаўшы з партманэ дарагі медальён, які служыў аправай для мініятурнага партрэта, аднаго з лепшых твораў Лаурэнса, ён падаў яго індзейцу.
— Мая жонка,— сказаў ён.
Талькаў расчулена паглядзеў на партрэт і сказаў:
— Добрая і прыгожая.
Роберт, Паганель, маёр, Том Аусцін і матросы па чарзе расчулена пачалі развітвацца з патагонцам. Гэтыя дзіўныя людзі па-сапраўднаму ўсхваляваліся, развітваючыся са сваім мужным і адданым правадніком. Талькаў усіх іх прыціскаў да сваіх шырокіх грудзей. Паганель падараваў яму карту Паўднёвай Амерыкі і абодвух акіянаў, якую індзеец часта з цікавасцю разглядаў. Гэта быў самы дарагі скарб вучонага. Роберт не меў чаго падараваць свайму сябру, апрача пяшчот. Ён не забыўся пацалаваць і Тауку.
Між тым шлюпка з «Дункана» падышла к берагу, праслізнула праз вузкі заліў між мелямі і мякка ўссунулася на пясок.
— Што з маёй жонкай? — перш за ўсё запытаў Гленарван.
— І з маёй сястрой? — падхапіў Роберт.
— Місіс Гленарван і міс Грант чакаюць вас з нецярплівасцю,— адказаў рулявы.— Неабходна зараз-жа вярнуцца на борт, сэр, бо хутка пачнецца прыліў, і тады нам не выехаць!
Усе па чарзе яшчэ раз абнялі індзейца. Талькаў правёў сваіх сяброў да самай шлюпкі, якая ўжо гайдалася на вадзе. У тую хвіліну, калі Роберт збіраўся пераступіць борт шлюпкі, патагонец узяў яго на рукі і пяшчотна паглядзеў яму ў вочы.
— Бывай! — сказаў ён.— Ты — маленькі мужчына!
— Бывай, дружа, бывай! — яшчэ раз сказаў Гленарван.
— Няўжо мы ніколі не ўбачымся? — тужліва запытаў Паганель.
— Quien sabe[49] — адказаў Талькаў.
Гэта былі апошнія словы індзейца.
Лодка шпарка адплыла ад берагу, бо быў якраз адліў.
Доўга-доўга нерухомы сілуэт Талькава відаць быў на беразе. Потым высокая фігура знікла з позірку.
Праз гадзіну Роберт першым узбег па лесніцы на борт «Дункана» і кінуўся на шыю Мэры Грант пад шумныя крыкі «ура» ўсяго экіпажа.
Так скончыўся гэты пераход па прамой лініі праз усю Паўднёвую Амерыку. Ні горы, ні рэкі не маглі прымусіць адважных падарожнікаў ні на крок адхіліцца ад свайго маршрута. Ім не давялося на гэтым шляху сустрэцца са злой воляй іншых людзей, але і барацьба з нежывой прыродай даволі жорстка выпрабоўвала іх мужнасць.
Гленарван не хацеў, каб няўдалы канец экспедыцыі зацміў радасць спаткання. Таму, не паспеўшы ступіць на борт, ён усклікнуў:
— Цярплівасць, сябры мае, цярплівасць! Капітан Грант яшчэ не з намі, але мы цвёрда ўпэўнены, што знойдзем яго!
І дастаткова было гэтых слоў, каб зноў надаць надзею пасажырам «Дункана». За той час, пакуль лодка плыла к яхце, Элен і Мэры Грант пакутвалі ад сумнення. Яны спрабавалі палічыць, колькі людзей едзе на лодцы. Маладая дзяўчына то губляла надзею, то зноў спадзявалася: ёй здавалася, што яна бачыць сярод тых, што едуць у лодцы, Гары Гранта.
Элен трымала яе абняўшы. Джон Мангльс, стоячы побач з ёю, маўчаў. Яго дальназоркія вочы не бачылі сярод пасажыраў лодкі капітана Гранта.
— Ён там, ён з імі, мой бацька! — шаптала маладая дзяўчына.
Але шлюпка ўсё набліжалася, і гэтая ілюзія знікла сама па сабе. Шлюпка не падышла яшчэ і на сто сажняў, як не толькі Элен і Джон Мангльс, але і сама Мэры, вочы якой былі поўныя слёз, зразумелі, што ўсякая надзея страчана.
Гленарван своечасова ўцешыў іх!
