– Што ж, мост там сапраўды ёсць, – адказаў Йурай, з асалодай пацягваючыся. – Каменны. І сапраўды лядашчы. Ад цмокавых пячораў вярсты тры. Але гэта, вядома, напрасткі.
– То бок, гэта для ваўка там тры вярсты, – прабурчала Ільга. Паэт паківаў, зірнуў на Ільгу і ўсміхнуўся ледзь заўважна, самым краёчкам вуснаў.
– Паспі, чалавечае дзіця. Ночы слепяць вочы, а раніца – зладзіцца.
Сонная Ільга ўпотайку пазяхнула ў кулак.
– А сам? – спытала строга. – Ізноў жа бегаў ваўком абы-дзе. Стаміўся, мусіць, як… хм… сабака?
Йурай папляскаў у ладкі.
– Анічога ад цябе не схаваеш, – заўважыў весела. І дадаў мякчэй: – Спі, Ільга, спачывай. Заўтра доўгі-доўгі дзень.
Ільга сяк-так уладзілася на пасцеленым на траву плашчы, скруцілася, падклаўшы руку пад шчаку. Прыплюшчыла вочы – і адразу ж рэзка правалілася ў сон, цёмны і глыбокі, як начное неба, без сненняў – і трывожных, і радасных. Прачнулася таксама рэзка, прахапілася ў адзін момант, быццам нехта штурхануў, быццам і не спала зусім. Вогнішча апала, полымя сышло ў вуголле, адпачывала ў прыску. Па зямлі адчувальна цягнула халадком і пахам попелу, і ныла спіна, і галава была мутная ад кароткага сну. Яшчэ не развіднела як след, але па даляглядзе на ўсходзе ўжо прайшла светлая палоска, якая ўсё шырылася, ружавела, а зоры дрыжалі, цьмянелі, знікалі. Саступалі месца новаму дню.
Йурай сядзеў тут жа, зусім побач, быццам і не крануўся з месца, важдаўся са сваёй лютняй, схіліўшы светлую галаву. Лютня ціхенька дзынкала, шчодра рассыпаючы прыгаршчы спеўнай сярэбранай вады, а незадаволены паэт моршчыўся, і хмурыўся, і шаптаў засяроджана:
– Не тое. Не так! З-зараза…
І спеўная вада слухмяна адкатвалася назад, ізноў звівалася ў мудрагелісты ўзор, зноў рассыпалася, вірыла, узвівалася. Мусіць, падобна гучала чароўная музыка над возерам – у Ільгі ад аднаго ўспаміну закруцілася ў галаве, бо ажыло рэха той песні пад зводам чэрапа.
Добра было ляжаць вось так, зябка скурчыўшыся пад плашчом, ля згаслага вогнішча, глядзець праз прымружаныя веі і слухаць ціхуткую кволую музыку, заключаную ў кола бясконцых паўтарэнняў. І не варушыцца, і нават дыхаць цераз раз, каб нічым не выдаць сябе, каб ціхмяны спеў мог падоўжыцца, патрываць яшчэ хаця б трошачкі.
– Ну, добрай раніцы, – раптам няголасна сказаў Йурай, не падымаючы галавы. – Трэба ўставаць, Ільга. Час.
Яна падскочыла ад нечаканасці, паружавела і села, затрэсла галавой. Воі з Вугеркі таксама ўжо не спалі – перагукаліся, перакідваліся жартачкамі і лаянкай, згортвалі шатры, сядлалі коней. Ільга, пазяхаючы, неслухмянымі рукамі скруціла плашч, пайшла па роснай траве да пярэстай, што пасвілася непадалёк. Кабылка заржала прывітальна, сунулася носам Ільзе ў плячо, старанна вымагаючы пачастунак.
– Потым, – паабяцала ёй Ільга. Пярэстая з’едліва чмыхнула – мусіць, паспела набрацца ганарыстасці ў аднаго паэта з Курганова Поля.
Дубыніч, падобны ў ранішнім паўзмроку да жывога пагорка, адно з ускудлачанай барадой, ужо ў поўным узбраенні цяжка тупаў вакол коней. Пакрыкваў, падганяў сваіх малайцоў, нават пагражаў камусь кулаком. Пабачыў Ільгу і прыпыніўся, паважна кіўнуў са сваёй вышыні.
– Будзем, дзеўка, спадзявацца, што ўсё зладзіцца.
– Будзем, дзядзька, – адгукнулася Ільга, пагладжваючы пярэстую па шаўковай шыі. Дубыніч гучна засоп, нават раскрыў быў рот, каб нешта сказаць, але ў самы апошні момант перадумаў.
– То стрэнемся на Калінавым мосце, – кінуў толькі, нейкі прыцішаны і пахмурны, як стылы восеньскі ранак, позірк.
Затрубілі ў баявы рог. Гарачыя шэрыя коні хрыпелі, закідваючы галовы, білі капытом, прадчуваючы дарогу. Вершнікі з Вугеркі, усе ўкрытыя чырвонымі плашчамі, са сваімі мядзведжымі шчытамі за плячыма, урэшце крануліся з месца – з шумам, тупатам, свістам. Ехалі на захад, да зялёных узгоркаў, аб’язджаючы цмокаў лес па дузе, і хутка зніклі, расталі ў прыцемку. Ільга колькі часу глядзела ім услед, кусаючы вусны, адчувала сябе да крыўднага маленькай і слабой. Пасля прыкрыла вочы і глыбока ўдыхнула, прагна ўцягваючы ў сябе водар вільготнага лугу.
– Хадзем, – мякка мовіў Йурай, паклаўшы ёй руку на плячо. – Час.
Пайшлі.
Цмокаў лес набліжаўся быццам сам па сабе, незалежна ад Ільзіных высілкаў, быццам па сваёй волі – спачатку на крок, а там – і на два, і на дзясятак. Разрастаўся наперадзе, шырыўся, пакуль, нарэшце, не раздаўся ўбакі, распаўшыся на асобныя дрэвы – ясені, елкі, хвоі, на зараснік у падлеску – шызыя трапяткія парасткі асіны, пахкія белыя воблакі чаромхі, разное лісце малінніку. І рассыпаўся на колеры, пахі, птушыныя галасы, аглушыў і збянтэжыў. Ільга неяк падсвядома чакала жудаснага мёртвага месца, з абвугленымі галінамі, з выпаленай зямлёй. А лес – жыў.