Зноў быў верасень – мусіць, чацвёрты з тых, што Лель правёў тут. Ён павольна ехаў ад азёрнага берага, дзе кіпела работа, вяртаючыся дамоў, да Ружаны і сына, які толькі пачаў хадзіць. Едучы, паглядаў на скалы пасярод воднай гладзі – тыя патроху перайначвалі свой прыродны выгляд, прымалі новае, чалавекам задуманае аблічча. Сярэбраны спеў камянёў плыў па вадзе, а шапаткія дубы на ўзгорках гублялі залатое лісце, і тое плыло, гушкаючыся на азёрных хвалях, быццам чоўнікі. Лель загледзеўся на ваду – і не адразу зразумеў, што конь стаіць на дарозе, фыркаючы, б’е капытом і не кранаецца з месца. Ён зірнуў на ўзбочыну, куды конь баязліва касіў вільготным вокам, і пабачыў, задыхнуўшыся ад неспадзяванасці, белага ваўка, што моўчкі стаяў там, быццам чакаючы. А можа быць, і сапраўды – чакаючы.
Словы застраклі ў Лелевым горле, і ён таропка спешыўся. Воўк кіўнуў яму, быццам добраму знаёмаму, развярнуўся і знік у зарасніках. А Лель рушыў за ім, не шкадуючы ні багатага плашча, ні шытага золатам адзення. І зноў, падавалася яму, свет вакол зыбаўся, і зноў сыходзіліся ў адну кропку няпэўнасць і прадвызначанасць, а голас блізкай прошчы звіваў усё гэта ў адну дрогкую ніць. На імгненне Лелю падалося, быццам ён зноў крочыць між хваляў верасовага мора, і гудуць пчолы, і вецер напоены мёдам, а сам ён – проста шчэпачка, падхопленая ўладнай вадой, кропля расы на сярэбранай ніці павуціння.
А воўк бег наперадзе, час ад часу азіраючыся, нібы ўпэўніваючыся, ці ідзе Лель следам. Лель ішоў – прадзіраючыся скрозь зараснікі, аслізгаючыся на гліністых схілах, спатыкаючыся аб карчажыны. Ішоў доўга, выбіваючыся з сіл, але нарэшце шлях іх, ваўка і чалавека, абарваўся. Воўк прыпыніўся на пагорку пад разложыстым дубам, які глядзеў на возера, на вялікую будоўлю, падобную да чалавечага мурашніка. Лель, аціраючы рукавом твар, акінуў вачыма возера ўнізе, а калі зноў зірнуў на ваўка, таго побач больш не было. Замест яго стаяў Йурай, да дробачкі такі самы, як і колькі гадоў таму. Сціплы дарожны плашч гэтаксама ўкрываў плечы музыкі, а на спіне яго ў скураным чахле ўладкавалася залацістая лютня.
– Ты… – вымавіў Лель дрогкім голасам.
Лютніст нахіліў светлую галаву, дзынкнуўшы завушніцай.
– Я, – адгукнуўся спакойна.
Лель перарывіста ўздыхнуў. Яму падавалася, што, сустрэўшыся, ён засыпле лютніста пытаннямі. Тыя, і праўда, круціліся на языку, але не зляталі, і нешта сціскала горла, і горыч расплывалася ўнутры. Хай Лель і памятаў, што народ курганоў яшчэ доўга не зможа жыць тут, як раней, бо парэшткі халоднага жалеза ўсё яшчэ застаюцца ў зямлі і вадзе, але чалавечая будоўля ў гэтых мясцінах, мусіць, усё роўна падавалася нелюдзям нахабным захопніцтвам.
І Лель мучыўся, хмурыўся – і не знаходзіў патрэбных слоў. А Йурай, быццам не заўважаючы таго, прыглядаўся да возера, да агнёў, што адзін за другім успыхвалі на берагах, апярэджваючы блізкі змрок.
– Замак на возеры, – прагаварыў лютніст нараспеў, быццам спрабуючы словы на смак. – Вежы і зубцы сцен над самай вадой, белыя ветразі і белыя крылы чаек, і люстраная вада, і дубовыя пагоркі вакол. Умацаванне межаў, запалохванне ворагаў, гняздо слыннага роду на доўгія стагоддзі. Усё, што заўгодна. Можа быць, яшчэ і сад дзесь ва ўнутраным дворыку. Можа быць, нават вішнёвы.
– Аднак, – лютніст рэзка павярнуў галаву да Леля, і завушніца знічкаю бліснула ў ягоных валасах. – Што ты будзеш рабіць з нашаю прошчай, Алелька Мядзведжае Вушка?
Лель кашлянуў і адвёў пагляд. Ён сапраўды многа думаў пра прошчу апошнім часам: некаторыя майстры, што працавалі на будоўлі, раілі зрынуць камяні, разбіць іх ды скарыстаць у фундаменце. Але Лель добра памятаў лютніставы словы пра тое, што жывыя камяні сваім спевам спавіваюць і закалыхваюць нешта папраўдзе страшнае, нешта, што без голасу прошчы абудзіцца і вырвецца на свабоду. Ды і сам ён не ўяўляў гэты кут, гэты край без сярэбраных галасоў-ніцей, што цягнуліся ад каменных колаў.
– Я не хачу нішчыць… – загаварыў Лель, але Йурай сурова перарваў яго:
– Але ты нішчыш. Збіраешся, прынамсі. Ты атрымаў збаўленне ад праклёну, – загаварыў лютніст пасля кароткага маўчання. – Ты атрымаў славу ды пашану. Каханне ды багацце. Але гэта недастаткова… Ці не так, чалавечае дзіця?..
Лель, устрывожаны, прыглядаўся да лютніста і спытаў, агаломшаны здагадкай:
– Ты… гэта прадбачыў? Усё гэта… пабачыў, скрозь чары свае?..
Йурай усміхнуўся – востраю ваўчынаю ўсмешкай.
– Можа быць, – адказаў з’едліва. – Можа, я пабачыў усё гэта і нават болей, увесь твой шлях, да самага канца. А можа быць, я сам стварыў цябе, вылепіўшы з нязграбнага кавалка гліны нешта, хоць аддалена падобнае да героя песні.
Лютня ў чахле ў яго на спіне ціхутка ўсхліпнула, і Йурай замаўчаў, падціснуўшы вусны і хмурачыся. Лель хмурыўся таксама, сапраўды пачуваючы сябе бязвольнаю глінай пад рукамі майстра, шчэпкай, падхопленай бурліваю плынню. Або часткаю нечай казкі.
Так жа ён некалі казаў, гэты языкаты лютніст. Іхнія песні абрастаюць плоццю ў свеце пад зорамі. Трохі ўмельства, трохі жывога ўяўлення, трохі музыкі, – нічога складанага, па вялікім рахунку.