Словы – так падалося Ільзе – сапраўды пазвоньвалі, быццам загартаваная зброя, быццам баявая сталь. А яшчэ каталася ў іх рэха той азёрнай музыкі, амаль згубленае, няяўнае, няўлоўнае, і ад гэтага трохі круцілася ў галаве.
– А як магла б звацца ты? – Йурай прамовіў гэта ўслых, але, здаецца, звяртаўся збольшага да самога сябе, чым да Ільгі. Прамовіў – і надоўга задумаўся. Упрост азадачыўся. Мармытаў, пастукваючы пальцам па падбароддзі, што імёны, маўляў, заўжды самае складанае, і дзе б знайсці такое, каб змясціла і сонца, заблытанае ў валасах, і россып пацалункаў вясны на скуры, і ўпарты разлёт броваў – упрост ластаўчыныя крылы.
– Ільга, – рашуча перапыніла яна бязладнае мармытанне.
Йурай наморшчыў лоб і паўтарыў некалькі разоў, нібы спрабуючы імя на смак: «Ільга…»
– Пасуе, – задаволена пагадзіўся паэт. – Неба бачыць, пасуе. Як бы каштуеш салодкі ліпавы мёд – «Іл-л-л-ль…» – і выдыхаеш ад задавальнення – «…га». Быццам запела адліга, быццам узляцела івалга. О, забяры мяне кадук, гэта пасуе!
Тут паэт зірнуў на Ільгу, працяўшы агністым позіркам.
– І вось, – загаварыў, пабліскваючы вачыма. – Ты, дзіця з імем салодкім, як ліпавы мёд, апоўдні крочыш берагам зачараванага возера. У даспеху ды пры зброі, маленькая ваіцелька, ідзеш наўздагон, бегма, берагам – у пагоню за памяццю, за помстаю, за… полымем. І пакутуеш – ці ў парý, ці не позна?
Ільга задыхнулася ад нечаканасці.
Паэт з Курганова Поля быццам здолеў зазірнуць ёй у душу і нахабна, нават не тоячыся, разгледзеў там аж занадта многа.
– Скуль ты ведаеш? – ледзь не крыкнула Ільга. І ліхаманкава думала: сапраўды, як адзін з не-людзей можа гэта ведаць? Ці не таму, што сваімі паскуднымі чарамі пралез у думкі, учапіўся ў душу пачварнымі кіпцюрамі?
Бацька заўжды гаварыў: калі ўжо давялося натрапіць на каго з народу курганоў, трэба трымаць сябе ў руках. Не казаць лішняга, не паказваць свае слабыя месцы. Не даваць магчымасці затлуміць галаву, зацягнуць і зачараваць. Іначай – смерць. А можа, і нешта горшае за яе.
Рукі ў Ільгі ганебна дрыжалі, лязо бацькава нажа з халоднага жалеза рассыпала сонечныя зайчыкі. Яна імкліва нагнулася і нажом – па рэдкай траве, па сухой зямлі – пракрэсліла вакол сябе маленькае крываватае кола. Выпрасталася павольна, цяжка дыхаючы, ацерла з ілба пот. Пярэстая, якая засталася па-за абарончай рысай, ціхенька дакорліва заржала. Кабылку было, вядома, шкада, але, як ні круці, лепей застацца пешым, чым мёртвым.
Не-чалавек сачыў за Ільгай уважліва, нахіліўшы галаву трохі набок, не хаваючы зацікаўленасці.
– А, разумею, – здагадаўся нарэшце. – Ты мяне баішся, чалавечае дзіця.
– Ага, зараз, – змрочна адказала Ільга. – Я цябе не баюся, не-людзь.
Апошняе, мусіць, прагучала б больш пераканаўча, каб Ільгу не білі дрыжыкі.
– Але ты, о бясстрашная, хаваешся ад мяне за халодным жалезам, – небеспадстаўна заўважыў Йурай. – Між іншым, у цябе кола перарываецца. Унь там.
Ільга зірнула сабе пад ногі і праглынула лаянку. Кола сапраўды перарывалася, зводзячы ў нішто ўсе яе абарончыя захады.
– Паслухай, – загаварыў Йурай, уздыхнуўшы. – Я не збіраюся… што там, па-твойму, я намагаюся з табою зрабіць?
– Зачараваць і звесці назаўжды ў вашае нелюдскае падзем’е, – суха мовіла Ільга. І дадала, падумаўшы: – Можа, каб з’есці там, ці што.
Йурай вырачыў вочы. Відаць, уразіўся.
– Ну дык вось: нічога такога я не збіраюся рабіць, – сказаў ён раздражнёна. – Неба бачыць, не маю такой звычкі.
– А музыка? – недаверліва прабурчала Ільга.
– А што – музыка?
– А ў ёй – чары!
Паэт пачухаў у патыліцы.
– Вядома, – паціснуў плячыма. – Вядома, чары. Але, калі заўгодна, не наўмысна. Проста не ўмею іначай. Думаў сабе пра гэтае возера, ну і…
Ільга завагалася. Не-чалавек, здаецца, не хлусіў – ці, магчыма, не асабліва хлусіў. І, верагодна, сапраўды не жадаў паснедаць чалавечынкай.
– Але скуль ты ведаеш пра цмока? – Ільга падбачылася.
Йурай прыўзняў бровы.
– О, – сказаў. – А я і не ведаю.
– Але ж сам толькі што казаў! – зазлавала Ільга. – Пра полымя, пра помсту, пра пагоню!
– Я не ведаю, чалавечае дзіця, – са спакойнай усмешкай паўтарыў не-чалавек. – Я – відуш. Я часам бачу.
Сказаў так проста, быццам Ільга павінна была адразу ўсё зразумець. Яна, вядома, не зразумела. Але паверыць – паверыла. Амаль што.
А цмок з’явіўся тры ночы таму.
Казалі, наляцеў апоўначы, узняўшы крыламі вогненную буру. Закружыў над горадам, дыхнуў агнём – раз, другі, трэці. Вартавыя, вядома, затрубілі трывогу, але што з таго?
Адну з вежаў цмок знёс як бы мімаходзь, адным ударам магутнага крыла, пасля цяжка ўпаў на саламяныя дахі, папоўз – распалены, як метал у кавальскім горне, – апякаючы ўсё вакол, цягнучы за сабою доўгі ўсеяны шыпамі хвост у вогненнай лусцэ. Зямля скаланалася, і вакол быў агонь, і крыкі, і дымны смурод, і гар.
Кагось цмок ухапіў пашчай – толькі бездапаможна храбуснулі косткі ды пырснула барваю. Хтось згарэў жыўцом або загінуў пад разбуранымі сценамі. Тых, каго атрымалася вывесці праз падземны ход, не набіралася і трох тузінаў. Усё збольшага дзеці, жанчыны і старыя.
– Мой бацька – войт, – дадала Ільга, змрочна ўтаропіўшыся ў спакойнае возера. – Быў.