Яна ехала ў тралейбусе, паклаўшы невялікі чамаданчык на калені, і паглядала ў акно. Шалёная злосць, крыўда, ад якой муціўся розум, даўно прайшла, скруцілася клубочкам на донцы душы, як сыты сабака. Ёй ужо шкада было і Ірыну, і Чумакова, і Жураўскага, і яго жонку — усіх, чыё жыццё, чые лёсы яна сёння так бязлітасна паламала. Яна ведала нястрыманы характар Валянціны Іванаўны, Арсен у свой час багата расказаў Алачцы пра яе, і нібы бачыла, як тая бяжыць на пачатку сёмай на вуліцу Дзімітрава, у яе кватэру, каб застукаць іх. Чумакоў не пабяжыць, усё-такі мужчына, ён так сябе не зняважыць, а вось жанчына, звар’яцелая ад рэўнасці, прыбяжыць,— і што там будзе, божа літасцівы, што там будзе!..
Бедная Ірына, з халоднай яснасцю падумала Алачка,— я сама справакавала яе і сама прадала, а чым жа яна вінаватая, што пакахала гэтага нягодніка? Яна была мне добрай сяброўкай, шчырай, спагадлівай, сапраўды ж, калі я захварэла, яна з месяц не адыходзіла ад мяне, як маці, а ў яе ж не менш клопату, чым у маіх дзяўчат. I хоць для кожнай з іх я зрабіла куды болей, чым для Ірыны, ніхто не няньчыўся са мною, як яна. Я прадала яе, хоць бы я не званіла Чумакову, дрэнь гэтакая, навошта я яму пазваніла, я ж хацела насаліць толькі Жураўскаму, а для гэтага дастаткова было пазваніць яго жонцы. Дык жа не, мне хацелася выпэцкаць у гразі іх абаіх, яе шчасце стала мне ўпоперак горла, і я не змагла з ім змірыцца. Чаму яна, а не я, чым яна ўжо гэтак лепшая за мяне? Ну, ростам вышэйшая, але ж каханне на метры не мераюць, ну, можа, трошкі прыгажэйшая з твару, дык жа і з твару, гавораць, не ваду піць. Яна ж таўсцейшая за мяне, раскармілася за апошнія гады, і вочы касаватыя, і ногі як бутэлькі. Можа, больш начытаная, больш інтэлігентная? Не ведаю, не ведаю, я ніколі не адчувала сябе побач з ёю дурніцай, пра што ні ўзнікала б гаворка: пра новыя работы Глазунова і Савіцкага, Плісецкай і Абразцовай, Свірыдава і Рыхтэра, Айтматава, Быкава, Вазнясенскага…
За што наогул мужчына кахае жанчыну? За нейкія пэўныя якасці? Глупства, за якасці жэняцца — гаспадарлівая, працавітая, ласкавая… Вядома, калі жэняцца без кахання, калі іх, гэтыя якасці, ацэньваюць, як халадзільнік у магазіне. Лепш набыць ЗІЛ, чым «Юрызань», ён надзейны ў рабоце, вялікі, ціха працуе… А вось за што кахаюць? Няўжо каханне — вечны самападман, чароўная казачка, прыдуманая пісьменнікамі і паэтамі? Не, я сама кахаю, я ведаю, што гэта не выдумка, што гэта дзівоснае пачуццё, калі хочацца смяяцца і плакаць адначасова. За што людзі любяць кветкі, сонца, лес, зоркі ў небе… За тое, што яны ёсць, за тое, што яны ўпрыгожваюць наша жыццё, надаюць яму нейкі сэнс, якога мы і самі часам не можам зразумець. Відаць, тое ж і з каханнем. Кахаюць не за што, не за нешта, каханне — гэта стан душы, а не стан разважлівага розуму, гэта душа, якой раптам адчыняецца ўсё хараство, уся прыгажосць сусвету.
Вось такой стала мая душа, калі я адчула, што кахаю Ареена.
Гэты таўстун Лаўрыновіч… Гэта ж яму я ўрэшце павінна дзякаваць за тое, што хоць нядоўга, але адчувала сябе шчаслівай,— а колькі на свеце жанчын, што і жыццё пражывуць, а так і не зведаюць, з чым яго, тое шчасце, ядуць... І я ж пашкадавала яму сёння раніцай дзесятку! Божа, божа, якая нізасць, якое свінства, я ж ніколі не была сквапнай, няўжо мала таго мярзотнага, агіднага, што жыве ўва мне? Не, пэўна, не, мяне ўжо трэсла ліхаманка, як яна трасе, відаць, кожнага, хто рыхтуецца да забойства, я ўжо адчувала сябе забойцам, ужо пераступіла ў душы цераз нейкую рысу, пасля якой чалавек перастае быць чалавекам,— вось чаму я не дала яму грошай…
За акном тралейбуса мільгалі старыя дамы МаскоўскаЙ вуліцы, брудныя, абшарпаныя. Вось тут, на рагу, кадя гастранома, яна сустрэла Лаўрыновіча, потнага, заклалочанага, з пластыкавай сумкай у руках і нязменнай цыгаркай у роце.
— Дрэнь справы, старая,— сказаў ён, пыхкаючы дымам і выціраючы лоб бруднай пакамечанай насоўкай: Лаўрыновіч усіх называў «старымі», нават сваіх дзяцей.— Жураўскі з жонкай распляваўся, а сам захварэў, ляжыць у бальніцы адзін, як сабака, а мяне, як на тое, у камандзіроўку выперлі, праз гадзіну трэба ў Брэст ехаць на тыдзень. Схадзіла б хоць ты да яго, га, старая?.. Ты ж яго ведаеш, цудоўны чалавек, а жыццё нейкае нягеглае, ліха яго матары.
Яшчэ нічога не вырашыўшы, яна спытала, у якой бальніцы, у якой палаце ляжыць Жураўскі, і нават забылася на тую размову, а ранічкай яе нібыта чорт падхапіў з пасцелі. і яна кінулася на кухню варыць булён: якраз учора купіла свежую курыцу.
