Яны з паэтам сядзелі на тым самым узгорку пад дубам: Ільга спачатку завагалася, але адпачыць усё роўна трэба было б. Кружляючы між бясконцых лясных азёр, упрост выбілася з сіл.
Йурай уважліва слухаў, паклаўшы падбароддзе на пераплеценыя пальцы, яго лютня спачывала тут жа – беражліва ўладкаваная ў траве пад дубам. Ільга, часцяком перапыняючыся, каб знайсці словы, расказвала. Спачатку не хацелася: думак пра тую ноч яна старанна пазбягала, не дазваляючы сабе ўспамінаць. Але, распавёўшы, нечакана адчула, як зрабілася трохі лягчэй. Быццам нарэшце выцягнула стрэмку.
І вось Ільга сядзела на траве, з асалодаю выцягнуўшы ногі, якія гулі ад стомы. Жмурылася на сонцы, падхоплівала лёгкія пасмы з твару. Возера дыхала прахалодай, дубовае лісце перашэптвалася так мірна, так спакойна.
– А пасля ён паляцеў на поўнач. Ну, цмок. У Кудравіцах і Мокрай Дубраве бачылі яго ў небе.
Распавяла пра тую страшную ноч – і ўнутры стала пуста. Быццам толькі-толькі палымнеў цмокаў агонь, спусташаў і пёк. А зараз – згас, пакінуўшы попел і пустку. І цяжкую, даўкую, невыносную, мёртвую цішыню.
– То ты, значыцца, зараз ідзеш па галаву вогненнага цмока? Сама?
Ільга ленавата кіўнула. Паэт падціснуў вусны і прамармытаў нешта наконт таго, што не аматар ён настолькі сумных фіналаў.
– Я табе не нейкая там пяшчотная князёўна, не-людзь, – сярдзіта сказала Ільга. – Мяне, каб ты ведаў, вучылі паляваць.
– Няўжо? На цмокаў?
Тон быў невыносна з’едлівы, але ў нечым паэт з Курганова Поля меў рацыю. Не паспрачаешся асабліва: на цмокаў, хоць вогненных, хоць не, Ільзе паляваць не даводзілася. Пакуль што.
– Высачу пачвару, – цвёрда прагаварыла Ільга, пераконваючы найперш саму сябе. – Высачу, а там яшчэ пабачым.
Каб зусім шчыра, Ільга дасюль неяк не паспела вырашыць, што, уласна, адбудзецца, калі яна знойдзе цмокава логавішча. Увесь час думала: толькі б паспець, толькі б дагнаць. А тады…
А што, уласна, тады?..
Паэт пахітаў галавой.
– Зрэшты, – сказаў задумліва, памаўчаўшы. – Ты ўсё яшчэ можаш дапамагчы мне. А я, у такім выпадку, дапамагу табе.
– Ты так і не сказаў, у чым патрэбная дапамога, – з прахалодай заўважыла Ільга. – Можа, я і не пагаджуся.
І дадала пра сябе: «Вядома, не пагаджуся. Не хапала яшчэ – абяцаць штосьці каму з не-людзей. Што б на гэта сказаў бацька, заўжды такі мудры, такі асцярожны?»
– Я згубіў… адну рэч, – Йурай мякка ўсміхнуўся. – І, мяркую, што менавіта ты, не-князёўна, дапаможаш мне яе адшукаць.
– Утапіў, мабыць, у возеры штось? – са змрачнаватай радасцю здагадалася Ільга. – З п’яных, мабыць, вачэй?
І сурова адрэзала:
– Нават і не спадзявайся, я нырца даваць за тваімі трантамі не буду.
Яна не паспела дагаварыць: паэт з Курганова Поля зарагатаў. Захлынаўся смехам, хапаючыся за жывот, аціраў слёзы.
Праз колькі імгненняў яго нястрымнага рогату Ільга палічыла патрэбным абразіцца.
– Чалавечае дзіця, – глуха мовіў Йурай, сяк-так супакоіўшыся. – Ты… О, Неба бачыць… Я ж меў на ўвазе натхненне.
Ільга насупілася. А паэт, трохі аддыхаўшыся, загаварыў пра Курганова Поле, пра спаборніцтва паэтаў на княжым двары.
Каваны радок значыць куды болей за заточаны кавалак металу. Адно важкае адважнае слова перамагае і пераважвае ўсе астатнія, хоць бы і сказаныя самым магутным з уладароў свету.
Курганова Поле спавіта чарамі і песнямі. Адно не існуе без другога, жывіцца адно адным. Песні адбіваюць свет, быццам люстра, і свет, адбіваючыся, змяняецца – па волі таго, хто сплятае словы. Калі, вядома, хапае майстэрства і агню ў сэрцы. І – натхнення.
Старыя гісторыі паступова пакрываюцца пылам, і словы, старанна сплеценыя калісь, губляюць свае чары і моц.
– Проста ўсё не тое і не так, – казаў Йурай, не хаваючы агіды. – Бляклае, бездапаможнае, брыдкае. Не атрымліваецца, не даецца, слізгае з пальцаў, так што – не ўхапіць.
Ён нават раззлавана стукнуў кулаком па выгнутым корані, які змяіўся ў траве побач.
Чароўная азёрная музыка досыць жыва помнілася Ільзе, і гэтая музыка не была ані бляклай, ані брыдкай. Была – сапраўднай.
– Таму я блукаю, – паэт кіўком паказаў на возера, і самацвет у ягонай завушніцы бліснуў ярчэй. – Шукаю нечага. Новага. Незнаёмага.
– Дзеля песень?
– Дзеля іх, – вельмі сур’ёзна пацвердзіў Йурай. – Нельга ж, пагадзіся, зноў і зноў апяваць подзвігі Вотана Косткасея.
Паэт прачысціў горла, паморшчыўся і напаўголаса дадаў, што незадаволены Косткасей усё роўна за тое апяванне абяцаў зламаць ягоную, Йурая, лютню аб ягоную ж галаву.
– Хто-хто, а ён, чалавечае дзіця, свае абяцанкі выконвае.
«Што ж я тут раблю, – запознена падумала Ільга. – Сяджу пад вячыстым дубам на беразе зачараванага возера, размаўляю пра песні з не-людзем. І нібыта так і трэба».
Яна паглядзела на ўпартыя кропкі мурашоў, што адна за адной жывою ніткай цягнуліся між каранёў, на пярэстую кабылку, што мірна пасвілася непадалёк. Зірнула і на возера – чамусь падалося, быццам над спакойнай вадой вось-вось вырастуць белыя вежы, і сцены, і сцягі, і сярэбраныя званы загудуць на ўсю ваколіцу. Ва ўсякім разе, калі б зачараваны горад раптам узнік на месцы возера, Ільга зусім не здзівілася б: мусіць, перайшла тую мяжу, дзе магла здзіўляцца.