— Чужаземцы, калі ласка заходзьце ў дом Паддзі О’Мура!
— Вы ірландзец? — запытаў Гленарван, паціскаючы працягнутую гаспадаром руку.
— О, я ім некалі быў,— адказаў той,— цяпер я аўстраліец. Уваходзьце, чужаземцы, і, кім-бы вы ні былі, лічыце гэты дом за свой!
Заставалася толькі прыняць гэтае шчырае запрашэнне. Элен і Мэры Грант увайшлі ў дом разам з місіс О'Мур, у той час як сыны каланіста дапамагалі гасцям здымаць зброю.
Абсталяванне светлага, прасторнага пакоя на першым паверсе жылога дома складалася з некалькіх лавак, пастаўленых каля бліскучых, свежа афарбаваных сцен, з дзесятка табурэтак, двух куфраў з белай фаянсавай пасудай і да бляску вычышчаных каструль. І ўрэшце стаяў шырокі і доўгі стол, за якім свабодна маглі рассесціся дваццаць чалавек. Мэбліроўка як нельга лепш гарманіравала з выглядам трывалага дома і яго дужымі, здаровымі гаспадарамі.
Падалі абед. Міска з супам дымілася парай на стале між поўміскамі з ростбіфам і смажанай баранінай; вакол стаялі талеркі з маслінамі, вінаградам і апельсінамі. Гэта была не раскоша, а поўны дастатак. Гаспадар і гаспадыня былі такія ветлівыя, у страў на стале быў такі апетытны выгляд, што нельга было адмовіцца ад запрашэння. Слугі і рабочыя фермы ўжо селі на свае месцы за адным сталом з гаспадаром. Паддзі О’Мур жэстам паказаў гасцям на пакінутыя для іх месцы.
— Я вас чакаў,— проста сказаў ён Гленарвану.
— Нас? — здзівіўся той.
— Я заўсёды рады бачыць гасцей у сваім доме,— адказаў ірландзец.
Падарожнікі і дамачадцы са смакам з’елі абед. За сталом завязалася ажыўленая гутарка. Ад шатландца да ірландца толькі адзін крок. Рака Твід[55], шырынёй на некалькі сажняў, пракапала больш глыбокае бяздонне між Шатландыяй і Англіяй, чым восемдзесят кілометраў Ірландскага праліва, якія падзяляюць Старую Каледонію і зялёны Эрын.
Паддзі О’Мур расказаў сваю гісторыю. Гэта была гісторыя ўсіх эмігрантаў, якіх голад прымусіў пакінуць радзіму. Многія з іх замест дастатку знаходзяць на новым месцы яшчэ больш гора і нястачу. Але адважныя і працавітыя, разважныя і старанныя маюць поспех.
Да гэтых апошніх належаў і Паддзі О'Мур. Ён эміграваў з Ольстэра, дзе яго сям’я памірала з голаду, у Аўстралію, высадзіўся ў Адэлаідзе, адмовіўся ад высокіх заработкаў гарняка, якія яму прапанавалі, каб заняцца земляробствам. Праз два месяцы пасля прыезду ён ужо расцярэбліваў для поля дзікі ўчастак, той самы, ад якога падарожнікі не маглі адарваць позіркаў.
Уся тэрыторыя Паўднёвай Аўстраліі была падзелена на часткі плошчай па восемдзесяці акраў[56] кожны. Гэтыя часткі дармова раздаваліся ўрадам перасяленцам, каб хутчэй каланізаваць краіну. Кожны ўчастак не толькі мог пракарміць працавітага фермера, але і дазваляў яшчэ мець запасы.
Паддзі О’Мур ведаў гэта. Не шкадуючы сіл, ён і яго сям’я працавалі на сваім участку. Сям'я працвітала таксама, як і яе ўладанні. Ірландскі селянін зрабіўся землеўласнікам. Яму належаў зараз участак зямлі, якая зрабілася ўрадлівай дзякуючы яго працы, і стада з пяцісот галоў жывёлы. Нядаўні раб ірландскіх памешчыкаў, ён стаў вольным грамадзянінам.
Падарожнікі ад шчырага сэрца віталі эмігранта з удачай. Паддзі О’Мур, скончыўшы свой расказ, змоўк, чакаючы, як відаць, расказу ад падарожнікаў, ні пра што не распытваючыся. Але Гленарван сам быў зацікаўлены ў тым, каб каланіст ведаў усё аб «Дункане», аб мэце яго прыезду к мысу Бернуілі, аб пошуках, якія рабіла яхта па ўсяму свету. Будучы чалавекам, які ідзе заўсёды проста да мэты, ён спачатку запытаў у Паддзі О'Мура, ці не чуў той чаго-небудзь пра крушэнне «Брытаніі».
Ірландзец даў адмоўны адказ. Ён ніколі не чуў аб гэтым караблі. За апошнія два гады ні адно судно не мела крушэння ні каля самага мыса Бернуілі, ні навакол яго. А таму што катастрофа з «Брытаніяй» здарылася ўсяго два гады таму назад, дык ён з усёй адказнасцю заявіў, што людзей, якіх шукае Гленарван, няма і не было на гэтай частцы ўзбярэжжа.
— А зараз дазвольце даведацца, сэр, чаму вы ставіце мне гэта пытанне? — закончыў ён.
Тады Гленарван расказаў каланісту пра знаходку дакументаў у бутэльцы, пра экспедыцыю на «Дункане» і пра ўсе спробы знайсці капітана Гранта, распачатыя ёю. Ён не затаіў ад ірландца, што яго катэгарычнае сцвярджэнне ўшчэнт разбівала апошнюю надзею знайсці няшчасных маракоў.
Гэтыя словы не маглі ўразіць слухачоў Гленарвана. У Роберта і Мэры вочы заліліся слязмі. Нават Паганель не мог супакоіць іх. Джон Мангльс пакутваў удвая: за Мэры і за сябе. Роспач поўніла сэрцы гэтых вялікадушных людзей, якія дарэмна прыехалі к такім далёкім берагам, як раптам у напружанай цішыні, што панавала ў пакоі, пачуўся ўпэўнены голас:
— Не прыходзьце ў роспач, сэр, калі капітан Грант жывы, ён знаходзіцца ў Аўстраліі!
Цяжка апісаць здзіўленне, якое выклікалі гэтыя словы. Гленарван умомант падскочыў так, што яго табурэтка аж павалілася на падлогу.
— Хто гэта сказаў? — крыкнуў ён.
— Я,— адказаў адзін з работнікаў Паддзі О’Мура, які сядзеў з супроцьлеглага канца стала.
— Ты, Айртон? — усклікнуў каланіст, здзіўлены не менш, чым сам Гленарван.
