Прыйшоў да памяці, толькі калі апынуліся на вуліцы, сталі рассаджвацца ў машыны. Глянуў на ззяючую ад шчасця Таліну — і лютая злосць ускалыхнула душу. Як яна пасмела?! Не прызналася чаму?! Хіба так можна?! Як цяпер у вочы гляне, апраўдвацца будзе як?! Хм, што ёй цяпер — справа зроблена… Скажа: не пытаў, таму і не казала, сам вінаваты, трэ было папытаць… Во так, во так!.. Аблапошылі… Як апошняга цельпука аблапошылі… А цесць! Нябось пасміхаецца, пацірае рукі… Нашы-ы ўмовы-ы!.. Ы-ых, гад печаны!..
А потым было застолле ў рэстаране, прыкрае тым, што ніхто з універсітэцкіх таварышаў не прыйшоў, хоць іх і чакалі. Да самага апошняга моманту не верыў, што не прыйдуць. Пагрэбавалі… А тут яшчэ Ротар Пятровіч выварочваў душу:
— То дзе ж гэта твае дружкі? Несалідна. Я гаварыў…
Што ён мог сказаць?! Ды і ці трэба было казаць што? Цесця хвалявалі не сябры, а заказаныя месцы. Зрэшты, мо гэта і добра, што не прыйшлі,— хоць яны не ўбачаць, не даведаюцца… Адно — сорамна перад маці, бацькам, сваякамі: у іх свае ўяўленні і меркі, для іх — сябры не прыходзяць да самага апошняга чалавека…
А потым яшчэ застолле канчаткова азмрочыў Ротар Пятровіч. Кульнуўшы некалькі чарак, ён са сваёй прамалінейнай бесцырымоннасцю ўзяўся высвятляць адносіны, заяўляць свае выключныя правы.
— Раз ён прыняў нашу фамілію,— без адценняў на жарт грубавата паправіў маці, якую змусілі сказаць тост,— ён наш сын, і забудзьце…
— Ты што гэна, сваток, гаворыш? — сумелася яна, ледзь не ўпусціўшы чарку.— Як гэна — ваш, забудзьце?! Хіба ты яго нарадзіў? Мо ты гадаваў яго? Мо ты, скажаш, вывучыў ва універсіцеці?
— Што гэта значыць?! Што ён рэйдае?! — задзірліва ўскочыў на падмогу ёй бацька. Звярнуўся да дзядзькоў: — Вы паглядзіце, вы толькі паглядзіце на яго!..
Захмялелыя дзядзькі паўскоквалі з месцаў, зашумелі, ваяўніча рушылі на Ротара Пятровіча, гатовыя не толькі на словах, а, калі спатрэбіцца, і на кулаках не даць сваіх у крыўду, адстаяць свае правы:
— Мы-ы табе-е зараз пакажам дзярэ-э-эўню!..
Невядома, чым усё скончылася б, каб не ўмяшалася адміністратарка, пагразіўшы паклікаць міліцыю. Хоць дзядзькі былі ў добрым падпітку, разнерваваныя, але абачліва аселі, а надзьмуты як індык Ротар Пятровіч, перамагаючы свой гонар, вымушаны быў адступіць, папрасіць прабачэння, заявіць, што яго няправільна зразумелі…
Андрэй сядзеў, саромеючыся падняць вочы, не варухнуўшыся, бы ўвесь гэты вэрхал не мае да яго ніякага дачынення. Ён нават недзе ў душы хацеў, каб дзядзькі трохі намялі бакі самаўпэўненаму і бесцырымоннаму цесцю… Потым надышло нейкае ўзбуджэнне, ачумела выпіў пяць чарак запар — і больш нічога не памятае, толькі ўрыўкамі, без сувязі. Помніць, што ноччу пабудзіла ўся ў слязах Таліна, нешта гаварыла пра былога мужа, клялася, што кахае толькі яго, Андрэя, жыць без яго не можа… Помніць таксама, што буркнуў злосна: сучка, і адвярнуўся да сцяны…
Назаўтра ні Ротар Пятровіч, ні Антаніна Акімаўна, ні нават Таліна не пайшлі праводзіць гасцей на вакзал. Бацька, маці, дзядзькі, цёткі былі змрочныя, хмурныя, панура маўчалі. Толькі ля вагона, развітваючыся, маці сказала:
— Не зракайся хоць ты сваіх, сынок. Няма шчасця таму, хто свайго роду-племені выракаецца…— I загаласіла, не саромеючыся чужых людзей: — Што ж ты нарабіў, сы-ы-ыночак?! Куды-ы ж ты ўсу-у-нуўся-я? Чаму-у не знайшоў раўні-і са-абе… Яны ж устыдаюц-ца нас, за людзей не лічаць… За што, за які-ія грахі адабралі-і сы-ы-ночка, ад роду-племені-і адлучы-ы-лі…
Яму і самому хацелаея выць…
Яго прыход у дом Бяскуднікавых, бадай, нічым не парушыў звыклага рытму і ладу, што складваліся, усталёўваліся тут гадамі. Верхаводзіў усім, не, нават не верхаводзіў, а дыктаваў сваю волю Ротар Пятровіч. Шмат што тут было нязвыклым, дзіўным, нават дзікім. Перш за ўсё, хіба, ледзь не забабонны культ Гаспадара, гаспадара нейкага старарэжымнага, дамастроеўскага заводу. Не дазвалялася, напрыклад, садзіцца есці, пакуль на тое не будзе волі Гаспадара, пакуль ён не сербане першы. Гаспадар быў тая інстанцыя, якая прымае ўсе рашэнні, нават самыя дробязныя, мізэрныя, накшталт пакупкі новага чайніка ці выбару маркі туалетнага мыла. Ім усім заставаліся дарадчыя функцыі, абавязак падтакваць ва ўсім, кадзіць фіміям і безагаворачна слухаць. Было амаль фізічнае адчуванне, што хмурная масіўная постаць Гаспадара, як цень Вялікага Інквізітара, засціла ўсё ў гэтым доме, накладвала свой адбітак на кожную рэч, на іх думкі і ўчынкі, на ўсё, што робіцца і што будзе рабіцца заўтра, паслязаўтра, некалі… Яму трэ было ведаць усё: і дзе хто быў, і што рабіў, і з кім сустракаўся, і пра што гаварылі, і што Андрэй піша па начах, уключыўшы святло на кухні, і чаму піша на «наречии», і ў чым прычына, што не ў час прыйшоў дадому, чаму не пазваніў, калі затрымліваўся… Во толькі цікава, са зларадствам думаў Андрэй, куды глядзеў, калі дачка заставалася на ноч у Эдзевай бярлозе?