– А?аа, Туо?ахта? Туо?ахта?! Тыыннаах, тыыннаах дуо? – а?ылыырын быы?ыгар ха?ыытаан ыйыта-ыйыта, с??рэн сырылатан кэллэ. Лэгиэн, дьэбир, а?ыйах са?алаах а?амсыйа барбыт ки?и, салгы??а хараара килэйбит сирэйигэр мичээр о?ото сыдьаайан ылбыта. Уола са?а т?р??б?т кулунчугу булан, кини са?а дьолломмут ки?и суо?а. Тута Туо?ахтанан с?рэхтээбитэ уонна о?о о?о курдук кутун Туо?ахтатыгар туттарбыта.
Лэкиэс а?атыттан чугас хаарга туох эрэ хараара сытарын к?р?н тохтуу биэрбитэ. Кэ?ээбит хара?ынан ыйытардыы а?атын к?рб?тэ.
– Б?р?, б?р?, нохоо, Харачаас обургу ити ардай а?ыылаах адьарай э?ил ба?ын хампы тэппит.
– Оттон Туо?ахта, Туо?ахта?
– Туох ааттаах Туо?ахтанан с?рэхтэтэн хааллы?? Тыыннаах ини. Харачаас ??р?н мээнэ былдьаппатах атыыр буолуо. ??р?н н???? алааска к?рэппит.
Лэкиэс тиийэн ?л? сытар б?р?н? к?р?н этэ саласта. Т??? да ?л? сыттар, ыстанан туран килбэспит дьулаан а?ыыларынан хабар?а?а т????хт??, то?он уота ?сп?т хара?ынан Лэкиэ?и одуулуу сытара. Лэкиэс этэ сала?ан кэннинэн чинэри?нээтэ.
– Баччалаах сири хара?а?а былдьатаары мээнэ с??рэкэлиир сэрэхтээх буолбатах дуо, нохоо? Бу ?л?гэр адьыр?алар ки?илиэхтэрэ дуо. Билигин тор?онноон а?ай сырыттахтара.
– Эс, а?аа, субуйаа?кылаахпын дии.
– Дьэ, хас ботуруоннааххыный?
– Биир, – Лэкиэс б?р?тт?н куттаммытын биллэрбэт буола сатыы-сатыы, боччумнаахтык туттан хоруйдаата.
– Ол биир ботуруон диэн, ??ргэ т?бэстэххинэ тугу абырыай? Чэ, ити хайы?ары ол тииккэ ?й?нн?р. Барыахха, хара?а?а а?ары былдьатыахпыт. Баран и?эн То?уулаахха сылдьан, Харачааспыт ??р?н к?р?н аа?ыахпыт. Ити кыылы кэлин сыар?алаах атынан кэлэн дьа?айыллыа, – инньэ дии-дии, то? мас лабааларын то?уталаан, б?р? ?рд?гэр сабыта быра?аттаата. Аттарын мэ?эстэн, атыыр ??рэ барбыт суолун бата, сиэллэрэ турдулар.
Туо?ахта б?р? айа?ар киирэн биэрэ сы?ан, ийэтиттэн ыарыылаахтык ар?а?ыттан хадьырыйыллан, ?йэтин тухары умнубат улахан ??рэх ылбыта. Сотору биир ханнык эрэ алаас куула тыатыгар кэлбиттэрэ. Харачаас чу?наан ч?рб?лдь?гэс кулгаахтара у?а-ха?ас эргичи?нээбиттэрэ. Сыт ылан т?б?т?н ???э к?т???н, таныыларын тардыр?атан тыбыырбахтаабыта. Онтон аллара туруору сыыр хаарын сэрэнэн тэлэн, кырыытынан хаама-с??рэ былаастаан, алааска киирэн мастар быыстарыгар с?тэн хаалбыта. Атын биэлэр, Сиэллээх биэ хамсаабакка к??тэн турарын и?ин, эмиэ и?ийэннэр, ол-бу диэки тыас и?иллээн турбуттара. Сотору алаас диэкиттэн Харачаас кистиир са?атын истэн, Сиэллээх биэ куула сыырын налыы сирин талан аллара т??эн, биэлэр, кулунчуктар бары субуру?ан батыспыттара. Иннилэригэр эмиэ киэ? алаас нэлэ?ийбитэ. Харачаас утары с??рэн кэлэн ??р?н к??йэн, ха?ыылаах сиргэ илдьибитэ. Туо?ахта иннин-кэннин кэтэнэр, туох эмит туора сыт муннугар охсуллан ааста?ына, тэ?ииркээн ийэтин быттыгар сыстар буолла. Бары да уйул?алара к?пп?тэ, си-дь?гээр аа?а охсон биэрбэккэ, тыа?ыр?аан тахсыбыттара. Ол да буоллар, Харачаас уонна Сиэллээх биэ кинилэргэ ?р?? тыыннарын ?лл?йд??чч?, к?м?скээччи буоланнар, налыйан ха?ыыларыгар тар?аспакка, бэйэ-бэйэлэриттэн чугас сылдьан, киирэн эрэр к?н? сайы?а к?рб?ттэрэ. Кулунчуктар с?п-с?п ийэлэрин соппойон, анаан ха?ыллыбыт оттоох дул?алар быыстарыгар сытаталаан барбыттара. Туо?ахта са?а нухарыйан эрдэ?инэ, Харачаас с?р улаханнык суос бэринэн кистээн дьири?иппитэ. Бары, эмиэ туох эрэ куттал суо?аата дии санаан, ч?рб??н??? т?сп?ттэрэ. Арай Туо?ахта к?рб?тэ, ар?аа чугастаа?ы тумулга а?атын Харачаас курдук б???-та?а атыыр ?рд?гэр урут к?р?н а?арбыт икки атахтаах харамайа аны иккиэлэ?эн к?ст?б?ттэрэ. Харачаас и?эрсийэн ылбытыгар анараа ат эмиэ кистээн дьырылаппыта. Аттаахтар ол кэлэн чочумча тохтоон, тугу эрэ даллаахта?ан, кэпсэтэр дор?оонноро сааскы дьыбардаах киэ?э бы?ыта-орута и?иллэн ааспыта. Туо?ахта туох да куттал суо?аабатын, ийэтин майгытыттан эндэппэккэ билэргэ ??рэммитэ.
Чуга?аан и?эн Лэгиэн Харачаа?а кистиирин истэн долгуйан ылбыта. Хата, онто кини и?эрин билэн кистиир эбит. Лэгиэн Харачаа?ын хаста да баайан с??рдэн, ы?ыахтарга м??э ылаталаан тураллар. Онон миннэрин бэркэ билсэллэр. Оо, Дь???г?й о?ото барахсан ?й?н о?ото сытта?а дии. Харачаас кулунуттан т?р?лк?й? харахха быра?ыллан, кыра эрдэ?иттэн маанылаан, борсоон улаатыннарбыта. Кырдьа?астар ?т?? атыыр о?ото утумнуур, онон кэлин дьо?ун атыыр тахсар чинчилээх диэн саба?алаабыттара оруннаах буолбута. ??р?н энчирэппэккэ бу илдьэ сырытта?а. Лэгиэн, Харачаа?ын хайгыы саныы-саныы, ??р?н аахпыта. Оттон Лэкиэс Туо?ахтата тыыннаа?ыттан олус ??рэн, о?отук с?рэ?э сылаа?ынан битийэ тэппитэ.
Оччолорго биэни мээнэ ыабат этилэр, ы?ыахтарга анаан кымыска эрэ ыыллара. Ол и?ин кулуннар сайыны бы?а ийэлэрин эмсэхтэнэн, к???н бэркэ т?л???йэллэрэ. Туо?ахта дьылыгыр у?ун атахтардаах к??кэйбит ?рд?к моойдоох, сытыы туйахтарын ?рд?гэр чэпчэкитик дугунан, кырыытынан оонньохолуурун ки?и эрэ астына к?р?р?.
