— Да гэтай заразы толькі варта прывыкнуць, а ўжо кінуць фактычна немагчыма. Гавару табе як урач. Колькі разоў спрабавала «завязаць» з цыгарэтамі. Нават збілася з ліку. Праз фортку пачку выкідвала. Думала — усё! Няўжо я такая бязвольная? Праходзіла гадзіна — і я ўжо бегла ў краму, каб купіць новы пачак. Пры гэтым адчувала сябе як пабіты сабака. Сорам засціў вочы, а прывычка стала мацнейшая.
Кацярына ўзяла цыгарэту. Таццяна шчоўкнула запальнічкай. Дзяўчаты па-заліхвацку зацягнуліся. Колцы дыму павіслі над іх галовамі пад кафэшным грыбком.
— Паўсюль жа зараз рэкламуюць кадзіроўку ад курэння, алкагалізму, лішняй вагі. Кожная газета такімі аб’явамі зіхаціць, тэлебачанне падахвочвае. Табе, як урачысе, па знаёмстве і скідка была б. — Таццяна кінула вачыма на сяброўку.— Я паглядзела б, што атрымаецца ў цябе і мо сама задахвоцілася. Папрасілася б закадзіравацца. Ты б мне і паспрыяла.
Кацярына адпіла з бутэлькі. Ёрзнула ў пластмасавым крэсельцы. А пасля ўжо глыбакадумна, як прафесар студэнцы, што пераздае іспыт, пачала тлумачыць:
— Вы, шаноўная, без цара ў галаве. Пра што толькі гаворыце! Пакуль яшчэ цяжка ўявіць, у што выльюцца ўсе гэтыя кадзіроўкі. Міне некалькі гадоў, а можа, і дзясяткаў годзікаў, пакуль тое адгукнецца. Добра, калі на саміх закадзіраваных, жахлівей жа будзе, калі адгалосак кадзіроўкі агукнецца на нашчадках. Народ замбіраваны, страшна замбіраваны. Ты, Таццяна, сама добра ведаеш, што чалавечы мозг не вывучаны на сотую долю. Пра гэта шмат разоў гаварыла сусветна вядомая Бехцерава, адзін з вядучых спецыялістаў па даследаванні мозга. А што такое чалавечая псіхіка? Маўчыш. У тым вось і праблема. Тут любое пабочнае ўмяшальніцтва можа выбухнуць Везувіем, калі не будзе ніякай ужо рады дапамагчы чалавецтву. Усе гэтыя кадзіроўкі, мне здаецца, маюць адзін накірунак — знішчэнне ў чалавеку чалавечага, замена спрадвечных каштоўнасцей на сурагат. Быццам нехта нябачны імкнецца з нас зрабіць бяздушныя машыны, якія лёгка падпарадкоўваюцца ўмелай руцэ. Не ад Бога гэта, павер мне, а ад нячыстай сілы сыходзіць. 3 часам спахопімся, ды будзе позна. Ой, як позна, дзеванька.
— Не палохай мяне,— насупілася Таццяна.— Урачыха, а ўсё туды ж — Бог ды д’ябал. Няма ў тваіх меркаваннях залатой сярэдзіны. I так нялёгка жывецца. Ты ўсялі ў мяне веру.— На ніжніх вейках Таццяніных вачэй заблішчэлі слёзы.— Я хворая тым, што нічога не хачу, дарагая сяброўка. Не хачу паўтонаў. Душа патрабуе жыцця напоўніцу, каб сэрца перапаўнялася радасцю, клекатала ў грудзях, а не капцела сырой лучынаю.
Кацярына зразумела: нешта не заладзілася сёння ў яе сяброўкі з мужам ці ягонымі дзецьмі. Добрыя сабе дзеці: сын ажаніўся і развёўся, дачка скончыла школу. Хто для іх Таццяна? Мачыха, якую можна даіць, скоса зыркаць, фанабэрліва абрываць.
Лазебная з самага пачатку раіла Таццяне не спяшацца, не кідацца галавою ў прорву, не накідваць на шыю сіло. Але ж — славутае каханне. «Куды мне ўжо цягнуць? — роздумна гаварыла на той час Таццяна.— Саракоўка на носе, сваіх дзяцей не будзе, то няхай чужых прыгрэю».
Кацярына тады яшчэ пажартавала: «Глядзі, каб пасынак дзе ў кутку не прыціснуў. Во анекдот будзе. I не пажалішся ж, сябровачка. А што, цяпер так модна. Проста, як у мексіканкіх серыялах. Мексіка Мексікай, а ў цябе свой серыял будзе». «Дурніца»,— адказала Таццяна і кінулася ў невядомае жыццё, як у беспрадонне.
Кацярыне пакуль не хацелася распытваць, лезці чалавеку ў душу. «Калі захоча,— думала яна,— сама ўсё раскажа, падзеліцца, а змоўчыць — значыць, не яе розуму і клопату патрабуюць сямейныя справы сяброўкі».
— Ну што, дарагуша, пайшлі? — парушыла хвіліннае маўчанне Лазебная.— Разамнёмся.
— Я за дзень так наразмінаюся, бегаючы па горадзе за рознымі інтэрв’ю ды інфармацыямі, што пад вечар ногі гудуць, быццам слупы ў марозны дзень. Журналіста, сама ведаеш, ногі кормяць. Добра табе ў белым халаціку ў кабінеце сядзець. Хворыя прыходзяць, іх адлоўліваць не прыходзіцца. Але што гэта я? — перапыніла гаворку Таццяна.— Кожнаму сваё. Ты лечыш, а я інфармую. Пайшлі, сяброўка! — Коранева ўсхапілася з месца.
— Кожны жыве са сваімі праблемамі, клопатамі і радасцямі сам-насам. Ці праўду я кажу? — стоячы ўжо, спытала Таццяна.
— Не ведаю, не ведаю, шаноўная.
Сяброўкі ішлі не спяшаючыся па новаўкладзеным з плітак тратуары каля Купалаўскага сквера, у якім яшчэ блякла зелянелі лістотай таполі, а на лаўках бавіла час моладзь, гучна і здарова рагочучы. Змялелы паток машын на праспекце сведчыў, што большасць мінчан завіхаюцца на сваіх дачных сотках. Усё нешта парадкуюць, даводзяць да ладу.
«Добра гэта,— падумалася Лазебнай.— Чалавек няхай сабе і жыве ў бяздушных шматпавярховіках з цэглы і панэляў, але ўсё ж душою цягнецца да зямлі — асновы асноў усяго жывога. Яна корміць, лечыць і калечыць»,— пры апошнім слове Кацярына неўпрыкмет усміхнулася. Не, не ад рыфмы, недарэчнай і пустой, а ад таго, што часта так і здараецца. Колькі яна, будучы студэнткай апошніх курсаў медінстытута, перабачыла людзей, скалечаных зямлёю. Не ў прамым сэнсе зямлёю, а той непамернай працай, з якой шчыравалі вяскоўцы.