Гэта меркаванне не ўнікнула ад дасціпнага розуму Гленарвана. Гіпотэзу Паганеля, цалкам даказаную ва ўмовах аргентынскіх правінцый, нельга было прымяніць у Аўстраліі. Паганель сам згадзіўся з гэтым у спрэчках з Мак-Набсам, які ўзняў гэта пытанне. Адсюль вынікала, што градусы шыраты, паказаныя ў дакуменце, маглі азначыць толькі месца крушэння і што бутэльку кінулі ў мора на заходнім узбярэжжы Аўстраліі адразу пасля катастрофы з «Брытаніяй».
Аднак, як правільна заўважыў Гленарван, гэтае бясспрэчнае тлумачэнне дакумента не выключала магчымасці, што капітан Грант знаходзіцца ў палоне ў тубыльцаў. Наадварот, сам ён пацвярджаў гэта сказам: «дзе яны трапяць у палон да лютых тубыльцаў». Лагічны вывад з гэтага быў такі, што цяпер было столькі-ж падстаў шукаць капітана Гранта на трыццаць сёмай паралелі, як і на якой-небудзь іншай.
Пасля доўгага абмеркавання пытання падарожнікі прышлі да наступнага канчатковага рашэння: калі і на мысе Бернуілі не ўдасца знайсці слядоў крушэння «Брытаніі», Гленарвану застанецца толькі вярнуцца ў Еўропу. Экспедыцыя, праўда, скончыцца без поспеху, але абавязак свой яна выканае добрасумленна і да канца.
Рашэнне гэта, правільнасць якога была відавочнай, усё-ж прымусіла засмуткаваць усіх пасажыраў яхты і асабліва Мэры і Роберта Гранта. Выпраўляючыся на бераг разам з Гленарванам, Мак-Набсам, Джонам Мангльсам і Паганелем, гаротныя дзеці гаварылі сабе, што зараз канчаткова вырашыцца лёс іх бацькі. І сапраўды, калі і тут не знойдзецца слядоў «Брытаніі», далейшыя пошукі будуць дарэмнымі. Паганель-жа давёў яшчэ раней, што на ўсходнім беразе крушэння не магло быць, бо ў гэтым выпадку капітан Грант і яго спадарожнікі ўжо даўно знайшлі-б спосаб вярнуцца на бацькаўшчыну.
— Не губляйце надзеі, мілая Мэры! — ласкава сказала Элен маладой дзяўчыне.— Мне штосьці падказвае, што мы хутка пачуем навіны пра вашага бацьку.
Да берагу было не больш аднаго кабельтова. Край мыса, які выдаецца на дзве мілі ў мора, адхонна спускаўся к вадзе. Шлюпка прыстала да берагу ў маленькай бухтачцы, утворанай растучымі каралавымі мелямі, якія з цягам часу ўтвараюць пояс з рыфаў вакол паўднёвай часткі Аўстраліі. Але і зараз ужо каралавыя пабудовы каля гэтага берагу былі досыць высокімі, каб затапіць «Брытанію».
Пасажыры і капітан «Дункана» лёгка высадзіліся на зусім бязлюдны бераг, уздоўж якога цягнулася паласа скал вышынёй ад шасцідзесяці да васьмідзесяці футаў. Гэта натуральнае ўмацаванне было-б цяжка перамагчы без лесніцы ці вяровак з крукамі, але, на шчасце, Джон Мангльс яшчэ з мора заўважыў шчыліну ў сцяне, утвораную частковым абвалам. Безумоўна, у час вялікіх бур перыяда роўнадзеяння хвалі дасягалі гэтага бар’ера з мяккага туфа і сваімі ўдарамі абвальвалі верхнія часткі скал.
Гленарван і яго спадарожнікі ўвайшлі ў пралом і па даволі стромаму ўздыму ўскарабкаліся на верхавіну скалы.
Роберт, як кошка, ускарабкаўся па амаль старчаковаму спаду і першым апынуўся на верхавіне скалы, выперадзіўшы Паганеля. Ён ніяк не мог згадзіцца, што яго даўгія саракагадовыя ногі былі пераможаны маленькімі дванаццацігадовымі ножкамі. Ён супакоіўся ад таго, што крыху выперадзіў маёра, але для таго гэта было ўсёроўна.
Сабраўшыся на грэбені скалы, маленькі атрад з цікаўнасцю аглядаў даліну, якая ляжала пад яго нагамі. Гэта быў шырокі неапрацаваны стэп з рэдкай травой і хмызнякамі. Гленарвану ён нагадаў неўраджайныя глебы нізін Шатландыі, а Паганелю — саланчаковыя ланды Брэтані. Але калі ўзбярэжная частка гэтай раўніны здавалася бязлюднай, дык некалькі будынін, што стаялі воддаль, гаварылі пра прысутнасць чалавека, і не дзікуна, а цывілізаванага.
— Млын! — усклікнуў Роберт.
І сапраўды за тры мілі ад берагу вецер круціў крыллі млына.
— Так, гэта млын! — пацвердзіў Паганель, зірнуўшы праз сваю падзорную трубу ў напрамку, куды паказваў Роберт.
— Пойдзем туды! — сказаў Гленарван.
Усе рушылі наперад. Пасля поўгадзіны хады яны дайшлі да мяжы апрацаванай зямлі. Пераход ад неўраджайнага стэпа к культурным палям быў вельмі раптоўны. Дзікі хмызняк адразу змяніўся жывой агарожай, абсаджанай вакол толькі што расцярэбленага ўчастка. Некалькі быкоў і дванаццаць коней пасвіліся па густой траве прэрыі ў засені высокіх акацый, якіх прывезлі сюды з багатых рассаднікаў вострава Кенгуру. Потым паказаліся хлебныя пасевы, стагі сена, якія былі падобны на вялізныя вуллі, пладовы сад за свежай агарожай, потым свірны і розныя іншыя гаспадарчыя пабудовы і ўрэшце ўтульны жылы дом, за якім весела ўзвышаўся востры шпіль млына.
У гэты момант забрахалі сабакі, і з дому вышаў чалавек гадоў пяцідзесяці з адкрытым прыемным тварам. Пяць дужых і прыгожых хлапцоў, відаць, яго сыноў, і высокая поўная жанчына ішлі за ім. Досыць было толькі зірнуць на гэтую мужную сям’ю, акружаную ў гэтым першабытным стэпе новымі пабудовамі, каб пазнаць ірландцаў — каланістаў, якія пакутвалі ад гора і нястачы на сваёй радзіме і прыехалі шукаць шчасця за акіянам.
Не паспелі Гленарван і яго спадарожнікі падыйсці, як гаспадар дома, не пытаючы ў іх ні імя, ні чыноў, ад душы вітаў іх:
