Жураўскі ўспомніў, як зусім яшчэ маладым журналістам ляцеў на Брацкую ГЭС. У Маскве на бліжэйшы рэйс да Іркуцка месцаў не было. Дыспетчар па транзіце паслаў яго да начальніка змены, той — да начальніка аэрапорта. Начальнік аэрапорта пакруціў у руках яго камандзіроўку, чырвонае рэдакцыйнае пасведчанне і паслаў яшчэ далей…
— Не дурыся, хлопча,— стомлена сказаў ён.— Ну, прыляціш у Іркуцк на тры гадзіны пазней, ну, дабярэшся ў Брацк не сёння, а заўтра… Што яна, уцячэ, твая ГЭС? Вякі прастаіць, і чорт яе не возьме.
Але яму трэба было быць у Брацку не заўтра, а сёння, менавіта сёння, на ім скура гарэла — упершыню такое адказнае заданне, камандзіроўка за межы рэспублікі, на найвялікшую будоўлю камунізму! — і ён упёрся як бык. Зніміце восемдзесят кілаграмаў багажу, я пастаю, нічога са мной не зробіцца. Памяняйце рэйс каму іншаму, я ж лячу на такім важным заданні… Я буду скардзіцца ў Міністэрства грамадзянскай авіяцыі, у ЦК КПСС…
Ён крычаў і лаяўся, пакуль начальнік не выгнаў яго з кабінета.
Жураўскі прыляцеў у Іркуцк наступным рэйсам, на тры гадзіны пазней. Самалёта на Брацк ужо не было, прасядзеў да раніцы на аэравакзале. I там даведаўся, што «Ту-104», які выконваў папярэдні рэйс, разбіўся пры пасадцы і ўсе пасажыры і экіпаж загінулі. Якраз тады, ноччу, ён упершыню пачуў дурную прыпеўку, якую п’яны, аброслы дзікім валоссем чалавек у штармоўцы і цяжкіх балотных ботах ціхенька напяваў на матыў жалобнага марша:
«Ту-104» — самый лучший самолет,
«Ту-104» — самый лучший самолет,
Сто-о пассажнров,
Сто-о пассажиров,
Сто пассажиров на бо-орт он берет…
3 таго часу ён смела лётаў на ўсіх самалётах і верталётах, куды б ні заносіў яго журналісцкі лёс. Паверыў: каму суджана быць павешанаму, той не ўтопіцца.
Дык што — лёс?
I пад машынай ты не загінеш. Якія яшчэ варыянты?
Варыянтаў заставалася безліч. Што зорак у небе.
Слёзы цяклі з яго вачэй, збягалі па барадзе, казыталі шыю, але не прыносілі ні аблягчэння, ні ачышчэння. Душа яго блукала ў цемры, і не было вакол нікога і нічога, каб вывесці яе адтуль. Літасці маліў ён, літасці, а ў каго маліў? Ціха было вакол, толькі кран на кухні за сцяной капаў, адлічваў секунды жыцця: кап-кап-кап… Жыццё сцякала кроплямі вады, гублялася ў пяску забыцця, няўхільна набліжала яго да апошняй рысы. Кап-кап-кап… як малаточкам па галаве. Бедная Алачка, яна ўжо перайшла гэту рысу. Так прагла шчасця, маленькага, ціхага чалавечага шчасця: не варыць адну талерку баршчу або супу, варыць цэлую каструлю, карміць сям’ю. Чаму лёс не даў ёй гэтага шчасця, хіба яна была не варта яго? А Наташа дык і зусім засталася сіратою. Не, няпраўда, яшчэ ёсць я. Пакуль ёсць я, мая дачка ніколі не будзе сіратою. Наташа… Гэта ўсё мяняе. Арывідэрчы, мая блакітная мара стаць вартаўніком садова-агароднага таварыства «Лысагор’е», завесці сабаку, перачытаць Талстога… Дзяўчынцы патрэбны дзіцячы садзік і школа, сяброўкі, нармальнае жыццё. Значыцца, будзем цягнуць лямку ў родным выдавецтве. Хамут прыцёрся, асабліва не муляе… Але дзе жыць? У кватэру Алачкі я не пайду, я там павешуся праз тыдзень у туалеце, адзін толькі партрэт маладога Блока з белай драпінкай на скроні загоніць мяне ў магілу. Прыйдзецца разменьваць нашу кватэру, нічога іншага я не прыдумаю. Няхай Валянціна бярэ дачу, няхай прадасць яе або спаліць, якая мне розніца… Мне і Наташцы дастаткова пакойчыка на агульнай кухні, Валянціна і Андрэй выменяюць добрую двухпакаёўку. Маці Алачкі зможа жыць на Дзімітрава, мы з Наташай паселімся недзе паблізу, будзем хадзіць адзін да аднаго ў госці…
Вось я ўжо і распарадзіўся чужымі лёсамі, паныла падумаў ён. Але чаму чужымі? Ды таму… Таму, што ты не ведаеш ні дачкі, ні яе бабулі. Таму што яна можа не аддаць табе ўнучку, хоць ты ў нагах у яе валяйся. Таму што яна наогул не захоча кідаць сваю хатку і ехаць у белы свет да чорта лысага, і ты гэта добра ведаеш.
Годзе ляждць, сказаў ён сам сабе, праз паўгадзіны пазвоняць, што выехала таксі. Уставай.
У аэрапорце ён назваў сваё прозвішча касірцы, і яму адразу ж выдалі білет да Сімферопаля. Калі самалёт прызямліўся, да яго падышла сцюардэса і моўчкі праводзіла ў аэравакзал. Пад лесвіцай на другі паверх пастукалася ў дзверы, адчыніла і прапусціла Жураўскага ў невялікі пакой.
За пісьмовым сталом, паклаўшы галаву на сталешніцу, драмаў чалавек у светла-шэрым касцюме. Ён выпрастаўся на скрып дзвярэй, і Арсен Міхайлавіч беспамылкова пазнаў у ім Івана Раманоўскага, так сын быў падобны на бацьку. Падышоў, паціснуў руку, назваўся. Сеў насупраць, дастаў цыгарэты.
Закурылі, пасядзелі моўчкі.
— Як гэта здарылася? — нарэшце спытаў Жураўскі.
