Што праўда, то праўда: страшэнна не любіў гэтых, так званых, арганізаваных, дакладней — напісаных за некага, матэрыялаў, не мог узяць уцям, навошта і каму гэта патрэбна. Ну, зразумела, калі папрасіць у некага, каб напісаў, а потым, калі трэба, паправіць. Гэта — адна справа. Але калі чалавек не хоча пісаць, адбіваецца рукамі-нагамі, калі чалавеку сказаць няма чаго? Выдумляй, пішы нешта за яго… Каму гэта трэба?! Тым не менш, на кожнай лятучцы адно і тое ж: не выконваецца план па арганізаваных матэрыялах, мала выступае кіруючых работнікаў, спецыялістаў, радавых працаўнікоў і гэтак далей. Быццам для некага сакрэт, што гэтыя казённыя, зробленыя абы з рук матэрыялы мала хто чытае…
Было, канечне, заманліва адкараскацца ад іх — яны давалі, бадай, больш клопатаў, чым уласныя, аднак адчуваў, што гэта ў рэдакцыі нікому не спадабаецца, і, падумаўшы, адмовіўся, прытым адмовіўся прыгожа, пры ўсіх: не прыму ніякіх паблажак!..
Янка анямеў ад нечаканасці, разгублена заморгаў і, як толькі закончылася лятучка, адразу ж зацёг у цёмны кут:
— Ты што, ашалеў ці…— пакруціў пальцам ля скроні.— Зрух па фазе?! Асёл! Табе літаратуру трэба рабіць, а не гэтыя дурацкія артыкулы. На якога ж чорта я хадзіў, уламваў шэфа?!
— А хто цябе прасіў? —- буркнуў, падумаўшы: а мо ён знарок хацеў супроцьпаставіць калектыву?
Вялеська нічога не сказаў, толькі глянуў выразна, дакорліва, і стала сорамна за свае непрыгожыя падазрэнні: канечне ж, Янка дамагаўся для яго ад шчырага сэрца, па-сяброўску…
Янка пакрыўдзіўся, надзьмуўся, але ненадоўга: таіць крыўду ён не ўмеў, увогуле, нешта таіць было не ў яго характары.
Назаўтра паклікаў рэдактар, па-бацькоўску абвяў за плечы і пахваліў: малайчына! Мудрацоў на чужым гарбу ў рай ехаць нідзе не любяць. Сцвярджай сябе, заваёўвай пазіцыі…
I ён самасцвярджаўся натхнёна, апантана, удвая, утрая перакрываючы план і па арганізаваных артыкулах, і сваё прозвішча з паўдзесяткам актыўных псеўданімаў не знікала з палос. Неўзабаве, на здзіўленне ўсім, выбіўся ў чэмпіёны па ганарару — абышоў нават свайго шэфа Рыгора Іванавіча, які дагэтуль заўсёды трымаў пальму першынства. Які там ганарар у раёнцы, дробязь, канечне, але і гэтая дробязь шмат што значыла — ва ўсякім разе, вылучала ў лік самых пладавітых, самых патрэбных газеце работнікаў.
Праз нейкі час, сам бачыў, яго аўтарытэт і пазіцыі ў рэдакцыі ўмацаваліся настолькі, што будучае перастала хваляваць, вісець дамоклавым мячом. Бялоцкай да выхаду з дэкрэту заставалася месяцы тры. К таму ж, яна збіралася яшчэ браць водпуск за свой кошт — значыць, наступіць жнівень — ехаць паступаць. Быць таго не можа, каб у гэтым годзе не паступіў! Да практыкаў ставяцца інакш, чым да тых, хто са школьнай парты… Праўда, усё ж смактала страхавітае: а раптам зноў які партыцып устане пнём на дарозе… Ведаў: трэба брацца за навуку…
Але як толькі сядаў за падручнік, незразумелыя суфіксы, прэфіксы, пэрфэкты, плюсквампэрфэкты пачыналі ўпарціцца, ні за што не хацелі лезці ў галаву. Адкладваў падручнік, рашыўшы, што сёння стамлёны, не ў гуморы — засядзе ўсур’ёз заўтра. Аднак і заўтра, і паслязаўтра, і цераз пяць, цераз дзесяць, дваццаць дзён ніяк не мог перасіліць сябе. Чым больш змушаў вучыць, тым большую агіду, ледзь не паталагічную неўспрымальнасць да гэтых прэфіксаў і суфіксаў адчуваў у сабе. Ну і чорт з імі, думаў, адчаіўшыся. Зараз — не тое што летась. Зараз і без універсітэта не прападу — любы рэдактар возьме. Вунь, кажуць, на Віцебшчыне ў кожнай рэдакцыі вакансіі. Зрэшты, і свой, пэўна, не адпусціць — казаў жа пра Вялеську… Узважыць, ад каго большая карысць газеце…
А міжвольная віна перад Вялеськам усё яшчэ працягвала вярэдзіць сумленне. Праўда, не так востра, як раней, але нейкі нядобры астой быў. Хоць не раз думаў: а ў чым яго віна перад Вялеськам? У чым? Калі Вялеська хоча, каб не вытурылі — хай больш шастае па калгасах, а не па вечарынках, хай дае газеце столькі, колькі ён. Не гоніць хай цяп-ляп, абы з рук, каб чахвосцілі ў хвост і грыву на кожнай лятучцы… Зрэшты, мусіць, і хвалюецца дарма: Вялеська, здаецца, і не баіцца страціць сваю пасаду…
Вядома, не ўсё і не заўсёды ішло гладка і ў яго. Было б нават дзіўна, каб у рэдакцыі абыходзілася без гузакоў. У рэдакцыі кожны дзень чакай непрыемнасцей: то недагледзелі пасля машыністкі нейкую лічбу, то не тую літару паставілі ў прозвішчы, то пакрытыкавалі не таго, каго трэба — ды хіба ўсё пералічыш! Жыццё — як на вулкане. Але як прыходзяць нечакана-неспадзявана непрыемнасці, так і забываюцца, ва ўсякім разе ніхто з іх трагедый не робіць…
Урэзаліся ў памяць, хіба, два выпадкі…
Неяк на яго дзяжурстве ў друкарскі цэх прымчаў узбуджаны і заклапочаны Цімох Гаўрылавіч.
— Чарапіца, да рэдактара! — напята і са спачуваннем сказаў ён, і на твары было напісана: непрыемнасці…
У Андрэя ёкнула сэрца: пэўна, нейкае сур’ёзнае абвяржэнне, за нязлоўленую «блыху» рэдактар, канечне, не клікаў бы…
Іван Сцяпанавіч сядзеў хмуры, злы — дабра не чакай, і аж дых заняло, прабеглі дрыжыкі.