Адно было незразумела: як трапіла яна сюды? А раптам гэта з яе ляпіў безгаловае цела альбо пісаў сваю Фартуну Эдзя?! Здагадка торкнула непрыемна, глухое расчараванне, горкая крыўда на момант апалілі душу. Не-е, канечне, не! I сляпому відно, што яна тут у першы раз. Пэўна, зманіла сяброўка ці проста знаёмая, абяцаючы немаведама які шэдэўр мастацтва. Во таму выпадкова і трапіла ў гэтую бярлогу. Як ён мог падумаць!.. Ды на такую толькі любавацца, маліцца! Як на Венеру Мілоскую, як на рафаэлеўскую мадонну. Яна сама — найвышэйшае мастацтва, найдасканалейшая гармонія прыроды…
Дзяўчына мела рэдкае імя — Таліна, і гэтае прыгожае імя загучэла для яго, як музыка…
— А цяпер усе сюды!..— урачыста, з ледзь схаваным хваляваннем запрасіў Эдзя ў маленькі пакойчык.
Там ён, пакуль яны разглядвалі эцюды і скульптуры ў першым пакоі, паспеў паставіць на мальберт сваю карціну, прыкрытую кавалкам шэрай матэрыі. Эдзя змусіў нейкі час пастаяць, пачакаць, падрыхтавацца, засяродзіцца, і калі нецярпенне дасягнула патрэбнага накалу — рэзкім рухам сарваў з карціны шэрую матэрыю… I — анямелі, інстынктыўна адступіўшы крок назад, уражаныя, збянтэжаныя, нават напалоханыя. 3 карціны, ашчэрыўшыся, глядзела нейкая пачвара з праваленым носам, гнілымі зубамі, злымі халоднымі вочкамі, мярзотнымі гнайнікамі і струпамі на зямлістым твары. Таліна машынальна закрыла вочы далонямі, уздрыгнуўшы, адвярнулася. Андрэя амаль фізічна праняло халоднай магільнай мярзотай. Толькі Тома (так звалі другую) глядзела на карціну спакойна, нават абыякава.
Эдзя пераможна і трохі паблажліва ўсміхаўся, задаволены зробленым эфектам. Даў нейкі час ачомацца і нецярпліва запытаў:
— Ну як? — I ў яго пытанні быў адказ: канечне ж, каласальна.— Што скажаш?
Андрэй не ведаў, што сказаць. Эдзева «Фартуна» здалася яму насмешкай над мастацтвам, кашчунствам, нейкім вывіхам змрочнай фантазіі, абсурдам, шарлатанствам.
— Карціна, вядома…— Памуляўся, пераступаючы з нагі на нагу.— Уражвае…— Не хацелася крыўдзіць гаспадара.— Настолькі ўражвае, што немагчыма выразіць, сказаць. Трэба час, каб асэнсаваць…
— Чысты, голы рэалізм заўсёды ўражвае, дзейнічае на розум, эмоцыі, псіхіку. Чысты рэалізм — як чорны хлеб, ніколі не прыядаецца…— гучна і завучана прадэкламаваў Эдзя.— Гэта, калі хочаце, зараз маё творчае крэда, мой новы этап! I, запомніце, ён, новы этап, пачаўся з «Фартуны»!..
— Але, згадзіся, голы, анатамічны рэалізм — гэта яшчэ… не… ну, не заўсёды мастацтва…— асцярожна запярэчыў Андрэй, паглядаючы на Таліну, і ўбачыў, што яны з ёй аднадумцы.
Эдзя пакрыўдзіўся.
— А ты, аказваецца, поўны прафан у жывапісе,— задзірліва ашчэціўся ён.— Такі ж прафан, як усе гэтыя дурні, бездары, кан’юнктуршчыкі, аглабельшчыкі з выстаўкома…
Адвёўшы душу на выстаўкоме, ён трохі астыў, пачаў даказваць неад’емнае права мастака на ўласнае бачанне свету, свой стыль, манеру пісьма, быццам гэта нехта аспрэчваў, быццам у тым нехта сумняваўся. Потым зноў узвінціўся, з былой страсцю і катэгарычнасцю перакінуўся граміць рэалізм у Андрэевым разуменні, сцвярджаючы, што такі рэалізм зжыў сябе, вырадзіўся…
— Эдуард,— сціпла ўставіла сваё слова Таліна.— Вы думаеце, нехта захоча трымаць такую…— Паказала на пачвару.— У сябе дома…
Эдзя пагардліва змераў яе з ног да галавы, вочы яго бліснулі нядобра:
— Хай нацюрморты ці базарных лебедзяў трымаюць эстэткі, як ты!..
Усіх, нават Тому, шакіравала гэтая нетактоўнасць. Андрэй і не здагадваўся, што за псіх гэты плюгавенькі Эдзя, хацеў кінуцца на дапамогу Таліне, але яго апярэдзіла Тома:
— А па-мойму, ты, Таліна, памыляешся,— спяшала патушыць пажар яна.— Карціна, несумненна, наватарская, зроблена геніяльна. Толькі ўгледзьцеся: якая думка, якая іронія, які падтэкст! — I, як вопытны псіхолаг, павярнула далей ад выбухова-небяспечнай тэмы: — Эдзечка, а не адзначыць такі поспех — грэх. Праўда ж, сябры?!
Усе згадзіліся: грэх!
Узрушаны Эдзя дастаў з шуфлядкі стала бутэльку, потым, падумаўшы, яшчэ чацвярцінку (на яго жаргоне «мярзаўчык») гарэлкі, чатыры зморшчаныя з падгнілінкамі яблыкі, пажаўцелы кус сала, дзве банкі кількі ў тамаце, паўбохана хлеба, пагнутыя алюмініевыя відэльцы — пэўна, «пазычаныя» ў сталоўцы самаабслугоўвання. 3 другой шуфлядкі выцягнуў немаведама калі мытыя гранёныя шклянкі.
Дружна селі за стол, ратуючыся ад ніякаватай, трохі варожай напятасці, што ўсё ніяк не магла прайсці пасля Эдзевай выхадкі.
Эдзя на правах гаспадара разліў пітво па шклянках. Выпілі, натуральна, за яго поспех і славу першапраходца, пачынальніка новага кірунку ў жывапісе, заснавальніка новай арыгінальнай школы. Эдзя быў улагоджаны, расчуліўся, наліў яшчэ па адной, захацеў сказаць тост, пасля якога змусіў выпіць да дна нават дзяўчат…
Праз нейкі час, калі добра даў знаць хмель і тэма Эдзевай геніяльнасці вычарпалася, затухла, успомнілі пра Андрэевы таленты: узнікла жаданне «прычасціцца паэзіяй, наталіць смагу з яе гаючых крыніц». Па праўдзе кажучы, застаючыся ў цяні, пакуль гаварылі толькі пра Эдзю, ён адчуваў сябе незаслужана абыдзеным, здаецца, нават пакрыўджаным — карцела паказаць сябе ва ўсім бляску, ашаламіць Таліну.