– Воі кагось з вашых князькоў, – упэўнена адказаў Йурай. – З тых князькоў, хто бліжэй. Пабачылі цмока ў небе – і вырашылі праверыць.
– Але чаму тады яны тут? – гнеўная Ільга нават прытупнула. – Іх жа там, мабыць, да халеры! Яны б маглі…
– Не маглі, – па-воўчы ўсміхнуўся паэт. – Вядома, і не змогуць.
Злавіў на сабе непаразумелы пагляд Ільгі і патлумачыў:
– Так і смярдзіць жахам. Нават адсюль.
– Дык і нядзіўна, – разважліва сказала Ільга. – Пад самым жа, лічы, цмокам сядзяць.
На лузе навальніца, нарэшце, дакацілася да іх. Загусцела, застыла паветра. У сіняватым святле рэзка пасыпаліся долу хвосткія ніці вады, з сілаю забілі па зямлі, па свежай безабароннай зеляніне. Бліснула вусцішным блакітам зусім побач, пранёсся высока аглушальны грукат – голас раз’юшанай буры.
– Хто ідзе? – хрыпла крыкнулі Ільзе ад белых шатроў, ледзь перакрываючы ўдары цяжкіх кропляў ды грымоты. Воя ў чырвоным плашчы паўзверх блішчастага панцыра было ледзь відно за палосамі дажджавой вады.
– Паварочвайце, – казаў вой. – Не чулі, ці што? Цмок!
– А я на таго цмока і палюю! – упэўнена адказала Ільга.
– Ну-у? – здзівіўся вартавы, нават прысвіснуў. Азірнуўся нейк бездапаможна, быццам шукаючы парады ці падтрымкі, – і таропка адсунуўся, саступаючы месца камусь мажному ды медзведзяватаму. Ільга закінула галаву і далёка наверсе разгледзела цёмную кучаравую бараду.
– На цмока? – прабасіла з барады. – Хто? Ты, дзеўка?
– Я, – Ільга расправіла плечы. З барады пырснула кароткім здзеклівым смехам – як сабака ўзбрахнуў. А пасля барада спусцілася ніжэй, бо ўладальнік яе нахінуўся, каб лепш разгледзець Ільгу. Тая змрочна ўтаропілася ў крывы гарбаты нос, што вытыркаў з барады, і маленькія шэрыя вочкі. А барада гаварыла так:
– Ну, во толькі цябе нам і не хапала, дзеўка. Зусім, бач, не ведалі, што й рабіць – а тут, каб цябе трасца, такая дапамога. І як, хвароба яе вазьмі, клятая мамка цябе з-пад спадніцы сюды адпусціла?
– Я іду з Лыцавічаў, – холадна прагаварыла Ільга. – Тры дні ўжо іду за гэтым цмокам. Па яго галаву іду.
– Дык ты… з Лыцавічаў? – барада прачысціла горла. – З тых, што пагарэлі ўшчэнт?
Ільга кіўнула. Барада ўздыхнула – як кавальскія мяхі – і прашыпела невыразную лаянку.
– Ну, то хадзем, дзеўка, – запрасіла, махнуўшы агромністай рукой на шацёр. – Хаця б абсохнеш, ці што.
І пагрозліва гыркнула зверху на вартавога, якому Ільга перадала аброць пярэстай:
– А ты, каб цябе трасца, глядзі мне тут.
У шатры цьмяна гарэлі свечкі, мяккія цякучыя цені слізгалі па вялікім круглым шчыце са старанна вымаляваным гербам – чырвоны мядзведзь, што трымае белы рог. На пасцеленых ваўчыных шкурах быў з непрыхаванай любасцю ўладкаваны доўгі меч, на клінку якога цьмяна паблісквалі руны. Йурая ад гэтага відовішча злёгку перасмыкнула: ці то гэтак уразіўся шматлікімі ваўчынымі шкурамі, ці то і меч быў не абы-які, а з заклятага халоднага жалеза. На груба скалочаным стале пасярод шатра расклалі мапу, прыціснуўшы краі пергаменту цяжкім кубкам, паляўнічым рогам і свінцовай гербавай пячаткай з мядзведжаю выявай.
Барада цяжка села на дубовую калоду, глядзела з-пад кусцістых чорных броваў шэрымі ўважлівымі вочкамі.
– Тамаш Дубыніч, – назвалася. – З Вугеркі. Князеў брат. А ты, дзеўка з Лыцавічаў?
– Ільга.
Шэрыя вочкі спыніліся на Йураі, вывучылі ўважліва. Дубыніч незадаволена цокнуў языком.
– Ідзеш па галаву цмока і цягаешся з не-людзем. Трасца, дзеўка, я нават і не ведаю, што горш.
– О, і не даведаешся, – нявінна азваўся Йурай. – Асабліва пра першае.
Ільга таўканула языкатага паэта локцем. Дубыніч выскаліўся, паказаўшы рэдкія жаўтаватыя зубы.
– Бач, – працадзіў. – Размаўляе тут яшчэ.
– Гэта мой памагаты, – паспешліва ўклінілася Ільга. – Мой сябар.
Дубыніч засмяяўся на свой лад, сіпла і гаўкліва. Пасля пазмрачнеў.
– То гэта не-людзь, значыць, напеў табе ў вушы, быццам зможаш забіць цмока? Ды яшчэ зусім адна?
– Не адна, – важка вымавіў Йурай. Дубыніч грэбліва звузіў вочы.
– Чаму вы тут? – спытала Ільга нецярпліва. – Цмок жа засеў у лесе.
– Думаем, – адказаў Дубыніч, скрывіўшыся.
Думалі яны, як выявілася, з заўчорашняй раніцы. Уночы ў небе над Вугеркай варта заўважыла цмока. Вырашылі – трэба прасачыць за пачварай.
– Бачылі тое папялішча на месцы Лыцавічаў, – Тамаш Дубыніч патрос барадой. – Частцы сваіх вояў, бач, я загадаў застацца з пагарэльцамі. Буданы памагчы зладзіць, упаляваць там чаго.
Ільзе перахапіла сутаргай горла.
– Дзякуй, – ледзьве выціснула з сябе.
– Тут дзякуй, дзеўка, не дзякуй, усё адно, – Дубыніч пакруціў крывым носам. – У логавішча цмокава лезці – смерць, гэта ясна. Я сваіх людзей, бач ты, у цмокаву пашчу кідаць не надта ахвочы. Во і сядзім. Была адзін час думка – лес падпаліць, каб гада выкурыць адтуль.
– Глупства ж чыстае, – чмыхнуў Йурай.
Дубыніч зноў ашчэрыўся на яго і з пагрозлівым хрустам размяў магутную шыю.
– Агнём звера ніяк не выкурыш, – таропка патлумачыла Ільга. – І праўда, глупства: цмокі ж цеплалюбівыя. Гэты шчэ й вогненны.
– «Цеплалюбівыя» яны, трасца іх вазьмі, – недаверліва прабурчаў Тамаш. – Нос яшчэ не адрос, а, бач ты, цмачыную завядзёнку яна ведае.