Плывучы паўз амерыканскія берагі, ён даследаваў усе астравы заходняга архіпелага, але не знайшоў там ніякіх слядоў «Брытаніі». Каля мыса Пілар, пры ўваходзе ў Магеланаў праліў, іх сустрэў супраціўны вецер. Яхта павярнула на поўдзень. «Дункан» праплыў міма Зямлі Роспачы, падняўся да шэсцьдзесят сёмай паралелі, абышоў мыс Горн, пакінуў ззаду Вогненную Зямлю і, прайшоўшы праз пратоку Лемера, даплыў да берагоў Патагоніі. Там, на вышыні мыса Карыентэс, ён вытрываў сакрушальную сілу ветру, таго самага, што з такой лютасцю напаў на нашых падарожнікаў у часе навальніцы ў пампасах. Але яхта вельмі добра справілася з ім; цэлых тры дні Джон Мангльс плаваў уздоўж берагоў, пакуль не пачуў стрэлу з карабіна,— сігналу аб прыбыцці падарожнікаў, якіх з такой нецярплівасцю чакалі. Што да Элен і Мэры, дык капітан быў-бы несправядлівым, калі-б забыўся спамянуць аб іх незвычайнай смеласці. Навальніца ані не спалохала іх, і калі яны часам хваляваліся, дык гэта выключна датычылася іх сяброў, якія вандравалі па раўнінах Аргентыны.
Джон Мангльс скончыў свой расказ.
Гленарван павіншаваў яго і звярнуўся да Мэры Грант.
— Дарагая Мэры,— сказаў ён.— Я бачу, што капітан Джон паважае вас за вашу вялікую годнасць. Я вельмі рады, што вы адчувалі сябе добра на барту майго судна.
— Ці магло быць інакш? — адказала Мэры, зірнуўшы на Элен і ледзь прыметна ўсміхнуўшыся маладому капітану.
— О, мая сястра вельмі любіць вас, капітан Джон, і я таксама! — крыкнуў Роберт.
— А я аддаю табе тым самым, хлопчык,— адказаў Джон Мангльс, крыху засароміўшыся слоў Роберта.
Словы гэтыя прымусілі крыху пачырванець і Мэры Грант.
Джон Мангльс паспяшыў перавесці гутарку на менш дасціпную тэму.
— Я скончыў расказ пра плаванне «Дункана». Можа цяпер містэр Гленарван выканае сваё абяцанне і раскажа нам пра геройскія ўчынкі нашага юнага героя?
Нішто не магло быць больш прыемнае для Элен і Мэры, як гэта Гленарван задаволіў іх цікаўнасць. Ён расказаў пра ўсе прыгоды іх падарожжа ад аднаго акіяна к другому: аб пераходзе цераз Кардыльеры, землетрасенні, знікненні Роберта, узлёце кандора, стрэле Талькава, прыгодах з чырвонымі ваўкамі, аб геройскім учынку хлопчыка, паводцы, аб навальніцы, пажары, кайманах, смерчы, ночы на беразе Атлантычнага акіяна. Усе гэтыя падрабязнасці, то вясёлыя, то страшныя, выклікалі пазменна воклічы захаплення і жаху ў слухачоў.
Элен і Мэры асыпалі пацалункамі Роберта.
Гленарван закончыў свой расказ словамі:
— Цяпер, сябры мае, будзем думаць аб сучасным. Што было, тое мінула, а будучае належыць нам; пагаворым пра капітана Гранта.
Снеданне скончылася. Падарожнікі перайшлі ў салон Элен. Яны расселіся там вакол стала, закіданага картамі і планамі, і гутарка адразу аднавілася.
— Мілая Элен,— сказаў Гленарван,— ледзь ступіўшы на борт, я сказаў, што хоць пацярпеўшыя крушэнне маракі і не вярнуліся з намі, але ў нас ёсць цвёрдая надзея знайсці іх. У выніку нашага падарожжа па Амерыцы мы пераканаліся, больш таго — упэўніліся ў тым, што катастрофа не здарылася ні каля амерыканскіх берагоў Ціхага акіяна, ні каля берагоў Атлантычнага. З гэтага вынікае, што мы памылкова тлумачылі дакумент ва ўсім, што датычыцца Патагоніі. На шчасце, наш сябра Паганель, ахоплены раптоўным натхненнем, зразумеў памылку. Ён знайшоў, што мы ідзем па памылковаму шляху, і так вытлумачыў наш змест дакумента, што ў новым тлумачэнні яго мы зусім не сумняваемся. Гутарка ідзе аб дакуменце, напісаным па-французску, і я вельмі прашу Паганеля прачытаць яго тут яшчэ раз, каб ні ў аднаго з прысутных ні засталося і ценю недаверлівасці да маіх слоў.
Вучоны не чакаў, каб яго доўга ўпрашвалі. Ён падрабязна і пераканаўча разважаў аб словах gonie i indi; ён з найвялікшай пераканаўчасцю даводзіў слухачам, што слова austral французскага дакумента трэба разумець не паўднёвы, а Australie — Аўстралія. Ён даводзіў, што капітан Грант, адплыўшы ад берагоў Перу ў напрамку к Еўропе і трапіўшы ў буру, мог апынуцца ў паласе паўднёвых цячэнняў у Ціхім акіяне, якія і адагналі яго к берагам Аўстраліі.
Дасціпная здагадка і вывады вучонага-географа былі поўнасцю ўхвалены нават Джонам Мангльсам, асабліва сур’ёзным суддзёй, калі справа тычылася важных пытанняў. Ён не любіў захапляцца пышнымі размовамі і ігрой уяўлення.
Як толькі Паганель скончыў сваю лекцыю, Гленарван абвясціў, што «Дункан» неадкладна ідзе ў Аўстралію.
Аднак маёр, перш чым было загадана павярнуць на ўсход, папрасіў дазволу зрабіць адну заўвагу.
— Гаварыце, Мак-Набс,— згадзіўся Гленарван.
— Маёй мэтай,— пачаў маёр,— не з’яўляецца імкненне аслабіць уражанне ад доказаў майго сябра Паганеля. Я зусім не збіраюся абвяргаць іх. Наадварот, я лічу іх сур’ёзнымі, мудрымі, цалкам вартымі нашай увагі, і безумоўна яны павінны стаць базай нашых будучых пошукаў. Але я хацеў-бы зноў іх даследаваць, каб сэнс іх быў бясспрэчным для нас.
Ніхто не ведаў, куды хіліць асцярожны Мак-Набс, і ўсе слухалі яго з асаблівай увагай.
— Гаварыце, маёр,— сказаў Паганель, я буду адказваць на ўсе вашы пытанні.
