Сцежка ішла пад адхон – паступова, нетаропка. Дрэвы, старыя, моцныя, прагна ўпіваліся каранямі ў глебу, абступалі, варожа ціснулі з бакоў і зверху. Ад гэтай цеснаты, ад цяжкога паветра, напоенага водарам смалы, рабілася трохі ніякавата. Калматыя цені ад яловых лап дрыжалі ў няпэўным святле, падбіраліся бліжэй, быццам хацелі ўхапіць. Праз якую сотню крокаў у Ільгі ацяжэла галава, і падавалася, што ўсё гэта – адзін страшны сон пра бясконцы цёмны лес, якому ні пачатку няма, ні канца.
Йурай лёгкай хадой бязгучна ішоў наперадзе і, не зважаючы на варожыя цені, гаварыў. Голас ягоны сплятаўся з галасамі чароўных агнёў, расцякаўся між дрэваў, падганяў ачмурэлую Ільгу і знепакоеную пярэстую.
Гаварыў ён пра самыя дзіўныя рэчы: пра даўнія-даўнія часы, калі твар гэтай зямлі быў зусім іншы, калі шляхі рэк пралягалі іначай, калі даліны мерылі цяжкімі крокамі, скаланаючы зямлю, нябачаныя звяры. Дзікая Пушча была зусім маладой, сягала ад свінцовых хваляў Паўночнага мора і да шумнай салёнай вады на поўдні. Пушча поўнілася галасамі і рухам, поўнілася таямнічым новым жыццём.
А пасля прыходзілі на снежных крылах завей доўгія-доўгія зімы, і пад халоднымі зорамі лёд наступаў з далёкіх адгор’яў, несучы за сабою выгнаннікаў гор – валуны. Лёд глыбока ўразаўся ў цела зямлі, перакройваў па-свойму – і вырасталі ўзгоркі, і распаўзаліся яры, і ўзнікалі з расталага лёду азёры, а валуны, поўныя вечнага суму па згубленых вяршынях, заставаліся на варце новага ладу, урасталі ў зямлю.
Ільга слухала. Перад сівой даўніной схілялі галовы непрыязныя чалавеку дрэвы, і дыхаць было лягчэй, і крокі нанізваліся адзін па другім, быццам пацеркі на доўгую-доўгую нітку.
– Адкуль ты ўсё гэта ведаеш? – падала голас Ільга. Выйшла сіпата, нібы маўчала з тых самых пракаветных часоў. Йурай толькі засмяяўся і адказваць не стаў.
Чым ніжэй спускаліся, тым радзейшым станавіўся ельнік, тым болей прыбывала святла. Хутка чароўныя агеньчыкі над сцежкаю па чарзе пабляклі і згаслі, і толькі той першы, прывідна паўпразрысты ў дзённым святле, яшчэ доўга круціўся ў Йурая над плячом.
А дзень даўно пераваліў за палову, і сонца няўхільна апускалася ўсё бліжэй і бліжэй да сіняй стужкі ракі. Лес на даляглядзе падсунуўся бліжэй, клубы дыму над ім пацямнелі і пабольшалі. Зараз нават Ільга ўхапіла праз ноздры тонкі, ледзь улоўны, але несумненны смурод, які насіўся ў паветры.
Плынь, што падала з таго абрыву, дзе яны нядаўна стаялі, гледзячы на даліну, рассыпала дробныя іскрыстыя пырскі, шалёна круцілася між вільготных льсняных камянёў. Спусціўшыся ніжэй, плынь раздавалася ўшыркі і прыцішвалася, абрастала трыснягамі, несла хвалі спакойна і размерана. Але тут, у сваёй каменнай калысцы, плынь неўтаймавана білася, і шалёна танчыла, і звінела, падавала радасны голас.
Ля гэтай гаваркой плыні і прыпыніліся – адпачыць і напіцца чысцюткай халоднай вады, ад якой ламіла зубы. Ільга, напіўшыся ўдосталь, рашуча плюхнула з прыгаршчаў вадою сабе на твар, на шыю. Пасля трэсла намоклымі валасамі, спрабуючы аддыхацца – да таго займала дыханне ад бадзёрага холаду, ад няўмольнай ледзяной свежасці.
Йурай тым часам асядлаў пляскаты камень і, легкадумна боўтаючы нагамі над ашалелай вадой, важдаўся са сваёй лютняй, бязладна перабіраючы струны.
Лютня пад яго пальцамі загаварыла на птушыны лад: то падавала голас на манер жаўтагрудай сініцы – «Дзілін-дзілін!», то клекатала па-буслінаму, то пасвіствала і шчоўкала малінаўкай. Ільга ледзь прыслухоўвалася, пакуль паіла пярэстую, а калі зноў павярнулася да паэта, то побач з ім ужо сядзела, паважна ціўкаючы, некалькі дробных камячкоў пер’я. Ад рэзкага руху Ільгі маленькія госці жвава разляцеліся ўрассыпную, і адна з птушак ледзь не мазнула ёй па шчацэ цёмным крыльцам.
– Гэта… што зараз такое было? – спытала Ільга шэптам. Азірнулася, спрабуючы пабачыць, куды зніклі птахі.
– Весткі, – спакойна адказаў Йурай, і відавочна было, што болей тлумачыць не збіраецца. І не столькі праз сваю фанабэрыю – проста не ўяўляе сабе, што камусь тут могуць спатрэбіцца тлумачэнні.
Ільга дакорліва пакруціла галавой. Вядома, чаму б і не? Выпявае чары, абрастае ваўчынай поўсцю і размаўляе з птушкамі, і ўсё з такім выглядам, быццам толькі так і трэба, быццам нічога ў гэтым дзіўнага або выключнага.
«Для не-людзя», – дадала пра сябе Ільга.
Пусты з самай раніцы страўнік нарэшце падаў голас, і ўсе напружаныя думкі пра цмока неяк саступілі звыклай жыццёвай патрэбе. У торбе ля сядла мусіла застацца колькі лустаў хлеба і, магчыма, кавалак сыру. Можа быць, нават трохі падсохлай вяндліны. Вядома, не немаведама якія прысмакі, але хоць нешта, каб падмацаваць сілы.
– Гэй, ты, птушыны паэт, – паклікала Ільга. – Мо падсілкуешся?
Паэт уважліва зірнуў на працягнутую яму хлебную лусту, на белы авечы сыр, на вэнджанае мяса. Прыўзняў бровы.
– О, – выгукнуў ён няўпэўнена. – Не думаю, што мне варта…
Ільга сурова звяла бровы.
– Эй, – сказала. – Нават калі на скарынцы і ёсць трохі цвілі, няма чаго нос адварочваць. Падумаеш, цаца.